Úkimet energetıka jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtýǵa nazar aýdarady
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Úkimet otyrysy ótedi. Onda Mınıstrler kabınetiniń músheleri «Energetıka jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý» ulttyq jobasyn júzege asyrý barysyn talqyǵa salady.
Otyrystyń kún tártibine shyǵarylǵan másele qaralyp bolǵannan keıin, BAQ ókilderine baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady.
Onda QR Ulttyq ekonomıka vıtse-mınıstri Asan Darbaev, QR Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Oljas Saparbekov, QR Energetıka mınıstrligi Memlekettik energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Ernar Hasenov, «Báıterek» UIH» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurbolat Aıdapkelov tilshiler suraǵyna jaýap beredi.
Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstandaǵy jylý elektr ortalyqtarynda qysqa daıyndyq aıasynda josparly jóndeý jumystary júrgizilip jatqanyn habarlaǵanbyz. 2026 jyly el boıynsha 9 energoblokqa, 55 qazandyqqa jáne 51 týrbınaǵa kúrdeli jóndeý júrgizý josparlanǵan.
Energetıka nysandaryndaǵy jumystar bekitilgen kestege sáıkes oryndalyp jatyr. Úkimettiń baspasóz qyzmeti keıbir JEO-larda jóndeý barysynda buryn anyqtalmaǵan jasyryn aqaýlar tabylyp, olardy joıý jumystary júrgizilip jatqanyn habarlady.
Qazirgi ýaqytta eki energoblok tolyq daıyn bolsa, taǵy eki energoblokta jóndeý jumystary jalǵasyp jatyr. Sonymen qatar 13 qazandyqqa kúrdeli jóndeý aıaqtalǵan, 27 qazandyq boıynsha jumystar júrip jatyr. 8 týrbına paıdalanýǵa berilip, 16 týrbınada jóndeý kezeńinde.
— Budan bólek, qosalqy jabdyqtardyń 500-den astam birligin qamtıtyn josparly jóndeý jumystary da júrgizilip jatyr, — delingen habarlamada.
Elektr jelileri men jylý magıstraldaryn jańartý jumystary da qatar atqarylyp jatyr. Qazirgi tańda shamamen 6,3 myń shaqyrym elektr berý jelisi, 135 qosalqy stansa jáne 1 253 taratý pýnkti jóndeldi.
Jyl sońyna deıin 17 myń shaqyrymnan astam elektr berý jelisin jáne 3,4 myńnan astam taratý pýnktin jańartý josparlanyp otyr.
— Jylý jelileri boıynsha respýblıka kóleminde josparlanǵan 377 shaqyrym qubyrdyń 65 shaqyrymy paıdalanýǵa daıyn. Qazirgi ýaqytta taǵy 278 shaqyrym jylý jelisinde jumystar belsendi júrgizilip jatyr. Barlyq jóndeý jumysy belgilengen merzimde oryndalyp jatyr, jospardan keshigý joq, — dep habarlady Úkimettiń baspasóz qyzmeti.
Sonymen qatar, bıyl elektr stansalaryn jóndeýge energııa nysandarynyń menshik ıeleri 384 mlrd teńge bólip otyr. Bul byltyrǵymen salystyrǵanda 9%-ǵa kóp.
Úkimettiń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, qarjy elektr energııasy tarıfi esebinen qalyptasady. Árbir stansa jóndeý jumystaryn birinshi kezekte qajet etetin eń tozǵan ýchaskelerdi óz betinshe anyqtap, jańartý jumystaryn júrgizedi.
2025-2026 jyldardaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq kezinde de energetıkalyq ınfraqurylymdy jańartýǵa qomaqty qarajat baǵyttalǵan. 2025 jyly elektr stansalaryn jóndeýge 348 mlrd teńge jumsaldy. Bul 2024 jylmen salystyrǵanda 6% artyq. Sonymen qatar jylý jelilerin jańartýǵa 129 mlrd teńge bólinip, kórsetkish bir jyl ishinde 16% ósti.
Júrgizilgen jumystar aıasynda elektr stansalarynda 10 energoblok, 63 qazandyq jáne 39 týrbına kúrdeli jóndeýden ótti. Elektr jelilerinde 17 myń shaqyrym elektr berý jelisi men 420 qosalqy stansa jańartylyp, 323 shaqyrym tozǵan jylý jelisi aýystyryldy.
Nátıjesinde energetıkalyq ınfraqurylymnyń senimdiligi artyp, jabdyqtardyń tozý deńgeıi tómendedi. Elektr stansalaryndaǵy tozý kórsetkishi 53%-ǵa, jylý jelilerinde 50%-ǵa, al elektr jelisi nysandarynda 66,2%-ǵa deıin azaıdy.
