Úkimet Almatynyń 2040 jylǵa deıingi Bas josparyn bekitti: qala qalaı ózgeredi
ALMATY. KAZINFORM – Úkimet Almaty qalasynyń 2040 jylǵa deıingi damý perspektıvalaryn aıqyndaıtyn Bas jospardyń jańa redaktsııasyn bekitti.
Qujatta qalany polıtsentrlik júıe boıynsha damytý, LRT jelilerin salý, metrony keńeıtý, ónerkásiptik aýmaqtardy jańǵyrtý jáne jasyl jelekter kólemin ulǵaıtý kózdelgen.
Tıisti ózgerister Úkimettiń 2026 jylǵy 31 qazandaǵy №961 qaýlysymen engizildi. Qujat alǵashqy resmı jarııalanǵan kúnnen, ıaǵnı 16 qarashadan bastap qoldanysqa engizildi.
– Almaty qalasynyń Bas jospary – qalany perspektıvalyq keshendi damytý, aýmaqty josparlaý, áleýmettik jáne ınjenerlik-kólik ınfraqurylymy júıesin qalyptastyrý baǵyttaryn aıqyndaıtyn negizgi qala qurylysy qujaty, – delingen qaýlyda.
Bas jospar Jer, Ekologııa jáne Qurylys kodeksteriniń, «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly», «Almaty qalasynyń erekshe mártebesi týraly» zańdardyń jáne qala qurylysyna qatysty ózge de normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń talaptaryna sáıkes ázirlengen.
Sonymen qatar qujat Almatynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵdarlamalaryn, kólik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý shemalaryn, aýmaqtardy salý jáne rekonstrýktsııalaý jobalaryn, tarıhı murany saqtaý, kógaldandyrý men qoǵamdyq keńistikterdi abattandyrý josparlaryn ázirleýge negiz bolady.
Bas josparda mynadaı josparlaý kezeńderi belgilengen:
* bastapqy jyl – 2025 jylǵy 1 qańtar;
* qurylystyń birinshi kezeńi – 2030 jyl (2031 jylǵy 1 qańtar);
* eseptik merzim – 2040 jyl (2041 jylǵy 1 qańtar).
Almaty polıtsentrlik júıege kóshedi
Bas jospar Almaty qalasy men Almaty aglomeratsııasynyń ózara baılanysyn eskere otyryp ázirlengen.
Qalany damytýdyń negizgi mindetterine tarıhı-mádenı mura men tabıǵı aýmaqtardy saqtaý, jasyl aımaqtardy keńeıtý, sondaı-aq jalpy qalalyq jáne jergilikti qoǵamdyq ortalyqtardy qalyptastyrý kiredi.
Osy maqsatta Almatyny damytýdyń polıtsentrlik modeline kóshý kózdelgen. Bul tásil qalada birneshe belsendi ortalyq qurýdy qarastyrady. Olardyń árqaısysynda turǵyn úı, jumys oryndary, áleýmettik nysandar, kólik jáne kommýnaldyq qyzmetter teńgerimdi túrde ornalastyrylýy tıis.
Qujat avtorlarynyń paıymynsha, mundaı tásil ekonomıkalyq ósimge, áleýmettik máselelerdi sheshýge jáne qala aýmaǵyn tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Bas josparda polıtsentrlerdiń mynadaı mamandanýy qarastyrylǵan:
* Soltústik – ónerkásiptik aımaqtar men tozyǵy jetken turǵyn úılerdi jańǵyrtý, demalys aýmaqtaryn damytý jáne kógaldandyrý;
* Shyǵys qaqpasy – logıstıkalyq hab, kórme jáne oıyn-saýyq ınfraqurylymy, medıtsına men farmatsevtıka;
* Tarıhı ortalyq – týrızm, mádenıet jáne qyzmet kórsetý salasy;
* Batys – iri ónerkásiptik kásiporyndar men kólik-logıstıkalyq hab;
* Ońtústik-batys – shaǵyn ónerkásiptik parkter, saýda jáne logıstıka.
Alǵashqy ózgerister qalanyń soltústik bóliginen, atap aıtqanda Jetisý aýdany men Túrksib aýdanynyń bir bóliginen bastalady. Bul aýmaqtarda jekelegen óndiris oryndary men bazarlardy kóshirý, eski turǵyn úı qoryn jańartý, kóshe jelisin damytý jáne skverler salý josparlanǵan.
Aýmaqtyń kólik ınfraqurylymyn damytý Almaty-1 temirjol vokzalymen baılanysty bolady. Almaty-2 vokzalyna deıin ekinshi temirjol joldaryn salý jáne kólik-logıstıkalyq torabyn qurý kózdelgen.
Qalanyń shyǵys bóliginde jyldam júretin tramvaı, «Shyǵys» avtovokzaly, BRT jelisi jáne qala mańyndaǵy kólik qatynasyn biriktiretin mýltımodaldy kólik toraby qurylmaq. Sonymen birge kól men ózenderi bar 120 gektarlyq tabıǵı aýmaqty abattandyrý josparlanǵan.
Batys bólikte ekologııalyq talaptarǵa saı óndiris oryndaryn ornalastyrý arqyly ındýstrııalyq aımaqty keńeıtý kózdelgen. Budan bólek, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý kolledjderi, jalǵa beriletin turǵyn úıler men jas mamandarǵa arnalǵan jataqhanalar salynady.
Al 90 gektar aýmaqty alyp jatqan tektonıkalyq jaryq ústine qurylys salynbaıdy. Onyń ornyna bul aýmaq kógaldandyrylyp, jasyl aımaqqa aınalady.
