Tyshqan jyly tynysh jyl bolǵaı: Biz birgemiz!

Qazir vırýs jer sharyndaǵy 155-ten astam memlekettiń, sonyń ishinde Qazaqstannyń da aýmaǵyna taralýda.

Prezıdent Q.K. Toqaevtyń Jarlyǵymen bul ınfektsııanyń aldyn alý boıynsha tıisti sharalar qolǵa alyndy.

Tuńǵysh Prezıdent - Elbasy N. Nazarbaev Qazaqstan halqyna úndeý jarııalady. Onda:

«Biz qazir «dúleı daýyl» dep sıpattaýǵa bolatyn úlken qaýip-qater aldynda turmyz. ...Osyndaı aýyr kezeńde men barlyq qazaqstandyqtardy el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Úkimet tarapynan iske asyrylyp jatqan shu­ǵyl sharalardy qoldaýǵa shaqy­ra­myn«, - delingen.

Іndettiń geografııalyq órisi úzdiksiz keńeıip, qurbandarynyń sany da ósip keledi. Álemdi sharpyǵan indet ókinishke qaraı, bizdiń elimizdi de aınalyp ótpedi. Úkimettiń, ákimdiktiń ózara aldyn ala ázirlegen daıyndyǵynyń jáne qazirgi kezde atqaryp jatqan jankeshti jumystarynyń arqasynda jaǵdaıdy qatań baqylaýǵa múmkindik týyp otyr. Elimizdiń júregi sanalatyn Nur-Sultan jáne Almaty qalalary karantınge jabyldy.

Elbasynyń Úndeýdi iske asyrý boıynsha elordamyz Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov qolǵa alynǵan kezek kúttirmes sharalardy atap ótti.

«Budan da qıyn kezeńde, tipti aýyr jaǵdaıda el tizginin qolyna alǵan Tuńǵysh Prezıdentimiz halqymyzdyń myǵym birligimen dúnıedegi birneshe daǵdarystan aman alyp shyǵyp, memleketimizdi órkenıetti elder qataryna qosqanyn eshqashan esten shyǵarǵan emespiz. Ekonomıkalyq, áleýmettik basqa da túrli daǵdarysty halyqpen birge júrip eńsergen Elbasymyz N. Nazarbaevtyń tájirıbesi – bárimiz úshin sabaq.⠀
Úndeýde eńbek oryndaryn saqtap, azamattardy jumystan shyǵarmaý týraly da aıtyldy Bul degenimiz – jaǵdaıdy tereń túsine otyryp tanytqan úlken janashyrlyq.⠀
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, biz de óz tarapymyzdan qaladaǵy mekeme basshylarymen kelise otyryp, jumys oryndaryn saqtap, qashyqtan jumys isteýdi uıymdastyrdyq.⠀
Qala karantınge jabylǵanyna qaramastan turǵyndarǵa qajetti azyq-túlik, basqa da turmysqa qajetti taýarlardyń úzdiksiz kirýine kedergi joq. Sondyqtan azyq-túlik dúkenderinde únemi tamaq bolady. Qanaǵat qaryn toıdyrady deıdi. Ózge elderdegideı japatarmaǵaı azyq taýarlaryn kóshirip alyp ketýge de esh negiz joq.⠀
Qazir bárimizdiń maqsat-múddemiz bireý ǵana. Ol – tutas el ekenimizdi tanytyp, tosynnan kelgen synaq kezinde judyryqtaı jumylýymyz. Jáne ol bizdiń qolymyzdan keledi. Birligimiz ben sabyrymyz synalǵan talaı qıynshylyqty birge jeńgenbiz. Oǵan kári tarıh qanshama ret kýá bolǵan. Ol úshin shyn muqtaj azamattarǵa osyndaıda qoldaý qajet.

Sondyqtan, arnaıy qor ashylǵanyn habarlap, is basynda júrgen qalamyzdyń kásipkerlerin osy synaqta bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp qoldaýǵa shaqyramyn», - dedi ol.⠀

Búkil álemdi dendep alǵan aty jaman aýrýdyń qazaq jerine keńinen taralyp ketpeýi úshin Úkimetimiz jedel sheshim qabyldap, kóp jumys istep jatyr. Bilim jáne ǵylym salasynda qandaı is-qımyldar qarastyrylýda?

Erlan SYDYQOV,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory,

QR UǴA akademıgi

«QR Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Q. Aımaǵambetovtyń tapsyrmasyna sáıkes, ýnıversıtetter 16 naýryzdan bastap qashyqtyqtan oqytý formatyna aýysady.

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti osy talapty qatań ustanady. Bizde ınternet resýrstarynyń kómegimen, ıaǵnı «Online» rejımdegi oqytý úshin barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan.
Professorlyq-oqytýshylar quramy qalypty jumysyn jalǵastyrady. Olar bilim alýshylardyń oqý úderisine burynǵydan da erekshe mán berýi tıis. Bári ózimniń jeke baqylaýymda.