2025 jylǵy jeltoqsan aıyndaǵy eń joǵary júkteme kezeńinde energetıkalyq júıe 17,3 GVt qýat óndirip, qysqy kezeńdegi qajettilikti qamtamasyz etti. Sonyń arqasynda turǵyn úılerdegi temperatýralyq rejımniń buzylý jaǵdaılary úsh esege qysqardy: 65 jaǵdaıdan 21 jaǵdaıǵa deıin tómendedi. Sonymen qatar elektr stansalaryndaǵy tehnologııalyq buzýshylyqtar sany 15%, elektr jelilerindegi aqaýlar 12% azaıdy.
Aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq kezinde táýekeli joǵary nysandar erekshe baqylaýda tur. Qazirgi tańda «qyzyl» aımaqta bes jylý energetıkalyq nysan bar: Semeı, Oral jáne Taraz qalalaryndaǵy JEO, Aqtaý qalasyndaǵy JEO-2 jáne Temirtaýdaǵy GRES-1.
Jyl qorytyndysy boıynsha elektr stansalaryndaǵy jabdyqtardyń ortasha tozý deńgeıin 52%-ǵa deıin tómendetý josparlanyp otyr.
Atalǵan salada budan ózge de jańalyqtar men jetistikter bar. Máselen, energetıkadaǵy aqaýlardy der kezinde anyqtaýǵa endi drondar men jasandy ıntellekt qoldanylmaq.
Tsıfrlyq quraldar gıdrotehnıkalyq qurylystardy monıtorıngteý kezinde de paıdalanylady. Aerofototúsirilim jáne teplovızııalyq baqylaý derekterin taldaý bógetterdiń tutastyǵyndaǵy buzýshylyqtardy ýaqytyly anyqtaýǵa jáne tehnologııalyq táýekelderdiń aldyn alý boıynsha jedel sharalar qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Tsıfrlandyrý jyly aıasynda Qazaqstannyń energetıka salasynda zamanaýı tsıfrlyq sheshimderdi engizý jumystary jalǵasýda. Energetıka mınıstrligi energetıkalyq ınfraqurylymnyń senimdiligin, óndiristik protsesterdiń tıimdiligin jáne personaldyń qaýipsizdigin arttyrýǵa baǵyttalǵan tsıfrlyq transformatsııaǵa erekshe nazar aýdarady.
Jańa tsıfrlyq sheshimder elektr berý jelilerin, transformatorlardy, tútin murjalaryn, kómir qoımalaryn jáne gıdrotehnıkalyq qurylystardy tekserýdi avtomattandyrýǵa jol ashady. Jasandy ıntellekt alynǵan derekterdi avtomatty túrde taldap, aqaýlardy erte kezeńde anyqtap, olardy joıý boıynsha usynymdar qalyptastyrady.
— Atap aıtqanda, elektr berý jelileri men energetıkalyq jabdyqtardy ushqyshsyz ushý apparattarynyń kómegimen tekserý ınspektsııa júrgizý ýaqytyn 5–10 esege deıin qysqartýǵa múmkindik beredi. Al tútin murjalaryn tekserý buryn birneshe kúndi qajet etse, endi shamamen eki saǵattyń ishinde júzege asyrylady. Bul rette qyzmetkerlerdiń bıiktikte jumys isteý qajettiligi tolyqtaı joıylady. Sonymen qatar, aeromonıtorıng tehnologııalary kómir qorlaryn baqylaý úshin de qoldanylady. Aerofototúsirilim negizinde qoımalardyń úsh ólshemdi modelderi jasalyp, jasandy ıntellekt kómir kólemin avtomatty túrde 99%-ǵa deıingi dáldikpen esepteıdi. Derekterdi óńdeý ýaqyty birneshe kúnnen 20 mınýtqa deıin qysqardy, — delingen habarlamada.
Tsıfrlyq quraldar gıdrotehnıkalyq qurylystardy monıtorıngteý kezinde de paıdalanylady. Aerofototúsirilim jáne teplovızııalyq baqylaý derekterin taldaý bógetterdiń tutastyǵyndaǵy buzýshylyqtardy ýaqytyly anyqtaýǵa jáne tehnologııalyq táýekelderdiń aldyn alý boıynsha jedel sharalar qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Jasandy ıntellekt pen tsıfrlyq monıtorıng tehnologııalaryn engizý energetıkalyq ınfraqurylymnyń senimdiligin, óndiristik protsesterdiń tıimdiligin jáne ónerkásiptik qaýipsizdik deńgeıin arttyrýǵa yqpal etedi. Bul Energetıka mınıstrliginiń energetıka salasyn tsıfrlyq transformatsııalaý jónindegi strategııalyq baǵytyna tolyq sáıkes keledi.
Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstan energetıkasynyń kıberqaýipsizdigi kúsheıtiletinin jazǵanbyz.
