Tutyqqan urpaq: Logopedııa – bıznes pe, álde kómek pe
ASTANA. KAZINFORM – Keıingi kezde mamandar búldirshinderdiń kóbi anyq sóıleı almaıtynyn, mektepke baratyn jasqa kelse de, 2-3 jastaǵy bala sekildi túsiniksiz sóıleıtinin aıtyp júr. Osynyń saldarynan balasynyń tilin túsinbegen ata-analar jappaı logopedterdiń qyzmetine júginip jatyr. Soraqysy sol – «suranys artqanda, usynys kóbeıedi» degen marketıng zańy bul salaǵa da jetip, balalar «tájirıbe quralyna» aınalyp barady. Sebebi bul naryq keıingi jyldary baqylaýsyz, óz betinshe damyp jatyr. Osy oraıda balalardyń tili nege kesh shyǵyp jatqany týrasynda jáne logoped bolýdyń mán-jaıyn zerttep kórdik.
Máseleniń kúrdelenip bara jatqany balabaqshadaǵy merekelik erteńgilikterde anyq baıqalady. Toptaǵy balalar toly bolǵanymen, taqpaqty 2-3 bala ǵana múdirmeı, anyq aıtady. Al qalǵan 15-20 balanyń ne aıtqanyn tipti óz anasy da uqpaıdy.
Logoped-defektolog Zýlfııa Abdoldınovanyń aıtýynsha, qazirgi balalardyń anyq sóıleı almaýynyń sebebi tek medıtsınada emes, eń aldymen, otbasyndaǵy tárbıe men ata-ananyń salǵyrttyǵynda jatyr.
– Balanyń eń alǵashqy ustazy – ata-anasy. Biraq búginde balalarymyzdy ata-ana emes, ınternet pen gadjetter tárbıelep jatyr. Tiri qarym-qatynas, betpe-bet sóılesý joq. Nátıjesinde, 7 jasqa deıin tolyq qalyptasýy tıis dybystar múldem shyqpaı qalyp jatyr, - deıdi Z. Abdoldınova.
Mamannyń sózine qaraǵanda, sońǵy ýaqytta logopedııalyq kómekke suranys óte joǵary. Onyń ortalyǵyna qańtar aıynan bastap, ıaǵnı nebári eki aıdyń ishinde 200 bala tirkelgen. Alaıda bul úlken suranys salanyń bızneske aınalýyna jáne ata-analardyń jaýapkershiliginiń tómendeýine ákep soqqan.
– Áriptesterim týraly jaman aıtqym kelmeıdi, biraq keıbir ortalyqtardyń jabdyqtalýyn kórgende: «Bul shynymen kómek pe, álde bıznes pe?» degen oı keledi. Biraq máseleniń ekinshi jaǵy taǵy bar - biz ata-analardyń jaýapkershiligi joqtyǵynan deni saý balany «aýrý» qylyp alyp kelip jatqanyn kórip júrmiz. Balamen aınalyspaý, onymen sóılespeý, bárin logopedke ysyryp qoıý — úlken qatelik.Logopedııa – bul tek mamannyń kabınetinde sheshiletin másele emes, bul keshendi jumys. Protsedýradan keıin úıge baryp, balamen birge tapsyrmalardy qaıtalap, eńbektený kerek. Al bizde ata-analar logopedke aqsha tólese boldy, bala birden saırap ketedi dep oılaıdy. Eger mamanmen jumys istegende 3-4 aı ishinde eshqandaı nátıje bolmasa, ýaqyt sozbaı mamandy aýystyrý kerek. Biraq eń bastysy – úı jumysyn umytpaý, - dedi defektolog.
