Úkimet avıatsııa salasyn damytýǵa nazar aýdarady

Otyrys qorytyndysyna oraı, baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady. Onda Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev kún tártibinde qaralǵan máselege qatysty tilshilerdiń saýalyna jaýap beredi.

Elimizde azamattyq avıatsııa salasyn 2050 jylǵa deıin damytý jónindegi Master-jospardy (CAMP) ázirleý jumystary bastaldy. IKAO sarapshylary ázirleıtin CAMP Qazaqstannyń azamattyq avıatsııa júıesin sapaly ári teńgerimdi damytýǵa arnalǵan strategııalyq baǵdar bolmaq.

Jalpy, qazirgi ýaqytta azamattyq avıatsııa salasyn damytý memlekettik deńgeıde basty basymdyqtardyń birine aınalǵan. Elde áýejaı ınfraqurylymyn keń kólemde jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Otandyq avıakompanııalar jyl saıyn Batysta óndirilgen zamanaýı áýe kemelerimen óz áýe parkin jańartyp jáne ulǵaıtyp keledi. Sonymen qatar, jalpy avıatsııa, pılotsyz avıatsııa sektory belsendi damyp jatyr jáne salanyń turaqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan tásilder engizilip jatyr.

2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha áýe kemeleri arqyly 20,8 mln jolaýshy tasymaldandy, áýejaılarda 31,8 mln adamǵa qyzmet kórsetildi. Olardyń ishinde Astana (9,2 mln adam) jáne Almaty (12 mln adam) áýejaılary bar. 2028 jylǵa deıin 11 ınfraqurylymdyq jobany júzege asyrý kózdelgen, oǵan 4 jańa áýejaı, 2 ushý-qoný jolaǵy, sondaı-aq 5 qaladaǵy ınfraqurylymdardy jańǵyrtý jumystary kiredi. Bıyl halyqaralyq marshrýttyq jelini 30 elde 135 marshrýtqa deıin keńeıtý josparlanyp otyr (2024 jyly – 115 marshrýt). Sheteldik týrısterdi tartý maqsatynda Vena, Rım, Tokıo, Shanhaı jáne basqa da baǵyttardy qamtıtyn 15 halyqaralyq marshrýtty ashý jáne qaıta jańǵyrtý josparlanǵan. Sonymen qatar, jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý maqsatynda Astana jáne Almaty áýejaılarynda Q-gate júıesi engizildi.

Búgingi tańda elimizdiń áýejaılarynda bir tonna otynnyń baǵasy shamamen $800 turady, bul ony kórshi eldermen salystyrǵanda tartymdy ete túsedi. Qabyldanǵan keshendi sharalardyń nátıjesinde Qazaqstan áýejaılaryna jańa sheteldik kompanııalar kele bastady, olardyń ishinde Centrum Air (Ózbekstan), Shiraq Avia (Armenııa), Martinair (Nıderland), One Air (Ulybrıtanııa), Atlas Air (AQSh), MNG Airlines (Túrkııa) jáne taǵy da basqalary bar.

Avıatsııa salasyn damytýdyń úsh jyldyq baǵdarlamasy aıasynda óńirlik áýejaılardy jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bıyl Katon-Qaraǵaı, Zaısan jáne Kendirli kýrorttyq aımaqtaryndaǵy týrıstik áýejaılardyń qurylysy, sondaı-aq Arqalyq qalasynyń áýejaıyn qalpyna keltirý aıaqtalýda. Osy týrıstik maýsymda Zaısan áýejaıy alǵashqy reısterdi qabyldaıdy.

Sonymen qatar, bıyl Pavlodar áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵyn qaıta jańǵyrtý, Aqtaý áýejaıynyń perronyn jóndeý jáne Atyraý áýejaıy termınalyn jańartý bastalady.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda kóktemgi dala jumystaryna daıyndyq barysyn pysyqtaldy. Otyrystyń kúntártibine shyǵarylǵan másele boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Azat Sultanov málimetinshe, jalpy egis alańy 23,8 mln gektarǵa jetip, ótken jyldyń deńgeıinen 180 myń gektarǵa artty. Basymdyq joǵary rentabeldi daqyldarǵa berildi. Atap aıtqanda, maıly daqyldardyń egis kólemi bıyl 4 mln gektardan asady (74 myń gektarǵa ulǵaıady), mal azyǵy daqyldary 3,3 mln gektar (237 myń gektarǵa kóp). Dándi daqyldar alqaby 127 myń gektarǵa qysqarady. Onyń ishinde bıdaı alqaby 125 myń gektarǵa qysqaryp, 12,1 mln gektar bolady. El boıynsha kúrish alqaby 20,2 myń gektarǵa qysqartyldy. Al maqta alqaby - 162,4 myń gektar. Onyń ishinde tamshylatyp sýarý 29,8 myń gektarǵa kóbeıedi, al dástúrli sýarý 12 myń gektarǵa azaıady.

