Úkimet 3 aıdyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndysyn shyǵarady

Úkimet otyrysy aıaqtalǵannan keıin BAQ ókilderine baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady. Onyń barysynda tilshilerdiń saýalyna Ulttyq ekonomıka birinshi vıtse-mınıstri Azamat Ámrın, Qarjy vıtse-mınıstri Erjan Birjanov, Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Oljas Saparbekov, Energetıka vıtse-mınıstri Qaıyrhan Tutqyshbaev jaýap beredi.

Aıta keteıik, Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2026 jylǵy qańtar-naýryzda kóterme saýda kólemi 10 844,9 mlrd teńgeni qurady. Kóterme taýar aınalymynyń qurylymynda azyq-túlik emes taýarlar men óndiristik-tehnıkalyq maqsattaǵy ónimder basym. Respýblıkanyń kóterme saýdasynyń jalpy kólemindegi eń úlken úles salmaǵy Almaty qalasyna (37,4%), Atyraý oblysyna (15,2%), Astana qalasyna (14,9%), Qaraǵandy oblysyna (5,1%) tıesili. Bólshek saýda kólemi 5 202,9 mlrd teńge boldy. Bul 2025 jylǵy tıisti kezeń deńgeıinen 2,8 paıyzǵa artyq.

Saýda kásiporyndarynyń taýarlardy bólshek saýdada ótkizýi 2 paıyzǵa ulǵaıdy. Dara kásipkerlerdiń, onyń ishinde bazarlarda saýda jasaýshylardyń kórsetkishi 2025 jylǵy qańtar-naýryzben salystyrǵanda 1,6 paıyzǵa ósti.

2026 jylǵy qańtar-naýryzda mal men qustyń barlyq túriniń tirideı salmaqta sharýashylyqta soıylǵany nemese soıýǵa ótkizilgeniniń kólemi ótken 2025 jylǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda - 3,4, al sıyr sútiniń óndirisi – 3,6, taýyq jumyrtqasy 9,5 paıyzǵa artty.

Esepti kezeńde baılanys qyzmeti boıynsha naqty kólem ındeksi tıisti kezeńmen salystyrǵanda 103,9 paıyz boldy. Baılanys qyzmetiniń jalpy kóleminde edáýir úlesti Internet jelisi qyzmetteri, uıaly baılanys jáne ózge de telekommýnıkatsııalyq baılanys alady. 2026 jylǵy naýryzda uıaly baılanys abonentteri – 27 349,5 myń birlikti, Internetke qatynaýy bar uıaly baılanys abonentteri – 17 849,1 myń birlikti, tirkelgen Internet abonentteri – 3 343,1 myń birlikti, tirkelgen telefon jelileriniń sany 2 109,2 myń birlikti qurady.

Qańtar-naýryzda respýblıka temir jol kóligimen 90,7 mln tonna júk, 4,7 mln jolaýshy tasymaldandy. Avtomobıl kóligimen júk tasymaldaý - 20,4, jolaýshylar tasymaldaý 9,5 paıyzǵa artty. Áýe kóligimen tasymaldanǵan jolaýshylar sany - 3,4 mln adam. Al teńiz kóligimen 1 009 myń tonna júk tasymaldanyp, ótken jyldyń 3 aıymen salystyrǵanda 1,1 paıyzǵa kemidi.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda kómir ónerkásibi men generatsııasyn damytý máselesi qaraldy. Kún tártibine shyǵarylǵan taqyryp boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenovtiń dereginshe, elimiz kómir qory boıynsha álemde 10-orynda tur. Qazirgi kezdegideı óndirý kólemi bolǵan jaǵdaıda kómir qory 300 jyldan astam ýaqytqa jetedi. Qor kólemi - 33,6 mlrd tonna. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha kómir óndirý shamamen 115,9 mln tonna boldy nemese 2024 jylmen salystyrǵanda 7 paıyzǵa ósti. Bıyl 128,9 mln tonna deńgeıinde kómir óndirý josparlanyp otyr.

- Búgingi tańda paıdaly qatty qazbalar salasynyń 40 jer qoınaýyn paıdalanýshysy kómirge qatysty 41 kelisimshartpen jumys isteıdi. Qazirgi ýaqytta kómir salasyna jańa ınvestıtsııalar tartý jumysy júıeli túrde júrgizilýde. 2025 jyly kelisimsharttardyń jumys baǵdarlamalaryna sáıkes kómir ónerkásibine ınvestıtsııalar kólemi 305 mlrd teńgeni qurady. Al 2026 jyly salaǵa ınvestıtsııa tartý 553,5 mlrd teńge bolady dep kútiledi, — dedi Erlan Aqkenjenov.

Mınıstr kómir hımııasy salasynda 3 joba iske asyrylyp jatqanyna toqtaldy.

Onyń dereginshe, birinshisi — Qaraǵandy oblysynda qýaty 132 mlrd dollar bolatyn, 1 mln tonna metallýrgııalyq koks óndiretin zaýyt salý. Jumys oryndary — 500 adamǵa deıin.

Sonymen qatar Pavlodar jáne Qaraǵandy oblystarynda quny 63 mln jáne 65 mln dollar bolatyn ári 1 160 jáne 1 250 jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beretin 2 joba iske asyrylady. Atalǵan jobalardyń árqaısysy kómirden 100 myń tonnaǵa deıin dızel otynyn óndirýge múmkindik beredi.

