Ult qaıratkeri – urpaq jadynda

Ataýly dataǵa qaraı , halqynyń birtýar ulynyń ómiri men qyzmetiniń ǵıbratyn nasıhattaý maqsatynda onlaın rejıminde ótken «Nyǵmet Nurmaqov – tarıhı tulǵa» atty aımaqtyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa mazmundyq sapasymen erekshelendi.

Konferentsııa jumysyna «ZOOM» baǵdarlamasy arqyly oblys ákiminiń orynbasary Abzal Núkenov, oblys ákiminiń shtattan tys keńesshisi Bekzat Altynbekov, oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Erlan Qusaıyn, oblystyq «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesiniń basshysy Aıtbaı Jumaǵulov, oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdary, magıstranttary men stýdentteri, Qaraǵandy qalalyq bilim bóliminiń qyzmetkerleri, oblystaǵy jekelegen mektep-gımnaazııalar men orta mektepterdiń dırektorlary, ustazdary men joǵarǵy synyp oqýshylary, sondaı-aq, basqa da salalyq basqarmalar men mekemelerdiń basshylary qatysty.

«Tulǵataný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dotsent Nursahan Beısenbekova basqarǵan jıynda oblys ákiminiń orynbasary Abzal Núkenov aımaq basshysy Jeńis Qasymbektiń konferentsııaǵa qatysýshylarǵa joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Ol q aıratker tulǵanyń qarymdy isteri óskeleń býyn úshin qashanda ónege mektebi bolyp qala beretinine nazar aýdardy.

– Nyǵmet Nurmaqov Qazaq Avtonomııaly Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasynyń zań shyǵarý isiniń negizin qalap, RSFSR Joǵarǵy Soty qazaq bóliminiń tóraǵasy qyzmetin abyroımen atqardy. Ol – elimizdiń saıası-ekonomıkalyq turǵyda damýy men quqyq salasynyń nyǵaıýyna ǵana emes, sonymen qatar, mádenıeti men óneriniń órkendeýine de ólsheýsiz úles qosyp, zor qamqorlyq jasaǵan qaıratker.

Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda ulttyq sanany saqtaý jáne ony zaman talabyna beıimdeý – memlekettik mańyzy bar másele ekenin basa aıtty. Osy oraıda, Nyǵmet Nurm aqovtyń tulǵasyn taný, tarıhı ró lin bilý, ony zertteý – óte mańyzdy qajettilik. Nyǵmet Nurmaqov syndy tulǵalar – bizdiń tarıhymyz ben mádenıetimizdiń úlken bir taraýy, – dedi Abzal Núkenuly.

Konferentsııada jasalǵan baıandamalar N.Nurmaqovtyń Alash zııalylarymen qarym-qatynasy jáne el táýelsizdigin jaqyndatýǵa sińirgen eńbegine qatysty ǵylymı baǵyttardy qamtydy.

Oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Esenǵazy Imanǵalıev N.Nurmaqovtyń ómiri men qyzmetin zertteýdi júıeli júrgizip, sol maqsatta birlese áreket etýdiń mańyzdylyǵyna kóńil aýdardy. Sharany uıymdastyrýshylarǵa alǵysyn jetkizdi.

