Úkimet kómir ónerkásibin damytý jaıyn pysyqtaıdy

Otyrysta kún tártibine shyǵarylǵan másele talqylanyp bolǵannan keıin BAQ ókilderine arnaıy baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady. Onda Energetıka vıtse-mınıstri Suńǵat Esimhanov jýrnalıster tarapynan talqylanǵan máselege qatysty qoıylatyn saýaldarǵa jaýap beredi.

Aıta keteıik, bıyl 20 qańtarda Qyzylordada ótken V Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke 20 naýryzǵa deıin kómir óndirisin damytýdyń ulttyq jobasyn bekitýdi tapsyrdy.

- Kómir – bizdiń strategııalyq aktıvimiz. Jańa tehnologııalar arqyly qorshaǵan ortaǵa zııanyn beıtaraptandyra otyryp, kómir qorynyń áleýetin tolyq paıdalaný qajet. Kómir óndirisin damytýǵa ulttyq joba mártebesin berý kerek. Úkimet bul máseleni 20 naýryzǵa deıin sheshsin, - degen edi Prezıdent.

Al osy jyldyń 24 naýryzynda Úkimet «Kómir generatsııasyn damytý» jónindegi ulttyq jobany bekitkeni belgili boldy.

Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, ulttyq joba aıasynda 8 jańa elektr stantsııasy salynady. Kómir generatsııasyn damytýdyń 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasy elektr energııasyna ósip kele jatqan suranysty strategııalyq turǵydan óteýge, elimizdiń energetıkalyq ınfraqurylymyn tereń jańǵyrtýǵa jáne Birtutas elektr energetıkalyq júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Negizgi basymdyq bazalyq energııa kózderiniń qurylysyna beriledi. 2030 jylǵa deıin 7,8 GVt jańa jáne jańartylǵan qýattardy iske qosý josparlanǵan. Onyń ishinde 8 jańa elektr stantsııasyn salý jáne jumys istep turǵan 11 stantsııany jańǵyrtý kózdelgen.

Jalpy qýaty 5,3 GVt bolatyn jańa qurylys baǵdarlamasy elimizdiń mańyzdy toraptaryn qamtıdy. Oǵan Kýrchatovtaǵy kondensatsııalyq elektr stantsııasy (700 MVt), qýatty Ekibastuz GRES-3 (2 640 MVt), Qaraǵandydaǵy (350 MVt) jáne Ekibastuzdaǵy (180 MVt) JES, sondaı-aq Jezqazǵan (500 MVt), Kókshetaý (240 MVt), Semeı (360 MVt) jáne Óskemen (360 MVt) qalalaryndaǵy jańa JEO qurylysy kiredi.

Joba tek generatsııany arttyrýdy ǵana emes, sonymen qatar jumys istep turǵan stantsııalardyń tıimdiligin kóterýdi de maqsat etedi. Jańǵyrtý nátıjesinde jabdyqtardyń tozý deńgeıin 13 paıyzǵa tómendetý josparlanyp otyr. Ulttyq jobany iske asyrý odan arǵy ónerkásiptik ósý, tsıfrlyq ekonomıkany damytý jáne jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý úshin senimdi energetıkalyq negiz jasaýǵa múmkindik beredi.

Ulttyq jobany júzege asyrý Qazaqstanǵa energetıkalyq egemendigin nyǵaıtyp, el aýmaǵynda qazandyq agregattaryn, transformatorlar men avtomattandyrý júıelerin óndirýdi yntalandyra otyryp, otandyq mashına jasaý salasynda mýltıplıkatıvtik áser týdyrýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, kómir generatsııasy uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósim úshin qajetti bazany qamtamasyz etetin joǵary tehnologııalyq jáne ekologııalyq jaýapty sektorǵa aınalady.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda ınnovatsııalardy damytý máselesi talqylandy. Kún tártibine shyǵarylǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes ınnovatsııalyq qyzmet Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń quzyryna ótti. Osy tapsyrmany oryndaý aıasynda mınıstrlikke Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń jekelegen mindetteri men fýnktsııalary berildi.

Bul sheshim ınnovatsııalar ǵylym, ýnıversıtetter jáne zertteý ortalyqtary bazasynda qalyptasatyn halyqaralyq tájirıbege sáıkes keledi. Alaıda, ınnovatsııalar tek bir vedomstvo aıasynda ǵana emes, búkil memlekettik júıe deńgeıinde úılestirýdi talap etetin kúrdeli salaaralyq mindet sanalady.

- Qazaqstanda ınnovatsııalardy odan ári damytý úshin qajet dep sanaıtyn birqatar praktıkalyq sharalar bar. Birinshiden – biryńǵaı úılestirýshi tetik retinde Innovatsııalyq shtab qalyptastyrý. Ekinshiden – Innovatsııalardy damytý tujyrymdamasyn ázirleý. Ol osy saladaǵy memlekettik saıasattyń biryńǵaı strategııalyq kózqarasyn aıqyndap, uzaq merzimdi basymdyqtaryn bekitedi. Úshinshiden – ınnovatsııalardy damytý boıynsha jaýapkershilikti ortalyq jáne óńirlik memlekettik organdarǵa bekitý. Tórtinshiden – 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan ınnovatsııalardy damytý boıynsha salalyq mınıstrlikter men jergilikti atqarýshy organdardyń KPI kórsetkishterin ulttyq jáne óńirlik deńgeılerde naqty ındıkatorlar júıesimen bekitý. Besinshiden – ınnovatsııalyq qyzmetti qoldaý quraldaryn qarjylandyrýdy ulǵaıtý máselesin pysyqtaý, - dedi Saıasat Nurbek.