Logopedke 6 aı aldanǵan ananyń ýáji
Aqtóbelik Áıgerim esimdi ananyń 4 jasar balasy da jekelegen sózderdi ǵana aıtyp, tolyq sóılem quraı almaǵan. Al mamandarǵa alyp barǵanda, olar sóıleý damýynyń keshigýi (ZRR) dıagnozyn qoıǵan. Dárigerlerdiń aýzynan mundaı dıagnozdy estigen boıda, Áıgerim qatty ýaıymǵa salynyp, dereý balasyn jarnamasy jer jarǵan eń qymbat logopedııalyq ortalyqqa alyp barypty.
– Ortalyqqa barǵanymyzda, bizdi jarqyn júzben qarsy alyp, balanyń tilin 2-3 aıda shyǵaryp beremiz dep ýáde berdi. Ár sabaǵyna qomaqty qarjy tóledik. Basynda ár sabaqqa 2 500 tólesek, keıin 10 myńǵa deıin qymbattap otyrdy. Biraq maman balamen ne istep jatqanyn, qandaı ádis qoldanatynyn ashyp aıtpaıtyn. «Bári jaqsy, nátıje bolady, kútińizder» degen sózdi estýmen arada 6 aı ótti. Eń soraqysy, bizge úıge tapsyrma bermeıtin, «ózimiz bárin retteımiz» dep shyǵaryp salatyn, - deıdi Áıgerim.
Jarty jyldan soń Áıgerim balasyn basqa tájirıbeli defektologqa kórsetkende, osy ýaqyt aralyǵyndaǵy kemshilikterden habardar bolǵan. Maman balanyń altyn ýaqyty bosqa ketkenin, al aldyńǵy ortalyqtyń tek mehanıkalyq jattyǵýlarmen aınalysqanyn aıtqan.
– Biz tek aqshamyzdan emes, eń qymbat nárse – ýaqytymyzdan aıyryldyq. Logopedııany bızneske aınaldyrǵandar úshin bala taǵdyry emes, kassaǵa túsetin aqsha mańyzdy ekenin kesh túsindik. Qazir jańa mamanmen úı tapsyrmasyn birge oryndap, keshendi jumys istep jatyrmyz. Nátıje 2-3 aptanyń ishinde kórine bastady, - deıdi ol.
Balabaqshadaǵy shynaıy kórinis
Máseleniń qanshalyqty kúrdelenip bara jatqany balabaqsha qabyrǵasynda anyq baıqalady. Oǵan kelesi keıipkerimizdiń sózi dálel. Biz 17 jyldyq tájirıbesi bar, memlekettik balabaqshada jumys isteıtin tárbıeshimen sóılestik. Ol bizge máseleni ashyq aıtýǵa kelisti, biraq aty-jónin atamaýdy ótindi. 2009 jyldan beri bala tárbıesimen aınalysyp kele jatqan tárbıeshi qazirgi jaǵdaıdy «sóıleý daǵdarysy» dep atady.
– Merekelik erteńgilikter (ýtrennık) – biz úshin eń aýyr synaq. Buryn balalar taqpaqqa talasatyn edi, qazir jaǵdaı múldem basqa. Topta 30 bala bolsa, sonyń ishinde taqpaqty anyq aıtyp, róldi somdaı alatyn nebári 2-3 bala ǵana tabylady. Qalǵandary ne dybystardy «jutyp» qoısa, endi biri múldem únsiz turady. Bul – jaı ǵana uıalý emes, bul – oıyn jetkize almaýdyń zardaby. Biz balabaqshada shýdan emes, balalardyń bir-birimen sóılese almaýynan, durys kommýnıkatsııa qura almaýynan qorqatyn boldyq, - deıdi ol.
Sebebi árbir únsizdiktiń artynda agressııa jatýy múmkin. Balalar bir-birimen til tabysa almaǵan soń, oıyn jetkizý úshin bir-birin ıteredi, tisteıdi nemese tóbelesedi. Bul – tildiń joqtyǵynan týǵan agressııa.
– Ata-analarǵa bul máseleni aıtsaq, kóbi: «Biz logopedke aqsha tólep jatyrmyz, solar durystasyn» dep jaýapkershilikti mamanǵa ysyryp qoıady. Biraq balamen úıde naqty qarym-qatynas bolmasa, eshqandaı logoped kómektese almaıdy, - deıdi maman.
