Tize nege syqyrlaıdy jáne bul qaýipti me – dáriger jaýaby

ASTANA. KAZINFORM – Elimizde býyn aýrýlaryna shaldyqqan 1 mıllıonǵa jýyq naýqas tirkelgen. Al revmatologııalyq dertter tipti bir jastaǵy sábılerden de anyqtalyp jatyr. Býyn aýrýlary nelikten jasaryp barady? Oǵan ne sebep jáne onyń aldyn alýǵa bola ma? Osy jáne ózge de máseleler jóninde agenttik tilshisi travmatolog-ortoped, professor G. Tsoı atyndaǵy Hırýrgııa ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń oqytýshysy Abylaıhan Qazbekovpen tildesti.

tizeniń syqyrlaýy
Kollaj: Kazinform / Nano Banana

– Búginde tize aýrýlary jastar arasynda jıilep barady. Buǵan ne sebep? 

– Qazir kóptegen aýrýlar, sonyń ishinde tirek-qımyl apparatynyń patologııalary jasaryp keledi. Buryn kóbine egde jastaǵy adamdarǵa tán bolǵan aýrýlar búginde jastar arasynda kezdesedi. Basty sebepteri – buryn alǵan jaraqattar, ásirese sportpen aınalysý kezinde bolatyn zaqymdar. Ekinshi sebep – artyq dene salmaǵy. Ol óz kezeginde qımyl-qozǵalystyń azdyǵymen jáne durys tamaqtanbaýmen tikeleı baılanysty.

– Tize býynynda aqaý bar ekenin kórsetetin alǵashqy belgiler qandaı? Qandaı jaǵdaıda dárigerge qaralý qajet?

– Eger aýyrsyný uzaq ýaqyt basylmaı, turaqty túrde mazalasa, bul dárigerge qaralýǵa jetkilikti sebep. Jalpy, tize tusynda qandaı da bir jaısyzdyq sezilse, ony elemeı júre bermegen jón. Emdi ýaqytynda bastap, dárigerdiń usynymdaryn oryndaý tolyq saýyǵýǵa múmkindik beredi.

– Al júrgende, otyryp-turǵanda nemese baspaldaqpen kóterilgende tize syqyrlasa, alańdaý kerek pe?

– Syqyr patologııanyń belgisi emes. Kóp jaǵdaıda bul qalypty qubylys. Alaıda syqyrlaýmen qatar aýyrsyný nemese býyn qozǵalysynyń shektelýi baıqalsa, dárigerge qaralý qajet.

ravmatolog-ortoped
Foto: Abylaıhan Qazbekovtiń jeke muraǵatynan

– Jastar sportqa áýes. Alaıda shamadan tys jattyǵý tizege zııan keltirýi múmkin be?

– Shveıtsarııalyq dáriger ári fılosof Paratselstiń «Bári de – ý, bári de – dári. Eń bastysy – mólsherin bilý» degen sózi bar. Durys tańdalǵan fızıkalyq júkteme tize býyndaryna ǵana emes, jalpy aǵza saýlyǵyna oń áser etedi. Al jattyǵýlardy durys oryndamaý, júkteme men demalys ýaqytyn almastyrmaý kerisinshe zııan keltirýi múmkin.

Ásirese aıaqtyń óz osi boıymen nemese oǵan qarsy buralýy jáne bir mezgilde ostik júktemeniń túsýi jaraqat qaýpin arttyrady. Mundaı qozǵalystar fýtbol, voleıbol jáne basketbol oıyndarynda jıi kezdesedi.

– Býyn saýlyǵyna tamaqtaný da áser etedi. Energetıkalyq sýsyndar men qantty taǵamdardy jıi tutyný shemirshekke zııan ba?

– Kalorııasy tómen ári aqýyz mólsheri jetkiliksiz dıeta jalpy aǵzaǵa, sonyń ishinde tize býyndaryna keri áser etedi. Energetıkalyq sýsyndardyń quramyndaǵy kofeın men taǵamdaǵy qanttyń shamadan tys kóp bolýy da býyn shemirsheginiń qurylymy men sapasyna teris yqpal etedi.

