Úkimette «Jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jónindegi keńes ótti

Elbasynyń Jarlyǵymen «Qazaqstan - 2050» strategııasyn jáne 2013 jyly qabyldanǵan «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý tujyrymdamasyn iske asyrý maqsatynda qurylǵan bul keńes osy turǵydaǵy basym baǵyttar boıynsha sektoraralyq dıalogty uıymdastyrý úshin biregeı alań bolyp tabylady. Keńestiń bul jolǵy otyrysy Qazaqstannyń Parıj klımattyq kelisimin iske asyrý tetikterin talqylaýǵa arnaldy. Kún tártibindegi másele boıynsha sóz alǵan energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev Parıj klımattyq kelisimin iske asyrý Qazaqstan úshin mańyzdy mindetterdiń biri ekenin atap ótti. «Parıj kelisimi bazasynda «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jol kartasyn ázirlep, tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalaný máseleleri júktelgen bolatyn. Energetıka mınıstrligi Parıj klımattyq kelisimine qosylýǵa baǵyttalǵan júıeli jumystar men «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý tujyrymdasyn  júzege asyryp keledi. Byltyrǵy jyldyń qyrkúıeginde ótken Keńes otyrysynda parnıktik gazdardy 90-jyldardyń deńgeıine qaraǵanda 2030 jylǵa qaraı sózsiz maqsat retinde 15 paıyz, shartty maqsat retinde 25 paıyzǵa erikti túrde tómendetý týraly sheshim qabyldandy», - dedi Q. Bozymbaev.

Qazirgi kúni Elbasynyń Parıj kelisimine qosylý týraly Jarlyǵynyń jobasy ázirlendi. Qazaqstanda 1990-2014 jyldar aralyǵynda shyǵaryndylar 3,18 mlrd tonnaǵa azaıdy. Sonymen bir mezgilde absolıýttik shyǵaryndylar kólemi energoqamtymdylyqtyń tómendeýine qaramastan 2001-2015 jyldar aralyǵynda 2,1 esege artqan. «Shyǵaryndylardyń úlken kólemi Qazaqstada energetıka salasyna ǵana tıesili emes, ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵyna da munyń qatysy bar», - dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysy atap ótkendeı, energetıka mınıstrligi Dúnıejúzilik bankpen áriptestik aıasynda alǵa qoıylǵan mindetterge 2030 jylǵa deıin qol jetkizý máselelerin zerttegen bolatyn. Esepteýlerge sáıkes, shyǵaryndylardy tómendetý saıasaty boıynsha makroekonomıkalyq sektorda oń nátıjelerge qol jetetini kútiledi. 2033 jyldyń sońyna taman JІÓ ósim qarqyny bazalyq stsenarııge qatysty 1,3 paıyzǵa artady dep boljanǵan. Parıj klımattyq kelisimin ratıfıkatsııalaǵan jaǵdaıda Qazaqstan munaı-kómirsýtekti damytý salasynda aıtarlyqtaı múmkindikterge ıe bolady. 

Bul eń aldymen ulttyq ekonomıkanyń barlyq sektorynda energotıimdilikti arttyrý esebinen oryn almaq. Ekinshiden, tıimdilik jańartylatyn energııa kózderin damytý esebinen, úshinshiden, orman men jasyl jelekterdi damytý, tórtinshiden, shyǵaryndylar salasyndaǵy júıeli saýdanyń damýy esebinen oryn alady dep boljanýda. Mınıstrdiń aıtýynsha, shyǵaryndylardy tómendetýdiń eń aýqymdy áleýeti saýdalaý sektorlarynda, sonyń ishinde elektr men jylý óndirý, munaı jáne kómir óndirý salasynda oryn alyp otyr.
Keltirilgen málimetke qaraǵanda, byltyr elimizde elektr stansalary boıynsha 91 mlrd kVt elektr energııasy óndirilgen. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkish 130-175 mlrd kVt-qa  jetedi dep boljanyp otyr. «Bizdiń pikirimizshe, elektr energııasyn óndirý kóleminiń artýy parnıktik gazdar shyǵaryndylarynyń ulǵaıýyna ákelmeýge tıis. Bul rette birqatar sharalardy ýaqytyly qabyldaý qajet. Birinshiden, jańa tehnologııalardy engizý. Ekinshiden, qýat stansalarynda jańartylatyn energııa kózderi men gazdy generatorlar úlesin arttyrý qajet. Úshinshiden, energııaqamtymdylyq pen elektr energııasyn «joǵaltýdy» tómendetý», - dedi Q. Bozymbaev.

