Úkimet janar-jaǵarmaı baǵasyn ýysta ustamaq

Budan buryn da anyqtalǵanyndaı, Qazaqstannyń ishki naryǵyndaǵy benzın baǵasyna negizinen reseılik ımport áser etip kelgen bolatyn. Kórshiles elden elimizge joǵary oktandy benzınniń 37 paıyzǵa jýyǵy ımporttalady eken. Al otandyq zaýyttardyń negizgi suranys bolyp tabylatyn joǵary oktandy shyǵarýǵa shamasy kelmeıtini belgili. Sondyqtan, benzın naryǵyndaǵy ımportqa táýeldilik basym ról atqaryp, onyń syrtynda naryqtyń alyp «oıynshylarynyń» «qylyǵy» da baǵaǵa birshama áser etken.

Degenmen, baǵany yryqtandyrý baǵytyndaǵy sharalar boıynsha ımportqa táýeldilik áli de  saqtalady. Eń bastysy atqarýshy bılik halyq suranysyn qanaǵattandyrý úshin aýyrtpashylyqty moınymen kóterýge bel býǵandaı. Atap aıtqanda, jeltoqsan aıynda elimizge 40 myń tonnaǵa jýyq benzın ımporttalady. Jalpy alǵanda Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstri Saýat Myńbaevtyń aıtýynsha, jeltoqsan aıynda joǵary oktandy benzındi tutyný kólemi 180 myń tonnany quraıdy. Bul Aı - 92 jáne 93 markaly benzınderine qatysty. Atalǵan 180 myń tonnany ár qala men oblystarǵa úlestirýdiń jospary jasalǵan. Sonymen, aldaǵy aıda Astana - 11 myń tonna , Almaty - 40 myń, Almaty oblysy - 15, Ońtústik Qazaqstan oblysy - 18, Jambyl oblysy - 14, Qaraǵandy men Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystary - 10 myńnan, al Qostanaı, Aqmola, Batys Qazaqstan, Aqtóbe oblystary - 7 myń, sondaı-aq Soltústik Qazaqstan oblysy 8 myń tonna benzındi tutynatyn bolady. Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, jeltoqsanda Pavlodardyń munaı óńdeý zaýyty - 83 myń tonna, Atyraý zaýyty - 18 myń tonna, Shymkent munaı óńdeý zaýyty 41 myń tonna benzın óndiredi. «Jetpeıtin 37,5 myń tonnany biz óndire almaımyz. Sondyqtan ony aldaǵy aıdyń barysynda ımporttaımyz», dedi S. Myńbaev.

 «Qazirgi kezde respýblıka boıynsha joǵary oktandy benzınniń baǵasy 88 teńge. Jeltoqsannyń 1-nen bastap keıbir janar-jaǵarmaı stansylary úshin osy sanattaǵy benzınniń baǵasy arzandaıdy. Al ortasha baǵany 75 teńge shamasynda ustap turǵan «Gelıos» úshin onyń baǵasy kerisinshe kóteriledi. ıAǵnı, endi, 5 kúnnen keıin barlyq aımaqtarda joǵary oktandy benzınniń baǵasy 82 teńgeden bolmaq»,  dedi S. Myńbaev.

