Úkimet tsıfrlyq aktıvter naryǵyn eseleý tetikterin pysyqtamaq

Kún tártibine shyǵarylǵan másele qaralyp bolǵannan keıin buqaralyq aqparat quraldary ókilderine baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady. Baspasóz máslıhaty barysynda Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Ǵızzat Baıtursynov, UB Tólem júıeleri jáne tsıfrlyq qarjy tehnologııalary departamentiniń dırektory Erlan Ashyqbekov, AHQO Qarjy qyzmetterin retteý komıteti Avtorızatsııalaý jáne qarjy tehnologııalary keńsesiniń basqarýshy dırektory Erkeǵalı Edenbaev tilshiler tarapynan týyndaıtyn saýaldarǵa jaýap beredi. 

Aıta keterligi, elimiz tsıfrlyq aktıvter ındýstrııasyn belsendi túrde damytyp, naryq qatysýshylary úshin ashyq jáne teńgerimdi jaǵdaılar qalyptastyryp jatyr. 2023 jylǵy 6 aqpannan bastap «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy tsıfrlyq aktıvter týraly» Zań kúshine endi. Bul Zańǵa sáıkes tsıfrlyq aktıvter qamtamasyz etilgen jáne qamtamasyz etilmegen bolyp jikteledi.

Qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıv – qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıvke qoıylatyn talaptarǵa sáıkes keletin, qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıvterdi saqtaý jáne aıyrbastaý jónindegi tsıfrlyq platforma arqyly tirkelgen tsıfrlyq aktıv.

Qamtamasyz etilmegen tsıfrlyq aktıv – qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıvke qoıylatyn talaptarǵa sáıkes kelmeıtin tsıfrlyq aktıv.

Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıvterdi shyǵarýǵa jáne aınalysqa ruqsat beredi, sondaı-aq qamtamasyz etilgen tsıfrlyq aktıvterdi shyǵarý jónindegi qyzmetti júzege asyratyn tulǵalardyń memlekettik tizilimin júrgizedi.

Qamtamasyz etilmegen tsıfrlyq aktıvterdi shyǵarý jáne olardyń aınalymy, sondaı-aq qamtamasyz etilmegen tsıfrlyq aktıvter boıynsha tsıfrlyq aktıvter bırjalarynyń qyzmeti «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń aýmaǵynda ǵana júzege asyrylady. Tsıfrlyq aktıvter bırjalaryna qoıylatyn talaptar jáne olardy AHQO-da lıtsenzııalaý tártibi AHQO aktilerimen aıqyndalady. Sondaı-aq AHQO aýmaǵynda tsıfrlyq aktıvtermen qarjylyq qyzmetterdi júzege asyrýǵa AHQO qarjy qyzmetterin retteý komıtetiniń lıtsenzııasyn alǵan saýda alańdarynda tsıfrlyq aktıvtermen operatsııalar jasaýǵa ruqsat etildi.

Bıyl shildede Prezıdent «Qazaqstan Respýblıkasynda tsıfrlyq aktıvter ındýstrııasyn yntalandyrý jáne damytý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Qujat eldegi tsıfrlyq aktıvter ındýstrııasyn yntalandyrýǵa jáne keshendi túrde damytýǵa baǵyttalǵan. Jarlyq salalyq keshendi jańǵyrtý úshin birinshi kezektegi jáne júıeli mańyzy bar sharalardy aıqyndaıdy. Ol kapıtaldy el ishinde shoǵyrlandyrý, otandyq qarjy júıesin damytý, uzaq merzimdi ınvestıtsııalar tartý jáne ulttyq tsıfrlyq ári eseptik ınfraqurylymdy nyǵaıtý úshin qolaıly quqyqtyq jáne ekonomıkalyq jaǵdaı jasaýǵa múmkindik berip, Qazaqstanǵa aımaqtaǵy jetekshi krıptohab mártebesin bekitip alýǵa jol ashady.

