Úkimet bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy qarjylandyrý tetigin qaıta qarastyrady
ASTANA. KAZINFORM – Úkimet bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy memlekettik-jekemenshik áriptestik mehanızmderin júıeli túrde reformalaý jumystaryn bastady. Bul týraly premer-mınıstrdiń orynbasary, QR Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva málimdedi.
Ol jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý qaǵıdalaryn qaıta qaraý qajettigin atap ótti.
– Memleket basshysy taıaýda Túrkistan gazetine bergen suqbatynda bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy memlekettik-jekemenshik áriptestigin reformalaý týraly atap ótti. Bul rette, eń aldymen, jekemenshik mektepterdi, balabaqshalardy, damý ortalyqtaryn jáne medıtsınalyq emhanalardy jan basyna sáıkes qarjylandyrý máselesine erekshe nazar aýdarylyp otyr. Osyǵan baılanysty Úkimet jekemenshik uıymdarǵa beriletin memlekettik tapsyrystyń tetikterine jan-jaqty taldaý júrgizip, birqatar kókeıkesti máselelerdi anyqtady. Atap aıtqanda, júıelerdi aýqymdy tsıfrlandyrý barysynda buryn baıqalmaǵan zań buzýshylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsetti. Bul óz kezeginde atalǵan salalardaǵy bıznestiń áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdattaryna saı kelmeıdi. Keıingi segiz jylda jekemenshik mektepterdiń sany 7 ese artty. Búginde olar 785-ke jetti, soǵan sáıkes bıýdjetke túsetin salmaq ta kúrt kóbeıdi. Shyǵyndar 2020 jyly 13 mlrd bolsa, 2025 jyly 242 mlrd-qa deıin ósti. Al 2020 men 2025 jyldar aralyǵyndaǵy ınvestıtsııalyq shyǵyn 111 mlrd teńgeni qurady. Bul qarajatqa shamamen 35 jańa mektep salýǵa bolady. Soǵan qaramastan basty maqsat — oryn tapshylyǵy máselesin áli de joıa almadyq, - dedi A.Balaeva.
Onyń aıtýynsha, 2025 jyly bul jetispeýshilik 251 myń orynǵa jetti, bul — oblystaǵy bir qalanyń halqymen birdeı kórsetkish.
– Jekemenshik mektepterdiń kóbeıýi bilim sapasynyń tómendeýine alyp keldi. Kóptegen bilim oshaqtary naqty qajettilikti eskermeı, retsiz ashyldy.Máselen, olardyń 80 paıyzy jalǵa alynǵan ǵımarattarda jumys isteıdi. Al dırektorlar biliktiligi máselesi de syn kótermeıdi. Mektep ǵımarattary bıznes menshiginde qalyp otyrn, 20 jyldan keıin olardyń túpki maqsaty da ózgerip ketýi múmkin. Bul júıege degen senimdi azaıtyp, bıýdjet qarajatynyń tıimdiligine kúmán týdyrady. Sondyqtan jaǵdaıdy túbegeıli ózgertý boıynsha júıeli jumys bastaldy. Jańa qarjylandyrý tetigi pılottyq túrde iske qosyldy. Mektepter tolyq tsıfrlandyrylyp, bıýdjetke sáıkes retteldi. Biraq bul — bıylǵy oqý jylynyń sońyna deıingi ýaqytsha shara. Negizgi mindet — júıeni tolyq qaıta qaraý. Eń aldymen, memlekettik tapsyrys naqty óńirlik qajettilikke saı bolǵa tıis, - dep atap ótti mınıstr.
Aıda Balaeva jańa mektepterge memlekettik tapsyrys berýge moratorıı engizý usynylyp otyrǵanyn da basa atap ótti.
– Memlekettik qoldaý sharasy retinde tek ınvestıtsııalyq shyǵyndardy óteý tetigin qaldyrý kózdelip otyr. Sondaı-aq bilim berý salasyndaǵy bıýdjet shyǵyndaryn ońtaılandyrý maqsatynda iri megopolısterdi qosapaǵanda, stýdenttik jataqhanalardy qarjylandyrýdy toqtatý máselesi qarastyrylýda. Bul rette barlyq quqyqtyq, áleýmettik táýekelder eskeriledi, baǵdarlamany kezeń-kezeńimen toqtatý nemese sharttaryn qaıta qaraý nusqalary qaralýda, - deıdi ol.
