Úkimet mańyzdy baǵdarlamalar aıasynda jumys jasaıtyn kásiporyndardy tekserýge moratorıı jarııalamaq

Bul jaıynda Úkimettiń osy aptadaǵy otyrysynda málim boldy. Otyrysta bıyl paıdalanýǵa beriletin ınvestıtsııalyq jobalardy júzege asyrý máseleleri qaralyp bitkesin, tujyrym jasaǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi bastamashy bolǵan bundaı usynysty quptaıtynyn aıtty. «Barlyq baqylaýshy jáne quqyq qorǵaýshy organdar mundaı kásiporyndardan qoldaryn ármen tartsyn. Men bul ıdeıany qoldaımyn jáne ındýstrııalandyrý men bıznestiń jol kartasy baǵdarlamalary aıasynda jumys istep jatqan kásiporyndardy kez-kelgen tekserýge moratorıı jarııalaý máselesin Memleket basshysynyń qaraýyna usynatyn bolamyn», dedi K. Másimov.

Úkimettiń bul usynysyna Prezıdent qoldaý bildirse, ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi bolyp tabylatyn ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy sheńberinde jumys isteıtin, eksportqa baǵdarlanǵan, ónimdiligi joǵary ári ınnovatsııalyq kásiporyndardyń kúni týdy deı berińiz. Olardy endigári qandaı da bir tekserýshi, quqyq qorǵaýshy organdar jón-josyqsyz tekserip, mezi qylmaıdy. Sóıtip bızneske el ıgiligin eselep, ekonomıkany odan ári damytý úshin keń kósilip jumys isteýge múmkindik týady. Jalpy memlekettiń bıznesti qamqorlyǵyna alyp, qoldaý kórsetip jatqany bir bul emes. Buǵan deıin de Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin tekserýge birneshe márte moratorıı jarııalanǵan bolatyn. Bul qadamnyń qıyn-qystaý kezeńderde áleýmettiń ál-aýqatyn jaqsartyp, el ekonomıkasyn odan ári damytýǵa ári kásipkerliktiń qanatyn keńge jaıýyna oń áserin tıgizgenin ýaqyt dáleldep berdi. Osynyń áserinen bıznes óndiretin ónimderdiń memleketiń ishki jalpy ónimindegi úlesi eselep bolmasa da, birtindep artyp keledi. Al endi elimiz ekonomıkany munaı men gazǵa táýeldilikten aryltyp, balama ekonomıka qurýǵa, ıaǵnı ındýstrııalyq damýǵa qadam basyp jatqan qazirgi kezeńde moratorıı jarııalaý týraly bastamany «qulannyń qasýyna, myltyqtyń basýy» dóp kelip turǵandaı dep baǵalaýǵa bolatyndaı. Sebebi, tek aǵymdaǵy jyldyń ózinde ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy aıasynda jalpy jıyntyǵy 5 mlrd. dollardy quraıtyn 140-tan astam jobany aıaqtaý kózdelip otyr. Bunymen bir mezgilde quny - 46 mlrd. dollar bolatyn 47 nysandy iske qosý jumystary bastalyp ketti. Bulardyń aıasynda myńdaǵan jumys oryndary qurylatyn bolady. Al atan túıege júk bolarlyqtaı mundaı jumysty júıeli júrgizip, iske asyrýda negizgi salmaq - saıyp kelgende kásiporyndarǵa túsetinin eskersek, onda Úkimettiń el ekonomıkasy úshin mańyzy zor baǵdarlamalarǵa engizilgen kásiporyndardy tekserýge moratorıı jarııalaý týraly bastamasy qoldaýǵa turarlyq. Buny bıznestik qoǵamdastyq ta rızashylyqpen qabyl alýda.