Koronavırýs ınfektsııasynyń taralý qaýpine baılanysty týyndaǵan bul ýaqytsha máselege bilim alýshylarymyz ben olardyń ata-analary túsinistikpen qaraıdy degen úmittemin. Eger stýdentter úılerine barmaı, osynda qalamyz dese, olar úshin barlyq qolaıly jaǵdaı jasalǵan.

«Tártip - tán úshin, yntymaq - jan úshin kerek» dep qazaq beker aıtpasa kerek. Syn saǵatta bárimiz jaýapkershilik tanytaıyq! Kez kelgen qıyndyqty birlesip jeńýge ǵana bolady.

«Jumyla kótergen júk jeńil», - degendeı, búgingideı ýaqytsha qıyndyqty birlese jeńý úshin Prezıdentimizge qoldaý kórseteıik, aǵaıyn!».

Bul búgingi jaǵdaı álemdik halyqaralyq ekonomıkalyq daǵdarys – shı­ki­zat, valıýta jáne qarjy naryq­ta­rynyń quldyraýyn kún saıyn ýshyqtyra túsýde. Azamattyq qoǵam belsendileri de óz yqylas-nıetterin bildirýde.

Dáýletkereı Kápuly, QR Eńbek sińirgen qaıratkeri.

«Jalǵyz qýraı – jel jarar!

Álem elderi bul kúnde shybyndaı jannyń esendigi úshin baryn salyp arpalysyp jatyr. Qytaıdan bas alǵan «aty jaman» indettiń álemniń ár turǵynyn uıqy-kúlkiden aıyryp, alańdaýly kúıge túsirer dep eki-úsh aı buryn eshkim de oılaǵan joq. Qazaq balasy «kóppen kórgen uly toı» degendi kóbinde jaqsylyqqa jorı aıtatyn. Ókinishke qaraı kóppen birge kórer qıynshylyq bizdiń de eldiń basyna túsken syn saǵatta El Prezıdenti men Úkimet músheleriniń uıqy-kúlki kórmeı jurtymyzdyń bas amandyǵyna jasap jatqan qımyl-áreketteri júregimizdegi úmit shoǵyn úrleı túskenine qýandyq! Árıne, el basshylary men qaıratker tulǵalardyń tynymsyz áreketi men qosa jalpyhalyqtyń yntymaqqa ymyralasyp, judyryqtaı jumylǵany qajet! Aqparattyq keńistiktiń tym erkindigi de «qoryqqanǵa qos kórinetin» ýaqytta halyqtyń úreıin ushyrýǵa beıil-aq. Tártiptiń temirdeı qattylyqqa kóshkenine moıynusynyp, berekeniń kelekege aınalmaýyn ár qazaqstandyq azamat bilýge jáne saqtaýǵa tıisti ekenin, óz densaýlyǵymen qatar Ult qaýipsizdiginiń kepili bolaryn bilgen jón. Taǵdyrdyń talaı aşy dámin tatqan, basynan ótkergen aty jaman oba men tyrysqaqty da jeńip, ashtyq pen qastyqty da kórgen Alash balasy bul bulaǵaı kúnderdi de artqa tastaıtynyna kóńil sener. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy da el-jurtty berekege shaqyryp, ultym deıtin Azamattarǵa tastap jatqan jaýapty da saýapty úndeýi – kósheli Ult kóseminiń kórgendi de kóregen saıasatkerligi! Osy rette bir adamnyń jaýapkershiligin atam qazaq «jalǵyz qýraı – jel jarar» dep beınelep aıtqan eken. Sanaly halyq ókili retinde ár otandastyń azamattyǵy men ary synǵa túsken shaqta taǵy da «malyń menen janyńdy sadaǵa dep, ardyń týyn kótergen» Alash balasynyń berekege uıyp, tártipke baǵynyp, kesapattyń qaqpan tilin baspaıtyndyǵyna senip, jamandyqty amandyq jeńetinin jarqyn kúnderge birge jeteıik, Ulys oń, aq mol bolsyn deımin!»

Mine múshel jyl sanaýy boıynsha bıyl dońyz doǵarylyp, tyshqannyń tabaldyryǵyn attap otyrmyz. Eski jyldardan el aýzynda qalǵan jáne jylnamlarda jazylyp qalǵan derekterge sensek, ertede dońyz jyldary qys jaısyz soǵyp, qatty juttar bolǵan eken. Sondyqtan, dońyzdy halyq atyn týra aıtpaı, «qarakıik jyly» dep tergep atapty. Tipti kóne túrki bitiginde dońyz jylyn «laǵzyn jyly» dep tuńǵys-manjur tilinde ataýy da osy jyldyń aıbatynan seskengen kóshpeliniń jasaǵan yrym-tyıymy deýge bolar. Jalpy, dońyz, tyshqan, meshin, sýyrdy qazaq adamnan azǵan haıýan dep ápsanaǵa qosqan. Qazaq dalasynan shyqqan danalarymyzdyń, ǵulamalarymyzdyń eńbekterimen qaıtadan tanysqanda osyndaı málimetterge qanyq bolýdamyz.