Munan bólek taǵy 3 joba pysyqtalyp jatyr. Atap aıtqanda, Qaraǵandy oblysynda koks hımııasy óndirisi, Abaı oblysynda jylyna 300 myń tonnaǵa deıin ammıak jáne 300 myń tonna karbamıd óndirisi iske qosylýy múmkin. Sonymen qatar kómirden jylyna 2 mlrd tekshe metr gaz óndiretin joba bar. Bul nysannyń ornalasatyn jeri áli aıqyndalmaǵan.

Al «Samuryq-Energo» AQ basqarma tóraǵasy Qaırat Maqsutov Kókshetaý, Semeı, Óskemen JEO qurylysy qaı kezeńde turǵanyn aıtyp berdi.

Onyń aıtýynsha, Kókshetaýda JEO boıynsha jobalaý jáne qurylys jumystary júrgizilip jatyr. Barlyq qajetti kommýnıkatsııa tartyldy. Kirme joldar salyndy. Sondaı-aq, JEO ózi jáne ınfraqurylymdyq nysandar boıynsha jobalaý-smetalyq qujattama ázirlený ústinde. Stantsııany 2029 jylǵy birinshi toqsanda paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Al Semeı men Óskemendegi stantsııalardy iske qosý merzimi 2029 jylǵy tórtinshi toqsanǵa belgilengen. Qos qaladaǵy JEO boıynsha 2026 jyly 30 qańtarda Qazaqstan sıngapýrlyq konsortsıýmmen EPC kelisimsharttar jasady. Eki joba boıynsha birneshe shara josparlanyp otyr.

- Merdiger negizgi jabdyqtardy daıyndaý úshin 2026 mamyr aıynda zaýyttarǵa tapsyrystar berýdi bastaıdy. Al osy aıda ınjenerlik-geologııalyq jáne topografııalyq izdenister júrgizip, alań aýmaqtary men ınfraqurylymdy daıyndaý jumystary bastalady. Negizgi jabdyqtardy jetkizý 2027 jyldyń úshinshi toqsanynda bastalady, — dedi «Samuryq-Energo» tóraǵasy.

Atalǵan úsh stantsııa da jasandy ıntellekt jáne «taza kómir» tehnologııasyn qoldanatyn bolady. Jasandy ıntellekt boıynsha negizgi jabdyqtarǵa predıktıvti dıagnostıka engizý maqsatynda vıbratsııalyq, akýstıkalyq, termııalyq jáne basqa da datchıkter ornatylady. Osy datchıkterden alynǵan aqparat aqaýlardy ýaqtyly anyqtaýǵa jáne apattardy boldyrmaýǵa múmkindik beredi.

Otyrysty túıindegen Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysy el ekonomıkasynda kómirmen qýat óndirý isiniń mańyzyn árdaıym atap ótip, salany odan ári damytý úshin birqatar baǵyttardy aıqyndap bergenine nazar aýdartty.

— Kómir qory boıynsha biz álemdegi jetekshi 10 eldiń qataryna kiremiz. Bul — bizdiń eleýli básekelik artyqshylyǵymyz, ony tıimdi paıdalanýǵa tıispiz. Kómir álem elderinde, sonyń ishinde eń kóp energııa paıdalanatyn óndiristermen qatar, tsıfrlyq platformalar úshin de mańyzdy qýat kózderiniń biri bolyp qala beredi. Sonymen qatar keıingi ýaqytta qorshaǵan ortaǵa áseri barynsha az «Taza kómir» tehnologııalary belsendi damyp keledi. Bul baǵytta Qytaı, AQSh, Úndistan, Ońtústik Koreıa jáne basqa elderdiń qalyptasqan tájirıbeleri bar. Atap aıtqanda, keıingi jyldary kómirqyshqyl gazy men qospalardy 90 paıyzǵa deıin ustap qalyp, zııandy qaldyqtardy qaýipsiz saqtaýǵa múmkindik beretin jańa tehnologııalar qarqyndy damýda. Osy baǵytta jumysty jalǵastyrý kerek, — dedi Úkimet basshysy.

Sondaı-aq Premer-mınıstr mynadaı naqty tapsyrmalar júktedi:

- Energetıka mınıstrligi Ekologııa mınıstrligimen birge bir aı ishinde qoldanystaǵy energııa kózderine taldaý júrgizip, árbir stantsııa boıynsha «taza kómirge» negizdelgen zamanaýı ekologııalyq tehnologııalardy engizýge baılanysty jol kartasyn ázirlep, bekitýi tıis;

- qoldanystaǵy kómir elektr stantsııalarynda zamanaýı tazartý júıelerin, onyń ishinde elektrofıltrlerdi qoldana otyryp, kezeń-kezeńmen engizýdi qamtamasyz etýi qajet;

- tazartý júıeleriniń tıimdiligin arttyrý jáne halyqaralyq tájirıbeni Qazaqstan jaǵdaıyna beıimdeý boıynsha zertteý jumystaryn jandandyrýy kerek;

- Energetıka mınıstrligi 1 shildege deıin kómir hımııasy salasyn keshendi memlekettik qoldaý sharalaryn, sondaı-aq «Báıterek» holdıngimen birge kómir hımııasy jobalaryn qarjylandyrýdyń naqty tetikterin ázirleýi shart;

- Energetıka mınıstrligi kómir ónerkásibi kásiporyndarymen birge tsıfrlyq tehnologııalardy paıdalana otyryp, bir aı ishinde kómir óndirý tıimdiligin arttyrý jáne qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý boıynsha is-sharalar josparyn ázirlep, bekitýge tıis.