Úkimette suıytylǵan munaı gaz tapshylyǵy talqylandy

 Keńesip, kelisýler nátıjesinde ishki naryqqa jetkiziletin gazdyń kóterme baǵasyn ósirý týraly sheshim qabyldanyp, osyǵan oraı Energetıka mınıstrligi gazdyń bólshek saýdadaǵy baǵasy negizsiz kóterilgen jaǵdaıda qoldanylatyn sharalar týraly habarlady.

Aıta keteıik, 19 mamyrdaǵy vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynyń qorytyndysy boıynsha Energetıka mınıstrligi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi, «Kazenergy» qaýymdastyǵy, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, «QazMunaıGaz» AQ jáne «QazTransGaz» AQ ókilderiniń qatysýymen vedomstvoaralyq jumys tobyn qurǵan bolatyn.

Kórshi elderdegi suıyltylǵan munaı gazynyń kóterme baǵasy (Reseıde tonnasy 59 019 teńge, Tájikstanda - 104 864 teńge) joǵary bolǵandyqtan, janar-jaǵar maı solaı qaraı ketetini anyqtaldy. Óıtkeni jetkizýshiler úshin ónimin osy elderde satý tıimdirek. Sondaı-aq burynǵy kóterme baǵa bir tonna úshin 11 034 teńge bolǵanda, bıyl suıyltylǵan gaz óndirýshi zaýyttar shyǵynǵa ushyraǵan. Onyń ústine álemdik naryqta gaz baǵasynyń ósip otyrǵany taǵy bar. Osyǵan baılanysty ishki naryqtaǵy suıytylǵan munaı gazy baǵasyn bekitýdiń tıimdi tetigi qabyldandy. Sonyń ishinde Qazaqstannyń ishki naryǵy úshin óndirýshi zaýyttardan jetkiziletin gazdyń kóterme baǵasyn kóterý týraly sheshim qabyldandy.
Shekti kóterme baǵany tonnasyna 23 106,45 teńgege deıin ulǵaıtý kólik shyǵystarynyń ózgermeýi jáne gaz jelilik uıymdardyń shyǵystary men marjasyn qysqartý esebinen, onyń ishinde gazdy qaıta satý tizbegin qysqartý esebinen bólshek satý baǵasynyń eleýli kóterilýine ákelmeýi múmkin.

UEM TMR jáne BQK ústem kompanııalar úshin bólshek satý baǵasyn retteý kezinde gazdy tikeleı zaýyttan satyp alý baǵasyn eskerý qajettigin aıtty. Bul óz kezeginde bizdiń pikirimizshe, sońǵy baǵany ustap turýǵa múmkindik beredi, delingen Energetıka mınıstrliginiń habarlamasynda.

Sonymen qatar mınıstrlik júrgizgen taldaý boıynsha, 2013 jyly tonnasyna 32 643 teńge shekti kóterme baǵa kezinde ortasha bólshek satý baǵasy tonnasyna 99 059-dy quraǵan. Al, shekti kóterme baǵa tonnasyna 11 034 teńge bolǵan 2016 jyly ortasha bólshek satý baǵasy 84 404 teńgeni qurady. Osylaısha, shekti kóterme baǵany 32 643-ten 11 034 teńgege deıin tómendetkenniń ózinde, bólshek satylymda baǵanyń soǵan sáıkes tómendeýi baıqalmady. Bul negizinen gazjelilik uıymdar arasynda gazdy qaıta satý men tıisinshe bólshek saýda baǵasyn olardyń arasynda jasalǵan kelisim-sharttar boıynsha qalyptastyrýǵa baılanysty.
Osy turǵyda oryn alǵan túıtkilderdi joıý maqsatynda gazjelilik uıymdar arasynda gazdy qaıta satýǵa tyıym salýdy kózdeıtin «Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» QR zańyna ózgerister engizildi. Ol ózgerister 1 shildede kúshine endi.
Ákimdikter men Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kiris komıtetine óńirlerde áleýmettik narazylyqqa jol bermeý maqsatynda bul máseleni turaqty baqylaýda ustaý kerektigi eskertildi.

«Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» QR Kodeksine sáıkes gazjelilik uıymdar arasynda gazdy kóterme ótkizý faktileri anyqtalǵan jaǵdaıda sýbektiler ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Sonymen qatar bólshek satý baǵasyn negizsiz kótergen faktilerdiń oryn alǵandyǵy anyqtalǵan jaǵdaıda jetkizýshi zaýyttardan tártipti buzǵan kompanııa úshin gaz tıeýdi shekteý týraly másele qaralatyn bolady.

