Úkimet tarapynan ashtyq pen zulmat jyldaryn naqty zertteıtin memlekettik komıssııa qurylýy kerek - I. Elekeev
ASTANA. Qazannyń 7-si. QazAqparat /Qanat Mámetqazyuly/ - Úkimet tarapynan 1920-1930 jyldary Qazaqstanda oryn alǵan ashtyq pen zulmat máselelerin zertteıtin memlekettik komıssııa qurylýy tıis.
Bүgin ҚR Parlamenti Mәjilisiniң jalpy otyrysynda Үkimet basshysynyң atyna saýal joldaғan depýtat Irak Elekeev osyndaı mәsele kөterdi, dep habarlaıdy ҚazAқparat.
«Soңғy jyldary jaryқ kөrgen demograf-ғalym Maқash Tәtimovtyң zertteýleri men aғymdaғy қyrkүıektiң 11-inde Almatyda өtken «Asharshylyққa saıası baғa berý» atty ғylymı konferentsııa osy mәseleni kөterýime yқpal etip otyr. Resmı derekterge nazar aýdarsaқ, Қazaқstandaғy қazaқtar sany 1926 jylғy sanaқ boıynsha 3 mln. 969 myң bolsa, 1930 jyly 4 mln. 317 myңғa jetken. Al 1937 jylғy sanaқ қorytyndysy 2 mln. 836 myң adamdy құrap, osy aralyқta 1 mln. 454 myң adam joқ bolyp ketken. Ғalym M.Tәtimov sol sanaқtyң arasynda 616 myң adamnyң өz ornynan shetelge kөshkenin jәne 30-shy jyldardaғy ashtyқta 2 mln. 230 myң қazaқ қyrylғanyn aıtady. 2009 jylғy қyrkүıektiң 11-indegi konferentsııa minberinen de 1920-1930 jylғy zұlmattardan jalpy sany 4 mln. 100 myң қazaқ қyrylғany jөninde mәlimet keltirildi. Olar bұғan 20-shy jyldardaғy ashtyқ, 1937-39 jyldardaғy repressııa құrbandaryn engizgen bolýy kerek. Nede bolsa, bұl ұlttyқ қasiret қazaқ halқynyң basynan keshken 1723 jylғy «Aқtaban shұbyryndydan» 2,5-3 ese kөp. Tarıhı derekter men tarıhshylardyң aıtýynsha, bұl F. Goloşekın bastaғan «kishi Oktıabr» atty қazaқ jerindegi қoldan jasalғan қyrғyn. Konferentsııada ғalym Salyқ Zımanov sol kezdegi 40 mln. bas maldan 4 mln. ғana қalғanyn aıtty», dedi depýtat.
Osyғan baılanysty I. Elekeev Үkimet tarapynan ashtyқ-zұlmat jyldaryn naқty zertteıtin memlekettik komıssııa құrý týraly ұsynysyn jetkizdi. Onyң aıtýynsha, elimizdiң өңirlerinen asharshylyқ құrbandaryna eskertkish-keshender de ornatylyp, Үkimet tarapynan құrylғan komıssııa ondaı eskertkishterdi қaı jerge ornatýdy ұsynýy kerek.
«Keler ұrpaқ bir kezeңderdegi el nәýbetin ұmytpas үshin mektep oқýlyқtaryna zұlmatty jyldar tarıhy men aқtaңdaқtary týraly keңirek maғlұmattar engizilýi tıis. Asharshylyқ құrbandary barsha қazaққa, tipti osy zalda otyrғan meniң әriptesterimniң bәrine қatysy bar. Өlgender әrbireýimizdiң atamyz, babamyz, kerek bolsa қandasymyz. Olardy eshқashan esten shyғarmaýymyz kerek. Sol nәýbetti jyldar halқymyzdyң өsý sanyn 100-125 jylғa shegerip tastady. Қazirgi ғalymdardyң «zұlmat jyldar bolmasa, қazaқtyң sany қazir 30 mln-ғa baryp қalar edi», degen boljamdary jaı emes. Қazaқstan degen memleketke tүbir at berip otyrғan қazaқtardy, olardyң өshkeni men өtkenin Үkimetpen birge izdestireıik»,- dedi I.Elekeev.