Tsıfrlyq aktıvterdi dástúrli qarjy júıesimen ıntegratsııalaý úshin Ulttyq bankke, Úkimetke jáne basqa da múddeli memlekettik organdarǵa keshendi ári nátıjeli sharalardy júzege asyrý tapsyrylǵan. Qazir osy jumystar aıasynda naqty qadamdar, oryndalý merzimderi men jaýapty memlekettik qurylymdar aıqyn kórsetilgen krıptoındýstrııany damytýdyń ortamerzimdi jospary ázirlenip jatyr.

Budan bólek, transshekaralyq esep aıyrysýlar men aqsha aýdarymdaryn júrgizý úshin steıblkoındi qoldaný tetikterin engizý, tsıfrlyq aktıvter naryǵynda qyzmet kórsetetin provaıderlerdiń jumysyn keńeıtý sharalary qolǵa alynady, sondaı-aq tokendelgen memlekettik oblıgatsııalardy shyǵarý boıynsha jobalardy iske qosý kózdelip otyr.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda jumysshy mamandyqtary boıynsha kadrlar daıyndaýdaǵy jańa tásilder pysyqtalǵan edi. Kún tártibine shyǵarylǵan máselege qatysty baıandama jasaǵan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Asqarbek Ertaevtiń málimetinshe, búginde elde jumys kúshiniń sany — 9,8 mln adam. Onyń jumyspen qamtylǵany — 9,4 mln, ıaǵnı jumyspen qamtý deńgeıi — 96%. 2035 jylǵa deıin ekonomıkaǵa taǵy 2,9 mln kadr qajet bolady. Onyń ishinde jumysshy mamandyqtar boıynsha kerek kadrler sany — 1,8 mln adam.

- Eńbek naryǵynda jumysshy kadrlarǵa turaqty suranys baıqalyp otyr. Elektrondyq eńbek bırjasyna ornalastyrylǵan bos oryndardyń jartysynan astamy jumysshy mamandyqtar ekenin atap ótkim keledi. Negizgi mindet — suranysty qalyptastyrý emes, kadr daıyndaýdyń ekonomıkanyń aǵymdaǵy jáne perspektıvtik qajettilikterine sáıkestigin qamtamasyz etý, — dedi ol.

Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenovanyń aıtýynsha, suranys bolmaǵandyqtan 32 mamandyqty, onyń ishinde 41 jumysshy biliktiligin alyp tastaý qarastyrylyp jatyr. Búginde 552 kásiptik standart negizinde 14 494 bilim berý baǵdarlamasy ázirlengen. Onyń 4 348-i jumysshy biliktilikterin qamtıdy. Eńbek naryǵynda paıda bolǵan jańa qajettilikterge sáıkes, TjKB mamandyqtarynyń jikteýishine 20 jańa mamandyq engizildi. Osy baǵyttar boıynsha 243 bilim berý baǵdarlamasy ázirlengen. standarttarmen baılanystyrýǵa múmkindik beredi, – dep tolyqtyrdy J. Súleımenova.

Sondaı-aq, 27 kolledjdiń baǵdarlamalary halyqaralyq salalyq talaptarǵa sáıkestigi boıynsha baǵalandy.

– 2027 jyldyń sońyna deıin taǵy 30 kolledjdi osyndaı baǵalaýdan ótkizý josparlanyp otyr. Bul ózgerister bilim berý baǵdarlamalaryn eńbek naryǵynyń suranysyna jáne halyqaralyq salalyq standarttarǵa sáıkestendirýge múmkindik beredi, – dedi Oqý-aǵartý mınıstri.

Al Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaevtyń dereginshe, Qazaqstannyń ónerkásip jáne qurylys salalaryna qazirdiń ózinde 36,7 myń kadr qajet. Onyń ishinde 16,2 myń maman qurylys salasyna, taǵy 14,4 myńy óńdeý ónerkásibine kerek.