- Tuqym materıalynyń sapasyna monıtorıng júrgizýge erekshe nazar aýdarylyp otyr. Tuqymǵa jalpy qajettilik 2,3 mln tonna. Tekserý qorytyndysy boıynsha olardyń barlyǵy egis standartynyń 1 jáne 2 synyptaryna sáıkes keledi. Tuqym sapasyn qamtamasyz etýde memlekettik qoldaý mańyzdy ról atqarady. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bıyldan bastap tuqym qunyn sýbsıdııalaýdyń jańa mehanızmi engizildi, - dedi A.Sultanov.

Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstri Nurjan Nurjigitovtiń aıtýynsha, osy jyldyń basynan bastap, fermerlermen sý berý boıynsha sharttardy jasasý rásimin elektrondyq formatqa kóshirý jumystary júrgizilip jatyr. Engizilip jatqan aqparattyq júıe sýmen qamtamasyz etýdiń tolyq tsıklin qamtıdy: ótinish berý men shart jasasýdan bastap, naqty sý tutynýdy esepke alý jáne ony tóleýge deıin. Qazirgi ýaqytta 25 myńnan astam elektrondyq shart jasalǵan.

Al Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev shildede Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý oblystarynda jáne Aqtóbe óńiriniń basym bóliginde temperatýra 1-2 gradýsqa artýy múmkin ekenin eskertti.

- Shilde aıynda Qazaqstan aýmaǵynyń basym bóliginde aýa temperatýrasy norma sheginde bolady dep boljanyp otyr. Batys Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý oblystarynda jáne Aqtóbe óńiriniń basym bóliginde temperatýra 1-2 gradýsqa artýy múmkin. Shyǵys óńirlerde jaýyn-shashyn normadan kóp, al soltústik jáne ortalyq óńirlerde negizinen norma shamasynda. Bul rette eldiń batysynda boljam boıynsha jaýyn-shashyn normadan az bolady, - dedi E.Nysanbaev.

«Báıterek» UIH» AQ Basqarma tóraǵasy Rýstam Karaǵoıshın osy fermerlerge qarajat bólý jaıyna toqtaldy. Onyń deregine saı, osy jyly kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna keminde 750 mlrd teńge bólinbekshi, bul 9 myń aýyl sharýashylyq kásipkerin kamtyp, 9 mln gektar jerdi ıgerýdi qamtamasyz etedi.

- Aıta ketý kerek, 2023 jylmen salystyrǵanda, kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna qarjylandyrý 5 ese ósti. Qaryz alýshylardy kóbirek qamtý úshin kredıt tikeleı Agrarlyq nesıe korporatsııasynyń fılıaldary arqyly jáne qarjy ınstıtýttary arqyly da beriledi. Basqa qarjy ınstıtýttary arqyly berilgen barlyq nesıelerdiń úlesi shamamen 72%-ǵa jetti, - dedi «Báıterek» UIH» AQ Basqarma tóraǵasy.

Otyrysty qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Oljas Bektenov birqatar mınıstrlik pen oblys ákimderine naqty tapsyrmalar júktedi.

- Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ákimdiktermen jáne «Báıterek» holdıngimen birge dıqandardy barynsha qamtı otyryp, ótinimderdi qaraý jáne jeńildetilgen qarjy bólý rásimderin ońtaılandyrsyn. Olar basy artyq ákimshilik kedergilerge tap bolýǵa tıis emes. Barlyq ótinimderdi tez ári ashyq túrde qaraý qajet. Sonymen qatar eginshilerdiń qarjy resýrstaryna qoljetimdiligin keńeıtý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy jáne Qarjy mınıstrlikteri Soltústik Qazaqstan oblysynyń tájirıbesin ózge aımaqtarǵa da taratyp, revolverlik qarjylandyrý tetigin qarastyrýy qajet, - dedi Premer-mınıstr.

Sonymen qatar ol shegirtkeniń taralý qaýpin eskere otyryp, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi óńir ákimderimen birge jaǵdaıǵa turaqty monıtorıng júrgizip, zııankesterge qarsy profılaktıkalyq jáne qorǵanys sharalaryn qabyldaý tıis ekenin eskertti. Olardyń taralý boljamdaryn qaıta qarap, shuǵyl áreket etý úshin vedomstvoaralyq úılestirýdi kúsheıtýdi tapsyrdy.

- Vegetatsııalyq kezeńniń bastalýyn eskere otyryp, Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birge ońtústik óńirlerdi eginge qajetti sýmen turaqty qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldasyn. Aýyl sharýashylyǵynda sý únemdeıtin tehnologııalardy belsendi engizý qajet. Sý tapshylyǵynyń qaýpi joǵary óńirlerdi basym tártippen qarjylandyrýdy qarastyryp, dıqandardy tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý júıesine kóshýge yntalandyratyn keshendi sharalardy iske asyrý kerek. Birqatar ońtústik aýdandarda fermerler tarapynan sý tapshylyǵyna qatysty shaǵymdar tirkelýde. Mundaı máselelerdi sheshý jumystary turaqty túrde júrgizilýge tıis. Qoryta aıtqanda, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi oblys ákimdikterimen birge egis jumystarynyń ýaqtyly aıaqtalýyn jáne jazǵy egis naýqanynyń sapaly ótýin baqylaýdy qamtamasyz etýi qajet, - dedi Oljas Bektenov.