Joǵary oktandy benzın baǵasynyń 82 teńgeden belgilenýiniń ózindik sebepteri de bar sekildi. Máselen, otandyq zaýyttarda árıne, baǵa turǵysynan problema joq, bastysy reseılik ımport baǵasyna qatysty bolyp otyr. «82 teńge - Reseıden benzın tasymaly úshin naǵyz rentabeldi shek. Qazir kórshiles elde maı baǵasynyń sál-pál tómendegen úderisi baıqalady. Al osydan 5-6 kúngi baǵamen eseptesek, 82 teńge boıynsha tasymaldaýdyń shyǵyny aıtarlyqtaı bolatyn edi», dedi S. Myńbaev. Al aldaǵy aqytta Reseı baǵany taǵy kóterse she? Onda «tasymaldyń shyǵyndy bolǵanyna qaramastan «QazMunaıGaz» AQ Reseıden 37,5 myń tonna benzındi tasymaldaýyn toqtatpaıdy, artyq shyǵyndy ózi kóteredi».  Bir sózben aıtqanda, Úkimet aldaǵy ýaqytta janar-jaǵarmaı baǵasyn belgilengen shekte ustap turýǵa tyrysyp kóredi. Importtyń saldarynan shyǵyndy bolsa da, baǵa qalypta bolmaq. Sonymen birge, respýblıka óńirlerinde baǵany retteýdiń tıimdi tetikteri júzege asady. Bul rette joǵary oktandy benzınmen qamtamasyz etý boıynsha ákimdikter men tasymaldaýshylar arasynda tıisti memorandýmǵa qol qoıylǵan. Árbir tasymaldaýshynyń qaı janarmaı stansasyna qanshalyqty benzın jetkizgeni kestege túziledi. Bundaı jetkizý mólsherlerin ákimdiktermen kelisedi. Nátıjesinde, benzın baǵasyn qalypty ustaýǵa, naryqty qadaǵalaýǵa múmkindik týady. Sonymen birge, Úkimet basshysy birneshe márte «benzın baǵasymen oınaǵandardy jazalaý týraly» másele kóterip edi, endigi myna júrispen kimdi qaı sebeppen jazalaý kerektigi anyq kórinetin bolady.

Árıne, Úkimet osylaısha benzın baǵasyn aýyzdyqtaýǵa shyn kirisip otyrǵanyn ańǵartty. Degenmen de, bul shara saladaǵy problemanyń túbegeıli sheshilgenin kórsetpeıdi. Ondaı problemanyń Qazaqstan syrtqy faktordan tolyq táýelsiz bolǵanda tolyq sheshimin tabatyny túsinikti jaıt. Ol úshin otandyq munaı óńdeý zaýyttaryn túbegeıli jańǵyrtý, bolmasa jańadan zamanaýı zaýyt salý qajettigi týraly aıtylýda. Bul aldaǵy jyldardaǵy ındýstrııalandyrý josparyndaǵy basym sharalardyń biri. Ekinshiden, Qazaqstan joǵary oktandy benzındi reseıden ımporttaıtynyn aıttyq. Endeshe, reseılikter yqpalynan arylý ózekti másele. Aıtpaqshy, osy aptada Qazaqstan, Belarýs, Reseı arasynda Keden odaǵyn qurýdyń basty qadamdary júzege asady. Olaı bolsa, Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy janar-jaǵarmaı salasyndaǵy yqpaldastyǵy, kelisimderi men baǵa boıynsha ustanymdary bir-biriniń kóńilinen shyǵýy tıis.

Osy aptada Úkimet basshysy Kárim Másimov balabaqsha men azyq-túlik máselelerine qatysty kóshpeli keńes ótkizdi. Bul eki máseleni Memleket basshysy óziniń halyqpen suhbaty barysynda Úkimet múshelerine júktegen bolatyn. Osyǵan oraı, Kárim Másimov ótken otyrysta tıisti vedomstvo basshylaryna arnaıy tapsyrma bergen edi. Bundaı tapsyrmanyń oryndalý barysymen tanysý maqsatynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov, elorda ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov, Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev bastaǵan úkimet músheleri Astanadaǵy balabaqsha ǵımarattary men iri saýda oryndaryn aralap, ondaǵy jaǵdaıdy kózben kóre otyryp, kóshpeli keńes ótkizdi. Astanadaǵy №3, №5, №23, №39 balabaqsha ǵımarattarynda boldy. Shara barysynda Úkimet basshysy balabaqsha nysandaryn kúrdeli jóndeýden ótkizýge qajetti qarajatty bólýdiń tetikterin ázirleýdi tapsyrdy.  Kóktal 1 kentindegi №39 Merýert balabaqshasyn kórgennen keıin Úkimet basshysy elordadaǵy basqa da balabaqsha ǵımarattaryn jóndeýden ótkizip, paıdalanýǵa berý týraly tapsyrma júktedi. «Endi osy maqsatqa qajetti qarjy kózderin bólýdiń tetikterin qarastyryp, naqty júıesin ázirleý qajet»,  dedi K. Másimov.  Aıta keteıik, Kóktal 1 kentindegi №39 balabaqsha kezinde Aqmola oblysy ákimdiginiń quzyrynda bolǵan. Aǵymdaǵy jyldyń basynda Astana ákimdigi bul nysandy memleketke qaıtarý jónindegi sheshim qabyldady. Atalǵan nysandy qaıta jóndeý jumystaryna 242,5 mıllıon teńge, onyń ishinde 120 mıllıony  «Jol kartasy» aıasynda jáne ekinshi bóligi jergilikti bıýdjettiń esebinen bólingen bolatyn. Qazirgi kezde balabaqshada 240 búldirshin tárbıelenýde.  Aldaǵy ýaqytta kezinde QR Qorǵanys mınıstrligi, QR Ádilet mınıstrligi, QR Іshki ister mınıstrligi jáne basqa memlekettik organdardyń ıeligine ótip ketken Astanadaǵy birqatar balabaqsha nysandaryn memleketke qaıtarý josparlanyp otyr.