Rasynda da, ata-analardyń «aqsha tóledik, logoped bárin retteıdi» degen senimi kóbine aldamshy bolyp shyǵady. Óıtkeni naryqta balańyzdyń tilin emes, qaltańyzdaǵy aqshany shyǵarǵysy keletin ortalyqtar az emes. Sebebi bul salada da klıent úshin shaıqas áldeqashan bastalyp ketken. Sol úshin logopedter men ortalyqtar agressıvti jarnamalar jasap, marketıngtik amaldardyń neshe túrin qoldanyp jatyr. Eń soraqysy, logoped-defektologtar áleýmettik jelilerde ózderin ekspert retinde kóbirek kórsetip, jeke brend jasap, qalaı logoped bolýdy jáne sol arqyly kóp aqsha tabýǵa bolatynyn elge jappaı oqytyp jatyr.
Sertıfıkattarǵa senýge bola ma?
Logopedııa salasynyń «bızneske» aınalýynyń basty sebebi – maman tapshylyǵy men baqylaýdyń álsizdigi. Qazirgi kezde shaǵyn kýrsty bitirip, ózin «logoped» dep ataıtyndar kóbeıgen. Alaıda zań men etıka bul týraly ne deıdi? Kezinde QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi bekitken buıryqtarǵa sáıkes, «logoped» nemese «defektolog» qyzmetine tek tıisti baǵyttaǵy joǵary kásibı bilimi (dıplomy) bar mamandar ǵana qabyldanady.
Al búginde trendke aınalǵan «ıntensıvti kýrstar» negizgi dıplomdy almastyra almaıdy. Zań boıynsha sertıfıkat – tek biliktilikti arttyrý quraly. Dıplomy joq adamnyń logopedııalyq qyzmet kórsetýi – kásibı quzyretsizdik jáne tutynýshyny aldaý.
Alaıda bizdiń qoǵamda zańdy aınalyp ótetinder kóp. Máselen, osy logopedııalyq qyzmetke qatysty talapta «tıisti baǵyttaǵy joǵary kásibı bilimi bar tulǵalar ǵana aınalysýy kerek» dep jazylǵanymen, ony jalpylama qabyldap júrgender kóp. Ásirese, balamen jumys isteıtin pedagogter, psıhologtar, medbıkeler zańda naqtylyq bolmaǵandyqtan, bul tabysty salany jappaı meńgerýge tyrysyp, kabınet nemese ortalyq ashyp, klıent qabyldap júr.
Zertteýimiz kórsetkendeı, búgingi logopedııa naryǵy – úlken múmkindikter men qaýipti tuzaqtyń túıisken jeri bolyp tur. Bir jaǵynan, balasynyń bolashaǵy úshin sońǵy tıynyn sanap berip otyrǵan ata-analar, ekinshi jaǵynan – sol muqtajdyqty paıda kózine aınaldyrǵan ortalyqtardyń qyzmeti. Alaıda máseleniń tamyry tek aqshada emes. Balabaqsha tárbıeshileriniń «ejiktegen urpaq» týraly janaıqaıy men mamandardyń zańsyz qyzmetin nazarǵa alsaq, qoǵamdaǵy osy bir máselege erekshe kóńil bólý kerek ekenin baıqap otyrmyz.
Al bala tiliniń durys shyqpaýy tek sóıleý kemistigi emes, bul – onyń erteńgi kúni qoǵamnan oqshaýlanýy, bilimnen qaǵylýy jáne óz-ózine senimsiz bolýy.
Sol úshin logoped tańdaǵanda onyń kabınetiniń ádemiligine emes, jarnamasyna emes, qolyndaǵy dıplomy men mekemeniń lıtsenzııasyna qarańyz. Zańdy qujatty talap etý – ádepsizdik emes, urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik.
Janel Ýmarova