Úkimet óńdeý ónerkásibin damytý máselesin talqylaıdy
ASTANA. KAZINFORM – Búgin Úkimet otyrysynda óńdeý ónerkásibin damytý jáne tsıfrlandyrý máselesi qaralady.
Otyrys qorytyndysy boıynsha ótetin baspasóz konferentsııasyna Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev pen Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Azat Sultanov jáne Qazaqstannyń ónerkásiptik ınvestorlar odaǵynyń prezıdenti Qaırat Elamanov qatysyp, BAQ ókilderiniń saýalyna jaýap beredi.
Tsıfrlandyrý nemese Indýstrııa 4.0 — ónerkásip salasyn damytý men onyń básekege qabilettiligin arttyrýdaǵy negizgi faktor. Bul «zattar ınterneti» (IoT, qurylǵylardyń arasynda jáne ártúrli aqparattyq júıelerdiń arasynda derekter berýdi, jınaýdy jáne taldaýdy qamtamasyz etetin baǵdarlamalar kesheni bar kez kelgen kóptegen qurylǵylar jıyntyǵynan turatyn jeli), jasandy ıntellekt (JI), bultty esepteýler jáne úlken derekter sııaqty tsıfrlyq tehnologııalardy óndiris protsesteri men jetkizý tizbegine biriktirýdi bildiredi.
Qazaqstannyń óńdeý sektorynda tsıfrlandyrý turaqty túrde ósip keledi. 2024 jyly avtomattandyrýǵa arnalǵan tsıfrlyq quraldary bar kásiporyndardyń úlesi 19,2 paıyzǵa jetti. Bıyl bul kórsetkishti 23 paıyzǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr.
«Tsıfrlandyrylǵan» kásiporyndardyń úlesiniń artýyna Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda 2025–2026 jyldarǵa arnalǵan óńdeý ónerkásibiniń iri kásiporyndarynda jasandy ıntellektini engizý jónindegi Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi men Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi qol qoıǵan «Jol kartasy» aıtarlyqtaı yqpal etip otyr. Qujat bıyl qyrkúıekte qabyldanyp, osy baǵytta qajetti kadrlardy daıyndaý jáne jalpy JI damytý boıynsha 41 jobany qamtıdy.
Aıta keteıik, 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha óńdeý ónerkásibiniń negizgi salalarynda oń dınamıka baıqalyp, ósim 6,2 paıyzdy qurady. Metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa, qurylys materıaldary óndirisinde, jeńil ónerkásip jáne óńdeý ónerkásibiniń taǵy 11 salasynda kórsetkish artyp keledi.
Metallýrgııa ónerkásibinde kólem 0,3 paıyzǵa ulǵaıǵan. Oń dınamıka otandyq kásiporyndardyń júktemesin arttyrý, shıkizatpen qamtamasyz etý nátıjesinde qalyptasyp otyr. Mashına jasaý salasy kólik quraldary, aýyl sharýashylyq tehnıkasy jáne túrli jabdyqtar óndirisiniń ósýinen 14 paıyzǵa artty. Bul ishki suranystyń ulǵaıýy, iri ınvestıtsııalyq jobalardyń júzege asyrylýy jáne memlekettik qoldaý sharalarynyń nátıjesi.
Hımııa ónerkásibi salasynda polıpropılen, natrıı tsıanıdi, ammıak selıtrasy jáne ammofos óndirý kólemi ósip, 9,6 paıyzdyq ósimdi qurap otyr. Beton, qurylys qospalary, ák, otqa tózimdi buıymdar, tsement jáne beton konstrýktsııalary óndirisi artyp, qurylys materıaldar óndirisi 4,7 paıyzǵa ulǵaıdy.
Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda transshekaralyq habtardy damytý máseleleri men Qazaqstan Respýblıkasynda qaldyqtardyń barlyq túrin basqarýdyń 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy talqylandy.
Birinshi másele boıynsha baıandama jasaǵan Saýda jáne ıntegratsııa mınıstri Arman Shaqqalıevtyń aıtýynsha, 2030 jylǵa deıingi kólik-logıstıkalyq áleýetti damytý tujyrymdamasy aıasynda 5 transshekaralyq hab ashylady.
Búginde barlyq bes transshekaralyq hab boıynsha basqarýshy kompanııalar men olardyń jumys isteý sharttary aıqyndaldy. Áleýetti ınvestıtsııalyq jobalardyń pýldary qalyptasty. Elektr energııasy, sýmen jabdyqtaý, kólik joldary jáne kommýnıkatsııalar sııaqty negizgi ınfraqurylymmen qamtý jumystary júrgizilip jatyr.
Al Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev barlyq transshekaralyq hab kólik ınfraqurylymymen qamtamasyz etiletinin, Kaspıı teńizi arqyly konteıner tasymalyn ulǵaıtý úshin Ázerbaıjannan eki keme satyp alynatynyn aıtty.
– Kaspıı haby boıynsha Aqtaý jáne Quryq porttaryn modernızatsııalaý jumystary júrgizilip jatyr. Jyl sońyna deıin Aqtaý portynda qytaılyq Lıanıýngan kompanııasymen birlesken konteınerlik hab qurylysynyń birinshi kezegi aıaqtalady. Joba tolyq iske asyrylǵannan keıin habtyń qýattylyǵy jylyna 240 myń konteınerge deıin jetedi, – dedi N.Saýranbaev.
Al Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Iran Sharhan Qorǵas transshekaralyq óńirindegi ınjenerlik ınfraqurylym týraly baıandady.
