Túrkistan oblysyndaǵy Aşysaı aýylyn ne alańdatady

Aýyldyń eń úlken máselesi – jumyssyzdyq

Aşysaı – ótken ǵasyrda Qazaqstannyń iri óndiris ortalyǵy bolǵan aýyl. 1927 jyly negizi qalanǵan Aşysaı polımetall kombınaty uzaq jyldar boıy qorǵasyn men myrysh óndirip, dańqy dúrkiregen. Alaıda óndiris toqtaǵannan keıin kásiporyn jumysy da toqyrap, qańyraǵan ǵımarattar qalǵan.

Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bir kezderi 20 myńǵa jýyq adam turǵan aýylda qazir 2 myńdaı ǵana turǵyn qalǵan. Halyqtyń jappaı kóshýine eń aldymen jumys oryndarynyń azaıýy sebep bolǵan. Búginde aýyl mektebinde 200-den astam oqýshy bilim alady.

Aýyl turǵyny Erjan Jumabekovtiń aıtýynsha, kóptegen turǵyn basqa jaqqa qonys aýdarǵanymen, tirkeýde áli de Aşysaıda tur.

– Aýyldyń jaǵdaıy jyldan-jylǵa qıyndap barady. Kezinde munda shahta, zaýyt jáne birneshe óndiris tsehy boldy. Keıin olardyń jumysy toqtap, nysandar jekemenshikke ótti. Saldarynan halyq sany azaıdy. Qazir negizinen zeınetkerler men vahtalyq ádispen jumys isteıtin azamattardyń otbasylary ǵana qalǵan. Aýyl turǵyndarynyń bir bóligi bıýdjettik mekemelerde jumys isteıdi. Qalǵandary azyn-aýlaq mal ustap, kún kórip otyr, – deıdi ol.

Aýyl aqsaqaly Temirhan Babajanov eldi mekendi damytý úshin óndiristi qaıta jandandyrýmen qatar týrızm salasyna da basymdyq berý qajettigin aıtady.

– Aýyldyń eń úlken máselesi – jumyssyzdyq. Eger jastarǵa turaqty jumys bolsa, olar týǵan jerinen kóshpes edi. Qarataýdyń bul betkeıi týrızmdi túletýge de taptyrmas meken. Burynǵy shahta aýmaǵynda áli de ıgerýge bolatyn qorlar bar. Zaýyt qaldyqtarynyń quramynda da túrli metaldar kezdesedi. Osy baǵytta shaǵyn óndiris oryndaryn ashý máselesi birneshe ret kóterildi, alaıda ázirge naqty nátıje joq, – dedi aýyl aqsaqaly.

Aşysaı aýylynyń ákimi Jeńis Baıkóbekovtiń aıtýynsha, munda birneshe ret sheteldik ınvestorlar kelip, onyń ishinde qytaı, arab jáne túrik kompanııalary jumys oryndaryn ashý máselesin talqylaǵanymen, ázirge naqty kelisimge qol jetkizilmegen.

– Negizinen qytaı ınvestorlary qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Olar 130-150 jergilikti turǵyndy jumyspen qamtýdy kózdeıdi. Investorlar óndiristiń gazben jumys isteýi tıimdi dep esepteıdi, sonymen qatar oǵan joǵary qysymdy gaz qajet ekenin alǵa tartyp otyr. Alaıda aýylǵa áli gaz tartylmaǵan. Osyǵan baılanysty olar zaýytty Kentaý qalasyndaǵy ındýstrııalyq aımaqqa ornalastyrýdy usyndy. Biz kerisinshe, óndiristiń aýyl ishinde iske asqanyn qalaımyz. Degenmen kelissózder áli toqtaǵan joq, jumys jalǵasyp jatyr, – dedi aýyl ákimi.

Ákimniń sózinshe, qazirgi tańda aýylda 98 jumyssyz azamat tirkelgen. Olardy jumyspen qamtý maqsatynda memlekettik baǵdarlamalarǵa tartý jumystary júrgizilip jatyr. Biraq kepilge qoıatyn múliktiń bolmaýy turǵyndardyń jeńildetilgen nesıe alýyna qıyndyq týǵyzyp otyr.

Mádenıet úıi men eski kópqabatty úılerdiń máselesi qalaı sheshiledi

Aşysaıdaǵy tarıhı nysandardyń biri – 1938 jyly salynǵan aýyldyq klýb. Turǵyndardyń aıtýynsha, 90 jylǵa jýyq tarıhy bar mádenıet oshaǵy búginde paıdalanylmaı tur. Ótken jyly ǵımarattyń shatyry órtenip, sodan beri jumysyn toqtatqan.