Indýstrııalandyrýdy basqarý ortalyǵy qurylady

Taǵy bir atap óterligi, Úkimet elimizde ındýstrııalandyrýdy basqarý ortalyǵyn quratyn bolady. Bul ortalyq ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatqan jobalarǵa monıtorıng júrgizbek. Buǵan qosa, ol tek jobalarmen ǵana emes, sonymen qatar Úkimet janyndaǵy Biryńǵaı úılestirýshi keńestiń qaǵıdattary boıynsha jumys istemek. ıAǵnı, ınvestıtsııanyń, ınnovatsııanyń, ınfraqurylymnyń barlyq máseleleri bıznestiń ókilderimen birge osy ortalyqta pysyqtalatyn bolady. Bundaı ortalyq qurý týraly bastamaǵa qoldaý bildirgen Premer-Mınıstr K. Másimov dúısenbidegi jıynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligine Úkimetke on kún merzim ishinde ındýstrııalandyrýdy basqarý ortalyǵyn qurý týraly qaýlynyń jobasyn engizýdi jáne ony múddeli memlekettik organdarǵa tezdetip kelisýdi tapsyrdy.

Endigi bir aıtatyn dúnıe, kez-kelgen baǵdarlamanyń utymdy oryndalýy úshin qarjy qajet. Á. Isekeshevtiń aıtýynsha, aldyn-ala esep-qısaptar Údemeli ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý týraly baǵdarlama aıasynda aldaǵy tórt jylda shıkizattyq emes sektorǵa kem degende 30 mlrd. AQSh dollaryn tartýǵa bolatynyn jáne tartý qajettigin kórsetip bergen. Bul rette Vıtse-Premer shıkizattyq emes sektorǵa sheteldik ınvestıtsııalardy tartýdyń áleýeti áli sarqylmaǵanyn aldyǵa tartty. «Sheteldik ınvestıtsııalar óte mańyzdy. Sebebi, aqshamen birge ozyq tehnıkalar men menedjment keledi, sondaı-aq rynoktar ashylady», dedi ol. Óz kezeginde Úkimet basshysy bul máseleni de júıeli sheshý qajettigin nazar aýdartty. «Bir aıdyń ishinde múddeli memlekettik organdarmen birlesip sheteldik ınvestıtsııalardy tartý, ǵylymı jáne ınnovatsııalyq jobalardy qoldaý boıynsha naqty ári maqsatty kórsetkishterdi bekitý jónindegi usynys engizýdi tapsyramyn», dedi K. Másimov dúısenbidegi jıynda.

Qystan qysylmaı shyǵýǵa tıispiz

Úkimettiń osy aptadaǵy otyrysynda qaralǵan taǵy bir másele - respýblıkamyzdaǵy áleýmettik nysandardyń aldaǵy kúzgi-qysqy kezeńge daıyndyǵy. QR Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttiginiń tóraǵasy Serik Nokınniń derekteri boıynsha, Qazaqstanda qazirgi ýaqytta jylytý maýsymyna daıyndyqtyń ortasha deńgeıi 82 paıyzdy qurap otyr. «Aǵymdaǵy jylǵy qyrkúıektiń 13-i jaǵdaı boıynsha, jylytý maýsymyna 3 myń 947 qazandyqty daıyndaý jumysy aıaqtaldy, bul respýblıka boıynsha orta eseppen alǵanda 98 paıyzdy quraıdy», dedi ol. Onyń sózine qaraǵanda, Aqtóbe, Atyraý, Ońtústik Qazaqstan oblystaryndaǵy qazandyqtar qysqa tolyq daıyndalyp bitti. Al Jambyl, Mańǵystaý, Aqmola, Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystarynda jáne Almaty qalasynda qazandyqtar daıyndalyp bitip qaldy.

Jalpy jylytý maýsymyna daıyndalý barysynda josparlanǵan jylý trassalarynyń 97 paıyzy, sýmen jabdyqtaý jelileriniń 91 paıyzy jóndelip bitken. «Elimizde jylytý maýsymyna daıyndalý úshin 716 shaqyrym jylý trassalaryn jóndeý josparlanyp otyr. Búgingi kúnde onyń 692 shaqyrymy jóndelip bitti, bul jospardyń 97 paıyzyn quraıdy. Jóndeýden ótkizý josparlanǵan 1805 sýmen jabdyqtaý jáne sý burǵysh jelileriniń búgingi kúnde is júzinde 91 paıyzy nemese josparlanǵan kórsetkishtiń 1649 shaqyrymy jóndelip bitti», dedi S. Nokın. Bularǵa qosa, jylytý maýsymyn birqalypty ótkizý úshin 33 myń shaqyrym elektr jelilerin jóndeý qajet bolsa, qyrkúıektiń 10-daǵy jaǵdaı boıynsha 25,6 myń shaqyrym elektr jelileri jóndelgen, bul jospardyń 77 paıyzyn quraıdy.