Qalanyń ońtústik-batysynda «Altyn Orda» bazaryn agroóńdeý kásiporyndary bar qalalyq kóterme-taratý ortalyǵyna aınaldyrý josparlanǵan. Sondaı-aq saýda-logıstıkalyq jáne iskerlik ortalyqtar, «Batys» avtovokzaly, metro men LRT stantsııalary salynady.
Tarıhı ortalyqta ǵımarattardy qalpyna keltirý jáne mádenı nysandardyń aýmaǵyn abattandyrý baǵdarlamasy júzege asyrylady. Keńes dáýirinde salynǵan turǵyn úılerdiń tozǵan ınjenerlik jelileri jańartylady.
Sonymen qatar Almaty aýyr mashına jasaý zaýytynyń aýmaǵy men Seıfýllın dańǵylyndaǵy burynǵy №1 tergeý ızolıatory ornalasqan aýmaqty zamanaýı kvartaldyq qurylys pen iskerlik klasterge aınaldyrý qarastyrylǵan.
Metro men LRT jelileri keńeıedi
Bas jospardyń jeke bólimi kólik ınfraqurylymyn damytýǵa arnalǵan.
Metro jelileriniń jalpy uzyndyǵyn qazirgi 13,4 shaqyrymnan 2030 jylǵa qaraı 35 shaqyrymǵa, al 2040 jylǵa qaraı 123,6 shaqyrymǵa deıin jetkizý josparlanǵan.
Qujatta qoldanystaǵy birinshi jeliniń qurylysyn aıaqtaý, sondaı-aq ekinshi – aınalma jáne úshinshi metro jelileriniń qurylysyn bastaý kózdelgen.
Almatyda jeńil relsti kólik (LRT) júıesi de damytylady. Uzyndyǵy 31 shaqyrym bolatyn alǵashqy jeli qalanyń batys aýdandaryn Almaty-2 vokzalymen jáne «Batys», «Shyǵys» kólik toraptarymen baılanystyrýy tıis.
Bas josparǵa sáıkes, 2040 jylǵa qaraı LRT jelileriniń jalpy uzyndyǵy 79 shaqyrymǵa jetedi.
Budan bólek, Raıymbek dańǵyly boıymen BRT júıesiniń ekinshi jelisin salý qarastyrylǵan.
Velojoldar jelisiniń uzyndyǵy 2030 jylǵa qaraı 96 shaqyrymnan 262,8 shaqyrymǵa deıin ulǵaıady.
Osylaısha, 2040 jylǵa qaraı jolaýshylar qoǵamdyq kóligi jelileriniń jalpy uzyndyǵy 981 shaqyrymnan 1 214 shaqyrymǵa deıin artýy tıis.
Jasyl aımaqtar kóbeıip, ekologııalyq talaptar kúsheıedi
Ekologııa salasynda 2027 jyldan bastap qaldyqtardy mindetti túrde bólek jınaý júıesin engizý josparlanǵan. Al 2040 jylǵa qaraı qatty turmystyq qaldyqtardy qaıta óńdeý úlesin 60%-ǵa jetkizý kózdelgen.
Sondaı-aq táýligine 2 myń tonna qaldyqty óńdeı alatyn energetıkalyq kádege jaratý zaýytyn jáne makýlatýrany qaıta óńdeıtin kásiporyn salý josparlanyp otyr.
Bas jospardaǵy basym baǵyttardyń biri – jasyl jelekter aýmaǵyn ulǵaıtý. Qoǵamdyq paıdalanýdaǵy kógaldandyrylǵan aýmaq kólemin 2025 jylǵy bir adamǵa shaqqandaǵy 12,4 sharshy metrden 2040 jylǵa qaraı 16,3 sharshy metrge deıin jetkizý kózdelgen.
Qujatta qoldanystaǵy jasyl alqaptardy, sonyń ishinde Baým toǵaıyn, zırattar aýmaǵy men sanıtarlyq-qorǵaý aımaqtaryn abattandyrý, sondaı-aq jańa qoǵamdyq jasyl keńistikter qurý qarastyrylǵan.
Sý nysandaryn qorǵaýǵa da erekshe nazar aýdarylǵan. Qaladaǵy ózen arnalary boıynda turaqty sý aǵysyn qalpyna keltirý, sý qorǵaý beldeýleri men aımaqtaryndaǵy qurylys jumystaryn qatań retteý josparlanǵan.
Tabıǵı landshaftardy saqtaý jáne aýa aǵyndarynyń erkin aınalymyn qamtamasyz etý úshin taý bókterindegi ústirtterge qurylys salýǵa tyıym salynady. Sonymen qatar sý qorǵaý aımaqtaryn paıdalaný talaptary kúsheıtiledi. Eni 35 metr bolatyn sý qorǵaý beldeýlerinde kúrdeli qurylys júrgizýge ruqsat berilmeıdi.
Jalpy, Bas josparda tarıhı-mádenı murany saqtaý, qoǵamdyq jáne jergilikti kópfýnktsıonaldy ortalyqtardy damytý, turǵyndar úshin qolaıly orta qalyptastyrý kózdelgen. Qujatta belgilengen sharalardy júzege asyrý qalanyń ekonomıkalyq ósýine jáne qordalanǵan áleýmettik ári ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshýge yqpal etedi dep kútiledi.
Eske salaıyq, 2025 jylǵy jeltoqsanda Almatynyń 2040 jylǵa deıingi damý baǵytyn aıqyndaıtyn Bas josparǵa túzetý engizý jobasy boıynsha qoǵamdyq talqylaý ótken edi.