Aýyl ákiminiń aıtýynsha, 2025 jylǵy tamyzda jasalǵan tehnıkalyq qorytyndyǵa sáıkes, ǵımarat apatty jaǵdaıda dep tanylyp, qaıta qalpyna keltirýge jaramsyz dep kórsetilgen. Degenmen turǵyndardyń bir bóligi tarıhı nysandy buzýǵa qarsy.

– Talapqa sáıkes, jańa mádenıet úıiniń qurylysyna eski ǵımarat buzylǵan jaǵdaıda ǵana qarjy qarastyrýǵa múmkindik bar. Qazir turǵyndarǵa túsindirý jumystary júrgizilip jatyr. Eger ortaq kelisimge kelse, jańa mádenıet úıiniń qurylysy 2027 jyly bastalýy múmkin, – dedi aýyl ákimi.

Aýylǵa kireberiste de qańyrap turǵan eski kópqabatty turǵyn úıler kózge túsedi. Turǵyndardyń aıtýynsha, olardyń basym bóligi bos qalǵan.

– Bes qabatty úılerdiń keıbirinde buryn eki-úsh otbasy ǵana turatyn. Qazir olar da kóship ketken. Qalǵan úılerde de sanaýly ǵana turǵyn bar, – deıdi aýyl turǵyny Erjan Jumabekov.

Aýyl ákiminiń málimetinshe, eldi mekende eski úlgidegi 22 kópqabatty turǵyn úı bar.

– Bul úılerde jalpy 428 páter ornalasqan. Onyń ishinde 87 páter ıesiz dep tanylyp, Aşysaı aýyly ákimdigi apparatynyń teńgerimine qabyldanyp jatyr. Sondaı-aq 5 páter tehnıkalyq jaǵdaıyna baılanysty turýǵa jaramsyz dep tanylǵan. Aldaǵy ýaqytta bos turǵan páterlerdi jóndep, qaıta paıdalaný josparlanyp otyr, – dedi aýyl ákimi.

Ortalyq kóshe 10 jyldan beri jóndeý kórmegen

Turǵyndar kóterip júrgen negizgi máselelerdiń biri – joldyń jaı-kúıi. Olardyń aıtýynsha, ortalyq kóshege sońǵy 10 jyldan beri kúrdeli jóndeý júrgizilmegen.

– 2023 jyly «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy bes kóshege sýaǵar arnalary men jaıaý júrginshiler joly salynyp, jaryq baǵanalary ornatyldy. Sonymen qatar jeti kósheniń joly asfalttaldy. Al ortalyq kóshege qatysty bıýdjettik ótinim daıyndaldy. Eger tamyz aıynda qarjy bólinse, joldyń aqaýly bóliginiń 500 sharshy metrine asfalt tóseý josparlanyp otyr, – dedi aýyl ákimi.

Turǵyndar úshin ózekti máselelerdiń taǵy biri – tabıǵı gaz.– Aýylǵa gaz tartylady degendi birneshe jyldan beri estip kelemiz. Alaıda naqty jumys bastalǵan joq. Kórshiles Oıyq eldi mekenine gaz jetkenimen, Aşysaı áli kógildir otynǵa qosylǵan joq. Kentaýǵa qarasty basqa aýyldar gazben qamtyldy, tek bizdiń aýyl qalyp otyr, – deıdi Erjan Jumabekov.

Ákimdiktiń málimetinshe, Aşysaı aýylynda ortalyqtandyrylǵan gaz júıesine qosylatyn 336 turǵyn úı bar. Qazirgi tańda aýyldy tabıǵı gazben qamtý jobasynyń jobalyq-smetalyq qujattamasy ázirlenip jatyr.

– Aýyldy gazdandyrý úshin joǵary qysymdy gazǵa qosylý núktesi Oıyq eldi mekeninde ornalasqan. Magıstraldyq gaz qubyrynyń uzyndyǵy – 19 shaqyrym. Qazirgi ýaqytta topografııalyq túsirilim, geologııalyq izdenis jumystary júrgizilip, tehnıkalyq sharttar alynǵan. Memlekettik saraptamanyń qorytyndysyn osy jyldyń sońyna deıin alý josparlanǵan. Qarjy bólingen jaǵdaıda qurylys jumystary bastalady, – dedi aýyl ákimi.

Budan buryn Túrkistan oblysynda memleketten berilgen sýbsıdııalardy qaıtarýǵa qatysty 1000-nan astam azamattyq is qaralyp jatqany týraly jazǵan edik.