Elimizdiń elektr stansylarynda kómirdiń de qory jetkilikti. Búginde atalmysh oryndarda 3,5 mln. tonna kómirdiń qory jınalǵan, bul ótken jyldyń deńgeıinen 13 paıyzǵa joǵary. Sonymen qatar, qazirgi ýaqytta 1 mln. tonnadan astam mazýttyń qory jınalǵan. Alaıda mazýtty daıyndaýda kesteden azdap qalyp qoıýshylyq bar, onyń qory ótken jyldyń deńgeıinen sál tómen. Alaıda, otynnyń bul túrin jetkizý bekitilgen kestege sáıkes osy jylǵy qazannyń 1-inde bastalatyndyqtan, jaýapty organdar bul qalyp qoıýshylyqty qýyp jetýdi josparlanyp otyr.

Deıturǵanmen de bul aıtylǵandarǵa qarap respýblıkamyz boıynsha aldaǵy jylytý maýsymyna daıyndyq barysynda kemshilikter joq dep aıtýǵa bolmaıdy. Máselen, qazandyqtardy jylytý maýsymyna daıyndaýda Qyzylorda oblysynda jáne Astana qalasyndaǵy jumystar ortasha respýblıkalyq deńgeıden tómen. Al jylý trassalaryn jóndeý jumystarynyń qarqyny Soltústik Qazaqstan oblysynda kóńil kónshitpeıdi. Osy oblysta sýmen jabdyqtaý jáne sý burǵysh jelilerin jóndeýde kesteden qalyp qoıýshylyq bar, olardyń 75 paıyzy ǵana jóndelip bitken. Elektr jelilerin jóndeý boıynsha jumystar Batys Qazaqstan (71 paıyz), Qyzylorda (62 paıyz) jáne Ońtústik Qazaqstan (68 paıyz) oblystarynda respýblıkalyq deńgeıden tómen. Qys qyrdyń astynda turǵanyn eskersek, óńirlerdegi jergilikti bıliktiń arqany keńge salatyn ýaqyty joqtyǵyn, qystan qysylmaı shyǵý úshin áli de qyrýar jumystardy atqarý qajettigin kóremiz. Úkimet basshysy oblys ákimderine aldaǵy kúzgi-qysqy maýsymǵa daıyndyq barysynda jiberilgen kemshilikterdi túzetip, shuǵyl sharalardy qabyldaýdy tapsyrdy. «Qys túsetin mezgil de jaqyndap qaldy, taıaý kúnderi qar jaýady. Sondyqtan jaǵdaıdy jiti qadaǵalańyzdar. Biz keliskenbiz, jylytý maýsymyna daıyndalý barysynda kemshilikter ketetin bolsa, eshkim renjimesin», dedi ákimderge K. Másimov.

Bıýdjetke engizilgen túzetýler tanystyryldy

Osy seısenbide QR Parlamenti Májilisinde «2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy tanystyryldy. Qarjy mınıstri Bolat Jámishevtiń aıtýynsha, jalpy respýblıkalyq bıýdjettiń naqtylanǵan ólshemderi boıynsha túsimder - 3 trln. 517,8 mlrd. teńge, shyǵystar - 4 trln. 321,4 mlrd. teńge, tapshylyq - 803,6 mlrd. teńgeni quraıdy dep boljanýda. 269,5 mlrd. teńge somasynda qosymsha túsimder men bosatylatyn qarajatty birqatar basym baǵyttarǵa bólý qarastyrylýda. Atap aıtqanda, bıýdjet jobasyna sáıkes, 2011 jylǵy 7-shi Qysqy Azııa oıyndaryn uıymdastyrý jáne ótkizý is-sharalaryn aıaqtaýǵa, Astana qalasynyń ınvestıtsııalyq jobalaryn iske asyrýǵa, otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýǵa, úleskerlerdiń problemalaryn sheshýge, halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etýge bıýdjet qarajaty qarastyrylady. Al Májilistiń qarjy jáne bıýdjet komıteti «2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna qazannyń 23-ine deıin qorytyndy jasaıtyn bolady.