– «Qorǵas — Shyǵys qaqpasy» saýda logıstıka men óndiristi damytýǵa arnalǵan. Ol bıyl júk áýejaıyn salý maqsatynda 840 gektarǵa keńeıtildi. Aımaqtyń negizgi bóligi ınjenerlik ınfraqurylymmen qamtylǵan. Biraq rezervtik ýchaskeleri áli daıyn emes. Sondyqtan ákimdik jobalyq smetalyq qujattamany ázirleý jáne bekitý jumystaryn jedeldetý qajet, – dedi ol.
Osy oraıda Premer-mınıstr Oljas Bektenov tranzıttik baǵyttar men ınvestıtsııalar úshin básekelestik kúsheıip kele jatqanyn aıtyp, osyǵan oraı jerústi kólik ınfraqurylymyn, ónerkásiptik kooperatsııa men saýda jelilerin jedel damytý qajettigine basa nazar aýdartty.
– Osyǵan baılanysty ınvestorlarmen, operatorlarmen jáne óndirýshilermen turaqty dıalog ornatý qajet. Birlesken jobalar ózara tıimdi negizde júzege asyrylýǵa tıis. Ákimdikter jer ýchaskeleri, ınjenerlik jeliler, joldar men temirjoldar sııaqty bazalyq ınfraqurylymnyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etýi qajet. Habtardyń ornyqty jumysy osyǵan baılanysty. Týyndaǵan barlyq máseleler shuǵyl sheshimin tabýǵa tıis, – dedi Úkimet basshysy.
Sonymen qatar Oljas Bektenov mynadaı naqty tapsyrmalar berdi.
- Ónerkásip mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip, bıylǵy 20 jeltoqsanǵa deıin Indýstrııalyq saýda-logıstıka kesheni men «Eýrazııa» transshekaralyq saýda ortalyǵy boıynsha arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý tujyrymdamasyn ázirleýi kerek.
- Kólik mınıstrligi Aqtaý portynda konteınerlik hab qurylysynyń jobasyn erekshe baqylaýǵa alyp, 2026 jyldyń 1 toqsanynyń sońyna deıin jumys nátıjeleri týraly baıandaýǵa tıis.
- Saýda mınıstrligi transshekaralyq habtardy damytý salasynda birlesken jobalardy qalyptastyryp, iske asyrý úshin áleýetti ınvestorlardy izdestirý jáne tartý jumysyn jandandyrýy qajet.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar vıtse-mınıstri Jomart Álıev qaldyqtardyń barlyq túrin basqarý jónindegi tujyrymdama jobasyn tanystyrdy.
Onyń aıtýynsha, Úkimet basshysynyń tapsyrmasy boıynsha barlyq múddeli taraptardy tarta otyryp, jınaqtalǵan problemalardy júıeli sheshýge baǵyttalǵan Qaldyqtardyń barlyq túrlerin basqarý jónindegi tujyrymdama ázirlendi.
– Tujyrymdamada usynylatyn negizgi sheshimderge toqtalsaq, ýtılalym esebinen zamanaýı turmystyq qaldyq polıgondar qurylysyn qarjylandyrý pysyqtaldy. Bundaı mehanımzdi biz qaıta óńdeý jobalary boıynsha bastap kettik. Budan bólek, tarıfterdi ár 3 jyl saıyn qaıta esepteý jáne ekonomıkalyq negizdelgen modelge kóshý qarastyryldy. Munymen qosa, salyq preferentsııalary men sýbsıdııalar qarastyrý usynyldy. Óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri (ROP) júıesin jetildirý qaraldy. Tujyrymdamanyń taǵy da bir jeke baǵyty — qaldyqty basqarý salasynda halyq pen bıznestiń ekologııalyq mádenıetin arttyrý. Ashyq esep berý arqyly bıznestiń jaýapkershiligin yntalandyrý — Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» bastamasynyń prıntsıpine sáıkes keledi, – dedi Jomart Álıev.
Vıtse-mınıstr málimetinshe, kommýnaldyq sektorda jyl saıyn shamamen 4,5 mln tonna qaldyq túziledi, alaıda onyń tek 25–26 protsenti ǵana qaıta óńdeledi. Qaldyqtyń basym bóligi ekologııalyq jáne sanıtarlyq talaptarǵa saı kelmeıtin polıgondarǵa jiberiledi.
Osy rette Premer-mınıstri Oljas Bektenov qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý jobalary Qazaqstannyń birqatar óńirinde júzege asyrylatynyn aıtty. Sondaı-aq birqatar máselege nazar aýdartty.
– Ekologııa mınıstrligi memlekettik organdarmen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, Tujyrymdamada josparlanǵan is-sharalardyń jáne ony iske asyrý jónindegi is-qımyl josparynyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etsin, – dedi ol.
Úkimet basshysy Ekologııa mınıstrligine Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń ákimdikterimen birge kelesi jyly qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý zaýyttarynyń qurylysyn bastaýdy júktedi.
– Qoldanystaǵy bıýdjet zańnamasyna sáıkes qorshaǵan ortaǵa emıssııalar jáne basqa da ekologııalyq tólemder jergilikti bıýdjetke baǵyttalyp jatyr. Alaıda, óńirler osy qarajat esebinen ekologııalyq máselelerdi sheshý úshin tıisti jumys júrgizbeı otyr. Osyǵan baılanysty Ekologııa mınıstrligine oblystardyń ákimdikterimen birge ekologııalyq tólemder esebinen qaldyqtardy jınaý, qaıta óńdeý jáne kádege jaratý ınfraqurylymyn qurý men qarjylandyrý sharalaryn qabyldaýdy tapsyramyn, — dedi Oljas Bektenov.