Mınıstr dál osyndaı máseleler medıtsına salasynda da baıqalatynyn aıtady. Úkimet azamattardyń ótinishterin eskere otyryp, Áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshik medıtsınalyq uıymdardyń qyzmetine taldaý júrgizýde.
– Elimizde 20 mıllıonnan astam adam 698 bastapqy medıtsınalyq kómek uıymyna tirkelgen. Sonyń 336-sy, ıaǵnı shamamen 48 paıyzy — jekemenshik. Olarǵa tirkelgen halyq sany 5 mln 600 myń adam, bul — el halqynyń shamamen 25 paıyzy. 2020 jyldan bastap alǵashqy medıtsınalyq sanıtarlyq kómek kórsetetin jekemenshik emhanalardyń sany 215-ten 336 uıymǵa deıin artty, al tirkelgen halyq 3 mılllıonnan 5 mıllıon 600 myńǵa deıin ósti. Búginde alǵashqy medıtsınalyq kómek uıymdary respýblıkalyq bıýdjet esebinen tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda jan basyna sáıkes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap bul mindetter Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qory esebinen júzege asyrylady.Alaıda jeke emhanalardyń sany kóbeıip, olarǵa tirkelgen halyq eki esege jýyq artqanymen, bul medıtsınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligin jaqsarta qoıǵan joq. Búginde qosarlanǵan qarjylandyrý faktileri bar, keı qyzmetter mindetti jáne erikti saqtandyrý arqyly qatar tólenýde, keıde kórsetilmegen qyzmetterge aqy alý jaǵdaılary kezdesetedi. Tipti, lıtsenzııasyz, tıisti jabdyqsyz jumys istegen úıymdar da bar, bul máselerdi tek júıeli ózgeristermen, tolyq tsıfrlandyrý arqyly sheshýge bolady, - deıdi Balaeva.
Sondaı-aq ol Densaýlyq saqtaý mınıstrligi halyqtyń naqty qajettilikterine, demografııalyq jáne halyqtyń kóshi-qon derekterine súıene otyryp, medıtsınalyq kómekti josparlaýǵa kóship jatqanyn jetkizdi.
– Belsendi emes patsıentterdi qarjylandyrý júıesinen shyǵarý josparlanyp otyr. Tirkelý talaptary kúsheıtilip, shaǵyn emhanalar biriktiriledi, al qarjylandyrý kózi eń tıimdi — memlekettik jáne eń senimdi jeke emhanalarǵa baǵyttalady. Qosarlanǵan tólem men jalǵan esepti boldyrmaý úshin biryńǵaı tsıfrlyq baqylaý engiziledi. Barlyq júıeler biriktiriledi. Patsıent kórsetilgen qyzmetti mobıldi qosymsha arqyly ózi rastaıdy. Bul azamattardyń quqyǵyn qorǵaıdy. Sonymen birge sapany baqylaý kúsheıe túsedi. Táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý júıesi engizilip, lıtsenzııalaý talaptary qatańdaıdy. Sapany qadaǵalaıtyn biryńǵaı memlekettik júıe jasalyp, ulttyq sapa ınstıtýtyn ashý josparlanýda. Sonymen qatar jeke medıtsınalyq uıymdardyń qyzmeti keshendi túrde tekseriledi. Usynylyp otyrǵan barlyq sharalar jan basyna sáıkes qarjylandyrý júıesin jetildirýge baǵyttalyp otyr. Bizdiń maqsatymyz — qarjylandyrý júıesin ádil, ashyq jáne tıimdi etý. Eń bastysy, bıýdjetten bólinetin qarajat halyqtyń ıgiligine, bilim men densaýlyq sapasyn jaqsartýǵa juys isteýge tıis, - dep sózin túıindedi Aıda Balaeva.
Eske sala keteıik, buǵan deıin Aıda Balaevanyń Qaraǵandy óńiriniń áleýmettik damýyna qatysty tapsyrmalar bergenin jazǵanbyz.