Búgingi tańda elimiz boıynsha elektr qýatyn óndirý salasynda jańartylatyn energııa kózderiniń úlesi 1 paıyzǵa da jetpeıdi. Jańartylatyn jáne balamaly energııa kózderin damytý baǵdarlamasyna sáıkes, olardyń úlesin 2020 jylǵa qaraı 3 paıyzǵa, 2030 jyldarǵa deıin 30 paıyzǵa, al 2050 jyldary 50 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr.

Qazirgi ýaqyttyń túıtkildi máseleleriniń biri bolyp otyrǵan shyǵaryndylardy azaıtý baǵytynda aýyl sharýashylyǵynyń orman sektorynyń áleýeti joǵary.  «Jalpy Qazaqstannyń aldyǵa qoıyp otyrǵan strategııalyq mindetteriniń barlyǵyna qol jetkizerlik áleýeti zor. Al, Parıj klımattyq kelisimin ratıfıkatsııalaý elimizde tómen deńgeıli kómirsýtekti damý baǵytynda birqatar keshendi sharalar qabyldaýdy qajet etedi. Bul rette ulttyq ekonomıkanyń energııa tıimdiligin arttyrý sektorlarynda, óńdeý salasynda, aýyl sharýashylyǵynda, qurylys jáne kólik salalarynda aýqymdy jumystar atqarylýy tıis. Sol úshin Parıj klımattyq kelisimi aıasynda Qazaqstan shyǵaryndylardy, parnıktik gazdardy tómendetý boıynsha ulttyq mindettemelerge qol jetkizý úshin tómen kómirsýtekti damýdyń ulttyq strategııasyn qabyldaýy kerek. Bul arqyly Qazaqstan álemdik damýdyń trendinde bolyp, halyqaralyq ınvestıtsııalyq jobalarǵa qatysý múmkindigin arttyrady», - dedi mınıstr.

«Jasyl ekonomıkany» damytý baǵytynda mańyzdy áńgime órbigen keńes otyrysyn qorytyndylaǵan úkimet basshysy osynaý ózekti máselege qatysty pikirtalasty odan ári jalǵastyrý qajettigin atap ótti. Óıtkeni qazirgi kúni «jasyl damý» boıynsha naqty qadamnan góri, áńgime kóbirek. Alaıda, álemdik damýdyń birtindep sózden iske kóshe bastaıtyn kezeńi taqap qaldy. Osy oraıda, úkimet basshysynyń pikirinshe, Energetıka mınıstri «jasyl» damýdy nasıhattap, ony ilgeriletetin birinshi adam bolýy kerek. «Álemde naqty qarajattar tartylmaı, bul máseleler týraly tek sóz júzinde aıtylyp jatqanda, osylaı qur áńgimemen otyra berýge de bolady, biraq odan keler paıda joq. Al, qarjy aǵyndary naqty is-qımylǵa kóshe bastaǵanda, biz shynaıy úderisti ańǵaratyn bolamyz, soǵan qazirden kirise berýge tıispiz. Búginde búkil álem osy baǵytty ustanýda. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta «jasyl» emes jobalardy qarjylandyrý qıynǵa soǵady, tipti kele-kele olardan bas tartýymyz da ǵajap emes», - dedi K.Másimov. 
Úkimet basshysy osy rette «G-20» elderiniń, onyń ishinde birinshi kezekte AQSh pen Qytaıdyń damý úderisine nazar aýdardy. Biz osy úderisten syrt qalmaýǵa tıispiz. Prezıdenttiń bastamasymen EKSPO - 2017 halyqaralyq kórmesi ótetini belgili. Bul Qazaqstannyń «jasyl» damýdaǵy starttyq núktesine aınalýy tıis. Biz oǵan túbegeıli daıyndyqpen kelýimiz kerek. K.Másimov bul turǵyda, eger qajet bolsa, úkimet damý josparyna tıisti túzetýler engizýge de ázir ekendigin aıtty.