Qazirgi tańda el ishinde aıtylyp júrgen jáıttiń biri - naryqta qant baǵasynyń alypsatarlyq ósýi. Osyǵan oraı jýyrda ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev «Ortalyq Azııa Qant Korporatsııasy» JShS («OAQK» JShS) óndirýshi zaýytynyń, «Belarýs agrarlyq kompanııasy» JShS («BAK» JShS) ımporttaýshysynyń jáne «As-An» kompanııasynyń (iri kóterme saýdada ótkizýshisi) ókilderimen kezdesti. Kezdesýdiń maqsaty qant naryǵyndaǵy jaǵdaıdy zerdeleý boldy.

Bıyl 25 shildede respýblıka óńirlerinde ortasha alǵanda qanttyń bólshek saýdadaǵy baǵasy 2015 jylǵy jeltoqsanǵa qaraǵanda 25,5 paıyzǵa artqan. «OAQK» JShS derekterine súıensek, baǵanyń ósýi birqatar obektıvti sebepterge baılanysty eken. Onyń ishinde shıkizattyń qymbattaýy, kommýnaldyq qyzmetter men júkterdi tasymaldaý tarıfteriniń ósýi bar. Kompanııa baǵanyń qantqa degen suranys eselep artatyn jazǵy maýsymda jyl saıyn kóteriletindigine erekshe nazar aýdardy. Óndirýshi men kóterme saýdada ótkizýshi Qazaqstanda bıyl qantqa degen qajettiliktiń artyp otyrǵandyǵyn habarlady. Suranystyń artý sebepteriniń biri «BAK» JShS tarapynan ımporttyń joqtyǵy bolýy múmkin.
«OAQK» JShS, óz kezeginde 2016 jyly qant óndirisin eki esege deıin ulǵaıtty, respýblıkada bul ónimniń tapshylyǵy baıqalmaıdy. «OAQK» JShS-nyń eldiń ishki naryǵyn qamtamasyz etýge qajetti qant kólemin óndirýge jeterlik qýaty da, múmkindigi de bar. Negizinen qýattardy júkteý otandyq shıkizat - qant qyzylshasynyń jetkiliksizdigine qaraı ımporttyń esebinen bolady. Bıyl seriktestik qant qyzylshasyn ósirýdi ulǵaıtýǵa baılanysty odan óndiriletin qanttyń úlesin 15 paıyzǵa deıin arttyrýdy boljamdaǵan. Kezdesý barysynda belgili bolǵandaı, materıaldardy zerdeleý óndirýshi zaýyt pen ımporttaýshylar deńgeıinde básekelestik salasyndaǵy zańnamany buzýshylyq oryn almaǵandyǵyn kórsetti.

Monopolııaǵa qarsy organnyń aldyn ala derekteri boıynsha, búgingi kúni naryqta qantty negizsiz shekteý jáne orta, shaǵyn kóterme naryq deńgeıinde óńirlerde qant baǵasynyń alypsatarlyq ósýi baıqalady. Osyǵan oraı monopolııaǵa qarsy organ qantty bólshek jáne kóterme saýdada ótkizýshilerdiń qyzmetinde monopolııaǵa qarsy zańnamany buzýshylyqtardyń oryn alýy turǵysynan egjeı-tegjeıli taldaý júrgizýde. Bul rette qant naryǵyndaǵy alǵashqy tekserýdi Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý komıtetiniń Qaraǵandy oblystyq departamenti bastady. Osy oraıda elimizdiń basqa da óńirlerinde naryqta baǵany negizsiz kóterýge ákelgen jetkizýshilerge qatysty tekserýler júrgizý josparlanýda.

Monopolııaǵa qarsy organnyń aımaqtyq departamentteri básekelestik salasyndaǵy qoldanystaǵy zańnamanyń ústem jaǵdaıdy teris paıdalanýǵa, básekelestikke qarsy áreketterge jáne basqalarǵa jol bermeý bólimi talaptaryn saqtaý jóninde qant ótkizý naryǵy qatysýshylarymen túsindirý jumystaryn júrgizdi.

Ulttyq ekonomıka mınıstrligi qant óndirýshiler úshin ımporttalatyn shıkizatqa jyl saıyn bólinetin kvota jáne lıtsenzııa berý rásimderin jedeldetý týraly máseleni qaraýdy josparlap otyr. Sonymen qatar Keden odaǵy komıssııasynyń sheshimine sáıkes, Qazaqstan ónerkásiptik qaıta óńdeý úshin engiziletin shıki qant, sondaı-aq odan óndirilgen aq qant Reseı jáne Belarýs aýmaǵyna qaıta jóneltilmeıtinine kepildik beredi dep belgilengen. Atalǵan sheshimniń qoldanylý kezeńinde (2010-2019 jyldar) Keden odaǵy elderine qant eksporttalmaıdy.