Jıyn barysynda  Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov 2011 jylǵa qaraı elordada balabaqsha máselesi tolyq sheshiletinin atap ótti. Elorda ákiminiń aıtýynsha, osy baǵyttaǵy jumystar eski balabaqsha ǵımarattaryn memleketke qaıtarý, shaǵyn balabaqshalardy salý, jekemenshik balabaqsha oryndaryn keńeıtý jáne osy sanattaǵy jańa nysandardy turǵyzý boıynsha atqarylyp keledi. «Osynyń arqasynda qalada 11 myńǵa jýyq balabaqsha orny ashylady dep kútilýde. Bul jalpy suranystyń 50-60 paıyzy. Al 2011 jyly Astanada qosymsha 20 balabaqsha salynady. Sóıtip, biz elordadaǵy balabaqsha máselesin tolyǵymen sheshe alamyz deýge bolady»,  dedi I.Tasmaǵambetov.

Bas qaladaǵy balabaqsha problemasyn sheshý tetiginiń atqarylý barysyna rızashylyǵyn bildirgen Úkimet basshysy, óńirlerge Astanany úlgi qylýdy tapsyrdy.  «Búginnen bastap bir aptanyń ishinde jergilikti ákimder eski balabaqsha ǵımarattaryn aralap, Astananyń úlgisinde osy máseleni sheshýi tıis. Bul bizdiń negizgi baǵytymyz bolmaq», dedi K. Másimov.

Esterińizge sala keteıik, buǵan deıingi Úkimet otyrysynda jarııalanǵan málimetter  boıynsha,  búginde Qazaqstanda 240 myń   búldirshin  balabaqsha kezeginde tur. Buǵan qosa,    mektepke  deıingi jastaǵy    820   myń  bala   úı  jaǵdaıynda tárbıelenýde.   Balabaqsha problemasy ásirese  Almaty  (40,4 myń), Ońtústik Qazaqstan (21,1 myń)  oblystarynda, Almaty  (24,4 myń) jáne  Astana  (18,9 myń) qalalarynda ótkir qalyp otyr. Memleket basshysynyń «Nur Otan»  partııasynyń    2009 jylǵy mamyrdyń 15-indegi  sezinde   bergen tapsyrmasyna sáıkes,  2009-2012     jyldardyń  bıýdjetinde   200     balabaqshanyń    qurylysy   qarastyrylǵan,  onyń  19-y - aǵymdaǵy jyldyń sońyna  deıin,  67-si - 2010   jyly,   63-i - 2011 jyly,  43-i - 2012 jyly  salynady.   Bul sharalar  balabaqsha  kezegin  57 400 orynǵa jeńildetýge múmkindik beredi.

Toqtala ketetin jaıt, endigi kezekte balabaqsha sanymen qosa sapasyna da kóbirek nazar aýdarý qajet sekildi. Balalardyń jappaı ýlanýy, balabaqshadan bir-birine aýrý juqtyrýy sııaqty oqıǵalar oryn alyp jatatyny bar. Sondyqtan, ondaı jaǵdaıdyń oryn almaýy qatań qadaǵalanýy tıis. Bul jurtshylyqtyń bir tilegi.