– Dál osy salalarda bos jumys oryndarynyń sany da kóp. Bul jaǵdaı máseleniń tek jalpy kadr tapshylyǵynda emes ekenin kórsetip otyr. Negizgi másele – kadrlardyń bilimi men daǵdylarynyń, jumys berýshiler talaptaryna tolyq sáıkes kelmeýi. Sondyqtan bilim berý tapsyrysyn eń aldymen kásiporyndardyń naqty suranysyna qaraı qalyptastyrý qajet, – dedi Ersaıyn Naǵaspaev.

Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov 2025-2040 jyldarǵa arnalǵan Munaı óńdeý salasyn damytý tujyrymdamasy aıasynda kadrlardy daıarlaýdyń jańa tásili usynylatynyna toqtaldy. Onda sheteldik mamandardy almastyratyn qazaqstandyq kadrlar aldyn ala anyqtalyp, olardy qajetti baǵyttar boıynsha daıarlaý jáne oqytý kózdelgen. Sonymen qatar Qazaqstan azamattarynyń kandıdatýralaryna basymdyq beriledi.

- Jer qoınaýyn paıdalaný boıynsha óndirýshi kompanııalardyń kelisimsharttyq mindettemeleri aıasynda qazaqstandyq kadrlardy oqytýǵa óndiris kóleminiń 1% qarjylandyrý mindettemeleri qarastyrylǵan, - dedi Energetıka mınıstri.

Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-mınıstr Oljas Bektenov sala basshylaryna jumysshy mamandyqtary boıynsha kadrlar daıarlaýdaǵy jańa tásilder jóninde birqatar mindet júktedi.

- Prezıdent iri ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik nysandardyń qurylysyn bastaýdy tapsyrdy, ıaǵnı elimiz alyp qurylys alańyna aınalýy tıis. Atalǵan mindet aıasynda Memleket basshysy kolledjderdi salý men olardy keshendi túrde jańǵyrtý tásilderin de maquldady. Osyǵan baılanysty Oqý-aǵartý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, osy jyldyń 1 qarashasyna deıin Úkimetke 2027–2030-shy jyldarǵa arnalǵan Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń zamanaýı ınfraqurylymyn damytý baǵdarlamasyn engizýdi tapsyramyn, - dedi Premer-mınıstr.

Munan bólek, Úkimet basshysy kadr tapshylyǵyn eńserý jáne bilim berý júıesi men bıznestiń naqty suranystary arasyndaǵy alshaqtyqty joıý úshin jumys berýshiler men salalyq qaýymdastyqtardyń qajettilikterin bilim berý uıymdarynyń múmkindikterimen úılestirý qajettigin atap ótti. Osy oraıda Oqý-aǵartý mınıstrligine Eńbek mınıstrligimen, «Atameken» ulttyq palatasymen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, árbir óńirde ekonomıkanyń basym salalary boıynsha kadrlar daıarlaý jáne olardy táýelsiz sertıfıkattaý jónindegi salalyq klasterler qurýdy júktedi.

- Óńirlerdiń jáne jańa joǵary tehnologııalyq óndiristerdiń naqty qajettilikterine sáıkes kadrlardy barynsha tıimdi daıarlaý úshin kolledjderdegi memlekettik tapsyrysty qalyptastyrý kezinde qajetti jumys oryndarynyń naqty sanyn aıqyndaý qajet. Ol úshin Eńbek, Oqý-aǵartý jáne Ǵylym mınıstrlikteri men óńir ákimdikteri óndiristerdegi jumys oryndarynyń túrleri men sanyn jyl saıyn boljaý boıynsha júıeli taldaý jumystaryn jolǵa qoıýy qajet. Derekter turaqty túrde jańartylyp, Eńbek.kz aqparattyq júıesinde ornalastyrylýǵa tıis, - dedi Oljas Bektenov.