– Eger shemirshek zaqymdansa, ony tolyq qalpyna keltirýge bola ma?

– Ókinishke qaraı zaqymdalǵan shemirshekti tolyq qalpyna keltirý múmkin emes. Býyn shemirshegi qan tamyrlary arqyly emes, sınovıaldy suıyqtyq, ıaǵnı býyn ishindegi suıyqtyq arqyly qorektenedi. Qalypty júrý men qalypty fızıkalyq belsendilik osy úderiske yqpal etedi. Sondyqtan turaqty ári shamadan tys emes dene belsendiligi shemirshektiń buzylýyn baıaýlatýdyń negizgi joldarynyń biri sanalady.

– Tize aýrýy kóbine otaǵa ákele me? Qandaı jaǵdaıda otasyz emdelýge bolady?

– Aýyrsynýdyń ózi hırýrgııalyq aralasýǵa negizgi kórsetkish bola almaıdy. Tize býyny patologııalaryn emdeýde aldymen konservatıvti terapııa, ıaǵnı otasyz emdeý ádisteri qoldanylady.

Emdeý, ádette, ómir saltyn ózgertýden, emdik dene shynyqtyrýdan, tamaqtaný ratsıonyn túzetýden jáne dári-dármek qabyldaýdan bastalady. Budan bólek, býyn ishine ınektsııa jasaý, PRP-terapııa (plazmalyq terapııa), sınovıaldy suıyqtyqtyń ornyn almastyratyn preparattar men fızıoterapııa qoldanylady. Kóp jaǵdaıda mundaı em belgilerdi joıýǵa múmkindik beredi, al aýrý asqynǵan jaǵdaıda hırýrgııalyq aralasýdy keıinge shegerýge kómektesedi.

býyn aýrýlary
Foto: Kazinform / JI

– Artroz kóbine egde jastaǵy adamdarda kezdesedi. Degenmen 19–20 jastaǵy jastarda da bul dıagnoz anyqtalýy múmkin be?

– Iá, múmkin. Jastarda artroz kóbine dısplazııalyq ózgeristerge, ıaǵnı býynnyń týa bitken damý erekshelikterine nemese buryn alǵan aýyr jaraqattardyń saldaryna baılanysty paıda bolady.

– Kúni boıy kompıýter aldynda otyratyn nemese az qımyldaıtyn adamdar neni eskerýi kerek?

– Biz jumysta uzaq otyramyz, baspaldaqtyń ornyna lıftini paıdalanamyz, jaıaý júrýdiń ornyna kólikpen qatynaımyz. Sondyqtan kúndelikti serýendeý jáne aptasyna úsh ret qalypty jattyǵý jasaý tize býyndaryna qatysty kóptegen máseleniń aldyn alýǵa kómektesedi.

– Sońǵy ýaqytta býyn aýrýlaryna qarsy hondroprotektorlar men shemirshek tinin qalpyna keltirýge arnalǵan preparattar jıi usynylady. Olardyń tıimdiligi ǵylymı turǵydan dáleldengen be?

– Oǵan qatysty qatysty kóptegen ǵylymı zertteý júrgizilgenimen, tıimdiligin rastaıtyn senimdi dálelder joq. Kóbine preparattardy qoldanǵannan keıingi oń áser platsebomen baılanysty bolýy múmkin, ıaǵnı naýqas dáriniń kómektesetinine ózi senedi.

Sondaı-aq mundaı preparattardyń tıimdiligine arnalǵan zertteýlerdi kóbine olardy óndiretin farmatsevtıkalyq kompanııalar qarjylandyrady. Sondyqtan zertteý nátıjeleriniń obektıvtiligine qatysty suraq kóp.

– Suhbatyńyzǵa rahmet!