Úkimet energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý jobasyn túzetti
ASTANA. KAZINFORM — Úkimet qaýlysymen energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý ulttyq jobasyna túzetýler engizildi.
Ulttyq jobany iske asyrý aıasynda ınfraqurylymy edáýir deńgeıde tozǵan TMS olardyń jabdyqtary men jelileriniń jaı-kúıine qaraı táýekel toptary boıynsha jikteledi. Bul jóndeý jáne jańǵyrtý úshin basym baǵyttardy tıimdi anyqtaýǵa múmkindik beredi. Biraq bul protsespen baılanysty birqatar másele bar.
Qyzyl deńgeı dereý jóndeýdi nemese aýystyrýdy qajet etetin óte nashar kúıdegi obektilerdi kórsetedi. Jabdyqtar men jelilerdiń tozýy 65 paıyzdan asady, bul rettelip kórsetiletin qyzmetterdiń turaqtylyǵy men senimdiligine aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi. Bul obektiler avarııalyq jaǵdaılardyń basty sebebine aınalyp, irkilissiz jabdyqtaýǵa qaýip tóndiredi jáne qyzmet kórsetýde kidiris bolǵyzbaý úshin dereý qarjy quıýdy talap etedi.
Sary deńgeı taıaý arada kúrdeli jóndeýdi nemese jańǵyrtýdy qajet etetin, tozý deńgeıi 55 paıyzdan 65 paıyzǵa deıingi obektilerge qatysty. Mundaı obektiler jumys isteı berý múmkin, biraq olardy paıdalaný barǵan saıyn qaýipti bola bastaıdy. Qalpyna keltirýge ınvestıtsııa ýaqtyly salynbasa, olar isten shyǵa bastaýy múmkin, bul avarııalardyń artýyna jáne tutynýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasynyń tómendeýine ákeledi.
Jasyl deńgeı jaı-kúıi júıeniń jumys isteýine birden qaýip tóndirmeıtin, tozý deńgeıi 55 paıyzǵa deıingi obektilerdi qamtıdy. Jaı-kúıiniń jaramdy bolýyna qaramastan, bolashaqta bul obektilerdiń senimdiligi men tıimdiligin arttyrý úshin olardy uzaqmerzimdi jańǵyrtý josparlaryna qosýǵa bolady.
Naqty problema tozý deńgeıi boıynsha qoldanystaǵy jikteýdiń shynaıy qaýip dárejesin únemi kórsete bermeıtinine saıyp keledi, ásirese jańǵyrtýdyń barlyq kezeńderinde qarjylandyrýdyń jetkiliksizdiginen obektilerdiń tehnıkalyq jaı-kúıi nasharlaýy múmkin jaǵdaılarda. Keıde sary deńgeıdegi obektiler is júzinde óte nashar jaǵdaıǵa jaqyn bolýy múmkin, bul uzaqmerzimdi josparlaýǵa qaraǵanda anaǵurlym muqııat qaraýdy talap etedi. Tozý týraly derekterdiń jetkilikti ıntegratsııalanbaýy da problema bolyp tabylady, bul jedel baqylaýdy jáne obektilerdi jańǵyrtý men jóndeýdiń biryńǵaı strategııasyn qurýdy qıyndatady.
Osylaısha, obektilerdi tozý dárejesi boıynsha durys jikteý ǵana emes, sonymen qatar eskirgen ınfraqurylymdy paıdalanýǵa baılanysty shynaıy qaýipti de eskerý qajet, bul ınfraqurylymnyń mańyzdy ýchaskeleriniń monıtorıngi men nysanaly ınvestıtsııalardy jaqsartý boıynsha qosymsha sharalardy qajet etedi.
Turǵyn úı-kommýnaldyq sektor el ekonomıkasynyń energııany kóp qajet etetin salalarynyń qataryna jatady jáne túpkilikti energııa tutyný shamasy jaǵynan birinshi turǵan tutynýshy bolyp tabylady, onyń úlesi 32 paıyz. Sońǵy bes jylda turǵyn úı sektorynda energııa resýrstaryn tutyný 16,9 paıyzǵa ósti.
Tarıfter qoldanylatyn kezeńde rettelip kórsetiletin qyzmetterdi usyný kezinde jumyldyrylǵan qoldanystaǵy aktıvterdi jańartýǵa jáne qurýǵa baǵyttalǵan ınvestıtsııalyq baǵdarlama salalyq memlekettik organdarmen, jergilikti atqarýshy organdarmen birge bekitiledi. Jańa ınvestıtsııa tartý arqyly kommýnaldyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý tarıftik saıasattyń túıindi baǵyttarynyń biri sanalady.
Sonymen qatar tarıfterdi toǵyspaly sýbsıdııalaýdan kezeń-kezeńimen bas tartý júzege asyrylýda, bul tutynýshylardyń ártúrli toptary arasynda tarıfterdi teńestirýge jáne bıznes pen bıýdjettik uıymdarǵa qarjylyq júktemeni azaıtýǵa kómektesedi. Munyń ózi jergilikti bıýdjet qarajatyn bosatýǵa jáne óńirdiń basym áleýmettik muqtajdyǵyna baǵyttaýǵa múmkindik beredi.
Buǵan qosa, tabıǵı monopolııalar týraly zańnamany jetildirý sheńberinde UEM elektr energııasymen jabdyqtaý, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý, jylýmen jabdyqtaý jáne gaz tasymaldaý salasyndaǵy tarıfterdi ózgertý bóliginde túzetýler engizdi, onda jelilerge qyzmet kórsetýge jáne olardy senimgerlik basqarýǵa qabyldaý kezinde paıdalanýǵa jumsalatyn shyǵyn eskerilgen, bul kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men senimdiligin arttyrýdy qamtamasyz etýge múmkindik ashady.
Ulttyq jobany iske asyrý nátıjesinde keminde 200 tabıǵı monopolııalar sýbektisi jáne keminde 30 jylý elektr ortalyǵy jańǵyrtylyp, jańartylady.
Jobany qarjylandyrýdyń jıyntyq ınvestıtsııa kólemi — 13 588 mlrd teńge. Onyń ishinde:
energetıkalyq sektor — 6 208 mlrd teńge;
kommýnaldyq sektor — 6 778 mlrd teńge;
avtomattandyrý jáne aspap ornatý — 602 mlrd teńge.
2025-2029 jyldar kezeńinde barlyq sýbsıdııa 1 480 mlrd teńge, odan ári syıaqynyń paıyzdyq mólsherlemesiniń 10 paıyzdan joǵary aıyrmasy qaryz merzimine baılanysty sýbsıdııalanady.
Aıta ketelik moratorıı aıaqtalǵannan keıin kommýnaldyq tarıf qalaı bolatyny týraly jazǵan edik.