Solardyń arasynda túbi bir túrki jurtynyń rýhanııatynyń ornyǵýyna mol eńbek sińirip, rýhanı ustaz retinde tanymal bolǵan Bekasyl Bıbolatuly.

Búginde qazaq rýhanııatyna, ǵylym-bilimine zor úles qosqany jalpaq jurtqa málim bolǵan Bekasyl Bıbolatulynyń «Zıkzal» atty kitaby halqymyzdyń qundy rýhanı murasy dep qabyldanady.

Tyshqan jyly týraly Bekasyl áýlıe Bıbolatuly da «Zıkzal» eńbeginde jańa týǵan jyldardyń sıpattamasyn jazady. Sol jazbany tolyqtaı bereıik.

«Keıbir naqyl sózderde aıtylýynsha eger tyshqan jyly kelse, jyldyń qysy qurǵaq bolady, al jazy jaýyn-shashyndy bolyp keledi. Ol jyly shóp qalyń bolyp ósedi. El ishinde mamyrajaı, keńshilik ornyǵady.

Dárýishter men paqyr, kemtarlardyń jaǵdaılary jaqsy bolǵaı.

Kúnbatys jaqtarda jańbyr azdaý bolady. Ol jyly qantógis kóp bolady. Patsha men bek, myrzalarǵa qaıǵy men qamyǵý kóp bolady.

Ol jyly kerýenshiler men saýdagerlerdiń jaǵdaılary nashar bolady. Kerýen joldarynda qaraqshylar paıda bolady.

Sapardaǵy kisiler úlken qaýip-qater astynda bolady. Ol jyly ólim-jitim kóp bolady.

Shópter ýaqytynan erte kógeredi. Tegis jerlerde sý tasqyny men sel oryn alady. Halyq arasynda úreı týyndaıdy. Keıbir jerlerde nóserler topanǵa aınalyp, úıler qýlaıdy. Halyq arasynda zalymdar paıda bolyp, olar halyqqa zorlyq-zombylyq jasap, salyq alý kóbeıedi.

Sharıǵatqa saı adal isterdi burysqa shyǵarý oryn alady, jaman sózderdi durys qabyldaý etek jaıady. Іzgi sózderdi burysqa shyǵarý oryn alady. Jamandyqtardyń túri kóbeıip, adamdar tasbaýyr bola bastaıdy. Burys sóılegenderdiń sózderi qurmettelip, izgilerdiń sózderin buzyqqa shyǵarý oryn alady.

El arasynda qaıyrymdylyq pen shapaǵatshylyq joıylady. Jaqsylyq pen ýádege opa jasaý azaıady.

Qystyń sońynda qart tyshqan qalady. Baǵa tómen túsedi. Kóz aýrýlary keń taraıdy.

Bul jyldyń basynda týylǵan balalardyń paıymdaý men úırený qabileti myqty, kóńili jadyraǵan adam bolǵaı.»

Rasynda, bıylǵy tyshqan jyly tyshqandyǵyn jasady: órkenıetterdiń teketiresi ýshyǵyp, ekonomıkalyq qıyndyqtar bolyp, álemdi sharpyǵan indet úreıdi údete tústi…

Osy jaǵdaıattardy eskerip elimizdiń basshylary aldyn alý sharalaryn qolǵa aldy. Babalarymyzdyń eskertpesi bizge sabaq.

Qalalardyń da adamdar sııaqty óz taǵdyry bolady. Karantın jarııalanǵan eki úlken shaharymyz shańyraǵymyzdyń ýyǵy.

Almaty – bizdiń táýelsizdigimizdiń altyn besigi, memlekettigimizdiń altyn dińgegi.

Al jańa astanamyz Nur-Cultan – Otanymyzdyń júregi, táýelsizdigimizdiń tiregi. Búgingi astanamyz Qazaqstan halqynyń keleshegi úshin barshamyz birigip salyp jatqan kemel keleshegimizdiń altyn kópiri. Ejelgi qazaq jeriniń tóri.

El júregi – astanamyz osyndaı qıyn kezeńde bizdiń júregimizge, halyqty biriktiretin ulttyq ıdeıaǵa, ol halyqtyń óziniń kúshi men uly maqsatyna degen senimniń rámizine aınalaryna kámil seneıik. Astana kelbeti – ult kelbeti deıdi.

Búgingi ǵalamdyq pandemııa jaǵdaılaryna baılanysty oqshaýlanyp otyrsaq ta otbasymyzben áz Naýryzdy jaqsy qarsy alyp, izgi tilegimizdi tileıik, jaqsylyqtan úmit úzbeıik, áleýmet! Eski jyl esirkesin, jańa jyl jarylqasyn! Tyshqan jyly tabysty bolaıyq!

Tórlet, jańa kezeń, músheldiń basy – Tyshqan jyly!