– Tarıhty tulǵa jasaıtyny daýsyz. Nyǵmet Nurmaqovtyń ult tarıhynda alar ornyn zerdeleý 1956 jyly ol resmı túrde aqtalǵannan keıin bastalǵan. Soǵan oraı, 1960 jyly alǵash ret A.Lekerovtiń «Jalyndy bolshevık» atty maqalasy «Sovettik Qaraǵandy» gazetinde basylǵan. Keıin S.Kólbaevpen birigip, taǵy da zertteý maqalasyn jazǵan. «Ortalyq Qazaqstan» gazetinde 80 jyldan beride Saparǵalı Lámbekov, Ramazan Saǵymbekov syndy qalamgerlerdiń maqalalary shyǵa bastaǵan. Keıin onyń esimi S.Muqanovtyń «Eseıý jyldary» shyǵarmasynda aıtylady. Al, bulardyń bárine Sáken Seıfýllınniń «Tar jol, taıǵaq keshý» atty týyndysynda Nyǵmet týraly altylǵan sózder negiz bolǵany anyq. Sondyqtan, Nurmaqovty zertteýdiń bastaýynda Sáken tur deýge bolady. Al, biz osy joldy jalǵap, bárin bir júı e ge túsirip, salalarǵa taldap, jeke tomdyqtaryn shyǵarýymyz kerek. Sol dáýirde ǵumyr keshken 200-ge jýyq qaıratker men oqymystyny bólip-jarmaı, teń deńgeıde nasıhattaýǵa tıispiz, – dedi Nursahan Ahmetqyzy.

Eýrazııa gýmanıtarlyq ınstıtýty men Astana halyqaralyq ýnıversıtetiniń dotsenti, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Qanat Óskembaev N.Nurmaqovtyń syrtqy saıasatqa baılanysty jazǵan taǵylymdy túıinderine toqtalyp, onyń sol kezde aıtyp ketken sózderi áli de ózektiligin joımaǵandyǵyn aıryqsha atap aıtty.

Al, Qaraǵandy polıtehnıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Sáýle Qasymova Nyǵmet Nurmaqovtyń Qazaqstan Halyq Komıssarlary Keńesiniń tóraǵasy retindegi ushan-teńiz eńbegin tilge tıek etip, sol kezeń tereńirek zerttelýi qajettigin basa aıtty.

«Qaraǵandydaǵy aty berilgen kósheni basqa kóshege aýystyrý máselesin talaı kóterdik. Alaıda, áli aıaqsyz qalyp keledi. Shyndyǵynda, Úkimetti basqarǵan qysqa ǵana ýaqyt ishinde eldegi halyq sharýashylyǵynyń barlyq salasynyń aıaǵynan tik turýyna eńbegi sińgen Nyǵmetteı birtýar tulǵa esiminiń uzyndyǵy 100 metrlik kóshege berilýi – kóńilge qonymsyz. Al, eskertkishin 70 jyldan beri qoıylmaı keledi. Bul – eldigimizge syn. Bıyl osy sharýalardy retteý kerek», – dedi ol.

N.Nurmaqov atyndaǵy oqý oshaǵynyń 8-synyp oqýshysy Aıaýlym Baıjahanova konferentsııa keıipkerine arnaǵan óz óleńin oqyp berdi.

Spıkerler baıandamalaryn usynýmen qatar, qatysýshylar tarapynan túsken saýaldarǵa jaýap berip, usynystaryn ortaǵa saldy. Osy rette usynystardyń jan-jaqtylyǵymen erekshelenetinin aıta ketken jón.

– Alash arystary «Ár adam óz moınyndaǵy mindetin jerine jetkize oryndamasa, urpaǵyna aýyr júk qalady» dep ósıet qaldyrǵandaı, biz úshin barlyq aýyr jumysty atqaryp ketken Nyǵmet Nurmaqovtyń erlikke tán eńbegin talap deńgeıinde nasıhattap, sol maqsattaǵy sharalardy atqarýda «bir jeńnen – qol, bir jaǵadan – bas» shyǵarýymyz kerek, – dedi onlaın jıynda sóz alǵan oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Erlan Qusaıyn.

Sóz túıininde konferentsııanyń ázirlenip, uıymdastyrylýyna uıytqy bolǵan E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-dyń «Tulǵataný» ǵylymı-zertteý ortalyǵy men N.Nurmaqov atyndaǵy mamandandyrylǵan mektep-ınternatynyń jaýapty jıyndy utymdy ótkizýge qaýqarly ekendikterin tanytqanyn aıta ketý lázim.

Jálel Sh alqar