«Úlken raqmet» demeıtin boldym: Polsha dıplomaty qazaq tilindegi kalka týraly
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Polsha Respýblıkasy Elshiliginiń ýaqytsha senimdi ókili Mıhal Labenda qazaq tilin úırený kezinde aınalasyndaǵy adamdardan estigen keıbir kalka tirkesterdi ózi de qoldanyp ketkenin aıtty. Dıplomat til úırenýdegi tájirıbesimen elordada ótken Halyqaralyq aýdarmashylar kúnine arnalǵan jıynda bólisti.
Qazaq tilinde sóz sóılegen dıplomat aýdarmanyń halyqaralyq qatynastardaǵy erekshelikterine toqtalyp, óziniń aýdarmashy ári dıplomat retindegi tájirıbesinen birneshe mysal keltirdi.
Mıhal Labenda qazaq tilin qazaqtardyń arasynda júrip úırengenin aıtyp, tildegi kalkadan arylý ózine de ońaı emes ekenin jasyrmady. Onyń sózinshe, aınalasynda jıi qoldanylatyn tirkesterdi ózi de sol qalpynda qabyldap, keıin olardyń kalka ekenin bilgen kezderi bolǵan.
– Kalkamen kúres men úshin óte qıyn. Sebebi men qazaqtardyń arasynda júrip, qazaq tilin úırendim. Aınalamdaǵylar «úlken raqmet» dese, men de solaı aıtamyn. Qazir «úlken raqmet» demeıtin boldym, «kópten-kóp raqmet» dep aıtý kerek ekenin bilemin. Qujattarda «bolyp tabylady» dep jazylsa, men de «bolyp tabylady» dep aıta beremin. Qazir onyń qate ekenin bilemin. Biraq osyndaı qıyndyqtar bar, - dedi ol.
Dıplomat «Qazaq tili» qoǵamy shyǵarǵan kitaptar men sózdikterdiń kúndelikti jumysyna kómektesetinin de atap ótti. Ásirese jıynda tanystyrylǵan sózdikti turaqty paıdalanatynyn aıtty.
Onyń aıtýynsha, dıplomatııada bir sózdiń ózi aıtylǵan oıdyń maǵynasyn aıtarlyqtaı ózgertip jiberýi múmkin. Mysyrda jumys istegen kezinde ol osyndaı jaǵdaıǵa tap bolǵanyn jetkizdi.
– Meniń kómekshim, aýdarmashym óte daryndy mysyr azamaty boldy. Aǵylshyn, arab tilderin jaqsy bildi. Biraq bir joly notany aýdarǵanda «biz sizderden osy máseleni qarastyrýdy suraımyz» degendi «biz osy máseleni sheshýdi talap etemiz» dep aýdarǵanyn baıqadym. Kúndelikti ómirde aıyrmashylyǵy úlken bolmaýy múmkin. Biraq mınıstrlikten bir nárse suraısyz ba, álde talap etesiz be – aıyrmashylyq zor, – dedi Mıhal Labenda.
Osyǵan baılanysty dıplomat aýdarmaǵa tapsyrys bergen tarap daıyn mátindi mindetti túrde tekserýi qajet ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, qansha tájirıbeli bolsa da, aýdarmashy qatelesýi múmkin.
Budan bólek ol Mıhal Labenda halyqaralyq kelissózderde maqal-mátelder men ázilderdi qoldanǵanda da abaı bolýǵa keńes berdi. Sebebi belgili bir halyqqa túsinikti turaqty tirkestiń maǵynasyn basqa mádenı ortada dál jetkizý qıyn bolýy múmkin. Ol Mysarda Polsha Prezıdenti Leh Valensanyń qatysýymen ótken kezdesýlerdiń birinde bolǵan jaǵdaıdy eske aldy.
– Kezdesý barysynda saıasatker polıak tilinde bir maqal aıtty. Men ony aýdarýym kerek. Ol maqaldyń qazaqsha aýdarmasy «qalaqaıdyń arasynda jalańash otyrǵandaı sezindim» degendeı. Men sol kezde: «Bitti!» dep oıladym. Mundaı sózdi arabtarǵa qalaı aýdarýǵa bolady? Egıpette qalaqaı joq. Ony aýdarý óte qıyn, mysaly, - dedi spıker kúlip.
Budan bólek, ol dıplomatııada aýdarmashynyń qyzmeti sózdi bir tilden ekinshi tilge jetkizýmen ǵana shektelmeıdi. Keıde aýdarmashy kelissóz júrgizýshige jaýapty oılanýǵa qosymsha ýaqyt beredi.
– Keıde men sóılesip otyrǵan adamnyń tilin jaqsy bilsem de, aýdarmashy suraımyn. Sebebi ol adam sóılegende men bárin túsinemin, al aýdarmashy aýdaryp jatqan ýaqytta jaýap týraly oılanýǵa ýaqyt bolady. Sondyqtan aýdarmashynyń taǵy bir róli – ýaqyt berý, - dedi dıplomat.
Sonymen birge Mıhal Labenda ortaq tildi bilý dıplomatııalyq qarym-qatynasta erekshe mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, adamnyń ózge halyqtyń tilinde sóıleýi senim ornatýǵa jáne ózara túsinistikti arttyrýǵa yqpal etedi.
Buǵan deıin atalmysh is-sharaǵa qatysqan Nazgúl Qojabek jastar men oqýshylar jasandy ıntellekt quraldaryn sabaqtan bastap kúndelikti keńes alýǵa deıin paıdalanyp júrgenin, sondyqtan olardyń JI-den alatyn jaýabynyń tili qanshalyqty durys bolatynyna mamandar da jaýapty ekenin atap ótken edi.