Osy rette Úkimet basshysy Oljas Bektenov Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrinen: «Innovatsııalyq jobalardy iske asyrý úshin ınvestıtsııa kerek. Ol túsinikti. Innovatsııalyq jobalar tez arada, qysqa merzimde nátıje bere bermeıdi. Sondyqtan uzaqmerzimdi ınvestıtsııa qajet. Ony qalaı tartamyz, tetikteri bar ma?» - dep suraǵan edi.

Saýalǵa jaýap bergen mınıstr qazirgi tańda ınnovatsııalarǵa ınvestıtsııa tartýǵa múmkindik beretin, naqty zańnamalyq turǵyda bekitilgen tetikter qalyptasyp jatqanyn aıtty.

Premer-mınıstr ınvestıtsııalardy yntalandyrý qajettigin basa atap ótti.

- Óıtkeni, ınnovatsııalyq jobalarǵa qomaqty qarjy salamyn dep júrgen bıznesmender kóp dep aıta almaımyz. Ol tek bizde ǵana emes, basqa da memleketterde solaı. Sondyqtan yntalandyrý tetikteri bolýy kerek, - dedi Oljas Bektenov.

Sondaı-aq otyrysta Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev Qazaqstanda ınnovatsııalyq jobalardy qoldaý naqty ekonomıkalyq nátıje berip otyrǵan atap ótti.

– 2025 jyly «Ónimdi ınnovatsııalardy yntalandyrý» jobasy aıaqtaldy. Onyń ekonomıkalyq áseri 53 mlrd teńgeden asty. Salynǵan árbir teńge eki ese qaıtarym berdi. Joba aıasynda 90-nan astam ınnovatsııalyq joba qarjylandyrylyp, tehnologııalardy kommertsııalandyrý kólemi 35 mlrd teńgeden asty, – dedi mınıstr.

Al Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaevtyń málimetinshe, sońǵy bes jylda taý-ken salasynyń iri kásiporyndary ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa 150 mıllıard teńge ınvestıtsııa salyp, 1,5 myńnan astam jobany iske asyrǵan.

— Jalpy salada tsıfrlyq transformatsııaǵa, startaptardy qoldaýǵa jáne zamanaýı tehnologııalardy engizýge baǵyttalǵan ınnovatsııalyq ekojúıe qalyptasýda. 500 kásiporynnyń tehnologııa deńgeıine baǵalaý júrgizilip, onyń nátıjesi boıynsha óndiristik protsesterdi jańǵyrtýǵa qatysty 23 usynys ázirlendi. Tsıfrlyq tehnologııany engizý boıynsha 240 qyzmetker oqytyldy. Jasandy ıntellektti engizý jol kartasy aıasynda óndiriste JI qoldanatyn 11 pılottyq joba iske asyryldy, — dedi ol.

Al «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ashat Hasenov otandyq munaı óńdeý zaýyttary avtomobıl joldarynyń sapasyn arttyrýǵa múmkindik beretin modıfıkatsııalanǵan bıtým óndirisine kóshý máselesin pysyqtap jatqanyna toqtaldy.

Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-mınıstr Oljas Bektenov óńir ákimdikterine ǵylym men ınnovatsııalardy qarjylandyrýdy kezeń-kezeńmen ulǵaıtyp, ony 2029 jylǵa qaraı jalpy óńirlik ónimniń keminde 1 paıyzyna jetkizýdi tapsyrdy.

- 2035 jylǵa qaraı ınnovatsııalyq ónimderdiń úlesin jalpy ishki ónimniń 3 paıyzyna deıin ulǵaıtýdy qamtamasyz etý qajet. Ol úshin ınnovatsııa salasynda birqatar júıeli máselelerdi sheshý kerek. Sońǵy jyldary bul sala ınstıtýtsıonaldyq júıesizdik jaǵdaıynda damyp keldi. Óńirler tarapynan óz betinshe jumys júrgizilmegeni kórinip otyr. Sondaı-aq ınnovatsııalyq júıege qatysýshylar arasynda basymdyqtardyń tym kóp ekendigi de baıqalady, - dedi Úkimet basshysy.

Sonymen qatar ol Ǵylym mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, osy jyldyń 1 maýsymyna deıin naqty basym salalar men tehnologııalarǵa nazar aýdara otyryp, ınnovatsııalardy damytý tujyrymdamasyn ázirleýdi júktedi.

- Ǵylym jáne Jasandy ıntellekt mınıstrlikteri salalyq mınıstrliktermen jáne ákimdiktermen birlesip, 1 shildege deıin ınnovatsııalyq jobalardy tirkep, qoldaý kórsetýge jáne monıtorıng júrgizýge arnalǵan «biryńǵaı tereze» jumysyn qamtamasyz etetin tsıfrlyq platformany iske qossyn. Sonymen qatar ázirleýshiler, tehnologııalar jáne áleýetti ınvestorlar týraly málimetterdi qamtıtyn ınnovatsııalyq jobalardyń jalpyǵa qoljetimdi ulttyq tizilimin qurý qajet, - dedi Premer-mınıstr.