Úkimet mıkro jáne shaǵyn bıznesti qoldaý sharalaryn talqylaıdy
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Úkimet otyrysy ótip, onda mıkro jáne shaǵyn bıznesti qoldaý sharalary talqyǵa salynady.
Otyrys qorytyndysy boıynsha ótetin baspasóz konferentsııasyna Premer-mınıstriń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın, ️ Qarjy mınıstri Mádı Takıev; «Báıterek» UBH» AQ basqarma tóraǵasy, dırektorlar keńesiniń múshesi Rýstam Qaraǵoıshın qatysyp, BAQ ókilderiniń saýaldaryna jaýap beredi.
Aıta keteıik, Prezıdenttiń shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý – Úkimettiń basym baǵyttarynyń biri. Búginde árbir besinshi qazaqstandyq bıznes salasynda jumys isteıdi, shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń ekonomıkadaǵy jalpy qosylǵan qunynyń úlesi qazirdiń ózinde 40 paıyzǵa (39,8%) jaqyndady.
Qazirgi ýaqytta barlyq kásipkerlik sýbektisiniń 99,9 paıyzy – mıkro jáne shaǵyn kompanııalar. Olar ekonomıkanyń «tiri tinin» qalyptastyrady jáne 4,4 mln-nan astam adamdy jumyspen qamtamasyz etedi. Bul bir jyl burynǵy deńgeıden 3,9%-ǵa artyq, ıaǵnı bir jyl ishinde sektorda ondaǵan myń jańa jumys orny paıda boldy degen sóz. ShOB elimizdegi barlyq ekonomıkalyq belsendi halyqtyń jartysyna jýyǵyn quraıdy – 45,5%.
Elde bıznesti retteý qaıta iske qosylyp jatyr. «Taza paraqtan» retteý qaǵıdaty boıynsha talaptar qaıta qaralady, eskirgen normalar alynyp tastalady jáne memlekettik baqylaý júıesi jańartylady. Nátıjesinde elimizde bıznesti júrgizý úshin jaǵdaılar aıtarlyqtaı jeńildetiledi.
Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda 2025 jylǵy qańtar-qarasha aıyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jáne respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylý barysy qaraldy.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń dereginshe, bıyl qańtar-qazanda syrtqy saýda aınalymy 116,3 mlrd dollardy qurady.
Taýarlar eksporty 64,6 mlrd dollar, onyń ishinde óńdelgen taýarlardyń eksporty 23,3 mlrd dollar boldy. Taýarlardyń ımporty 51,7 mlrd dollarǵa jetti. 12,9 mlrd dollardan asa kólemde oń saýda balansy saqtaldy.
Óńdeý ónerkásibindegi ósý kólik jasaý óndirisiniń 11,6 paıyzǵa, onyń ishinde avtomobıl jasaýdyń – 15,2 jáne elektr jabdyqtaryn jasaýdyń 16,7 paıyzǵa ósimi esebinen qamtamasyz etildi. Tamaq ónimderin óndirý – 8,7, sýsyndar óndirý – 9,2, hımııa ónerkásibi – 8,1, munaı óńdeý ónimderi – 6,5, metall buıymdary – 12,8, qurylys materıaldary 7,1 paıyzǵa ulǵaıdy. Taý-ken ónerkásibi 9,7 paıyzǵa ulǵaıyp, áli de joǵary ósý qarqynyn saqtap otyr. Bul munaı óndirýdiń - 14,1, tabıǵı gaz óndirýdiń - 16,7 jáne kómir óndirýdiń 9,7 paıyz artýymen baılanysty. Bul rette metall kenderin óndirý 0,6 paıyzǵa qysqardy.
- Ekonomıka turaqty ósý qarqynyn kórsetýde. Bıylǵy qańtar-qarashanyń qorytyndysy boıynsha ekonomıkanyń ósimi 6,4 paıyzdy qurady. Naqty sektordaǵy ósim 8,3 paıyz boldy jáne qyzmet kórsetý óndirisiniń 5,3 paıyzǵa ósýinen joǵary bolyp qalyptasty. Negizgi draıverler – kólik qyzmetteri, qurylys jáne taý-ken ónerkásibi. Saýda - 8,8, aýyl sharýashylyǵy - 6,1, óńdeý ónerkásibi 5,9 paıyzǵa ósti, - dedi ol.
Al Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov Ulttyq qordan qansha qarajat alynǵanyn aıtty.
- Qańtar-qarashada bıýdjettik transfertter aıasynda Ulttyq qordan 7,8 mlrd dollar, al altyn satyp alýdy teńestirý 6,4 mlrd dollar boldy. Qabyldaǵan sharalardyń nátıjesinde valıýta naryǵynda teńgerim saqtaldy, - dedi ol.
Al Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Oljas Saparbekov 11 aıda óńdeý ónerkásibiniń negizgi salalarynda ósim 5,9 paıyzdy quraǵanyn atap ótti.
- 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha óńdeý ónerkásibiniń negizgi salalarynda oń dınamıka baıqalyp, ósim 5,9 paıyzdy qurady. Óndiris kórsetkishteri metallýrgııa, mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, qurylys materıaldary óndirisi, jeńil ónerkásip jáne basqa da óńdeý ónerkásibi salalarynda ósti. Metallýrgııa ónerkásibindegi óndiris kólemi altyn, mys, bolat jáne shoıyn óndirisiniń ulǵaıýyna baılanysty 1,1 paıyzǵa artty. Oń dınamıka kóbinese otandyq óndiristik qýattardyń júktemesin arttyrý, óńdeý kásiporyndaryn shıkizatpen qamtamasyz etýdi jaqsartý boıynsha qabyldanǵan sharalardyń nátıjesi sanalady, - dedi vıtse-mınıstr.
Qarjy mınıstri Mádı Tákıevtiń málimetinshe, memlekettik bıýdjet kiristeri 21,9 trln teńgeni nemese josparǵa 100,1 paıyzdy qurady. Ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 2,9 trln teńge ósim kórsetti. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 13,6 trln teńgege jetip, ósim 1,8 trln teńgeni qurady, 98 paıyz atqaryldy. Jergilikti bıýdjet túsimderdiń turaqty serpinin qamtamasyz etti. 11 aıda 384 mlrd teńgeden asyra oryndalyp, 8,2 trln teńge boldy.
- Álemdik munaı baǵasynyń ótken jylmen salystyrǵanda 12 AQSh dollaryna jáne boljamdy deńgeıden 5,4 dollarǵa tómendeýi, eksporttyń 3,8 paıyzǵa qysqarýy iri kásiporyndardan túsetin salyq túsimderiniń 37 paıyzǵa azaıýyna ákep soqty. Osy syrtqy faktorlarǵa qaramastan, kirister parametriniń turaqtylyǵy saqtalýda jáne atqarylýyn boljaýǵa múmkindik beredi. Osylaısha barlyq memlekettik mindettemeler — áleýmettik tólemder, jalaqylar, óńirlerge transfertter, damý baǵdarlamalary atqarylatyn bolady, - dedi Mádı Tákıev.
Kólik vıtse-mınıstri Maqsat Qalıaqparovtyń aıtýynsha, osy jyldyń 11 aıynyń qorytyndysynda «Kólik jáne qoımalaý» salasy boıynsha naqty kólem ındeksi 120,3 paıyz boldy. Salanyń ósim qarqynyna júk tasymalynyń jalpy kóleminiń artýy áser etti. Atap aıtqanda, júk tasymaly 1 mlrd 57 mln tonnany qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 8,1 paıyzǵa ósti. Avtomobıl kóligimen júk tasymaly - 2,2, qubyrjol kóligimen - 15,4, sondaı-aq temirjol kóligimen 7,7 paıyzǵa artty. Barlyq kólik túri boıynsha jolaýshylar tasymaly 11,9 paıyzǵa ósip, 1 mlrd 764 mln jolaýshy boldy. Tasymal kóleminiń negizgi kórsetkishteriniń basym bóligi boıynsha ósim baıqalady.
Energetıka vıtse-mınıstri Suńǵat Esimhanov 11 aıda munaı jáne gaz kondensatyn óndirý kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 114,1 paıyz bolǵanyn aıtady. Osy ýaqytta munaı eksporty 73,4 mln tonnaǵa jetti.
- Esepti kezeńde 62,8 mlrd tekshe metr gaz óndirildi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 116,7%. Bıylǵy 62,8 mlrd tekshe metr kólemindegi gaz óndirý jospary da oryndaldy. Suıytylǵan munaı gazyn óndirý kólemi 2,8 mln tonna nemese ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 101,8%. El aýmaǵy arqyly gaz tranzıtiniń kólemi 64,5 mlrd tekshe metr boldy. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńiniń 100,9%-y, - dedi Suńǵat Esimhanov.
Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-mınıstr Oljas Bektenov qolóner, bylǵary, sút óńdeýmen aınalysatyn kásipkerlerdi qoldaýdy tapsyrdy.
- Jergilikti óndiris pen shıkizatty qaıta óńdeýdi yntalandyrý, qolóner, bylǵary, sút ónimderi jáne basqa da salalardy keńeıtý sharalaryn qamtyǵan jón. Ol úshin ákimdikter óńirdiń áleýeti men qajettilikterin negizge ala otyryp, basym baǵyttardyń tizbesin aıqyndaýy qajet. Atalǵan sharalardy iske asyrý kásipkerlerge tikeleı qoldaý kórsetýge, halyqty jumyspen qamtý deńgeıin arttyrýǵa jáne shaǵyn bıznestiń turaqtylyǵyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Bul oraıda, ásirese aýyldyq jerler men shaǵyn qalalardaǵy jobalarǵa basa kóńil bólý kerek, - dedi Oljas Bektenov.
Sonymen qatar ol bıýdjet esebinen iske asatyn jobalardy kelisimshartta kórsetilgen somanyń kóleminde ǵana qarjylandyrýdy júktedi.
- Bıýdjettik baǵdarlamalardyń ákimshilerine óz mindettemeleriniń oryndalýyna taldaý jasap, únemdelgen qarajatty neǵurlym basym mindetterge nemese Úkimet rezervine qaıta baǵyttaýdy tapsyramyn. Ákimdikter bıýdjettegi artyq qarajatty damý bıýdjetin keńeıtýge paıdalana alady. Bul rette bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri jobalardyń qymbattaýyna jol bermeı, olardy sharttyq somalary sheginde júzege asyrýdy qamtamasyz etýge tıis, - dedi ol.
Úkimet basshysy metallýrgııa ónerkásibiniń qarqyny tómendep ketkenine alańdaýshylyq bildirip, tıisti sala basshylaryna metallýrgııanyń ornyqty damýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
- 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha Jalpy ishki ónimniń ósimi 6,4% boldy. Jalpy ekonomıkadaǵy oń kórsetkishterge qaramastan, saýda jáne qurylys salalarynda, sondaı-aq kólik qyzmetterinde ósimniń birshama baıaýlap qalǵany baıqalady. Metallýrgııa ónerkásibindegi ósý qarqyny da tómendep ketkenin basa aıtqym keledi. Bul sala – ekonomıkanyń negizgi tiregi, - dedi ol.