Túrkistan oblysynda jylyjaılardy ekologııalyq tıimdi jylytý joldary engizilip jatyr
TÚRKІSTAN. KAZINFORM - Túrkistan oblysynda jylyjaı sharýashylyǵynyń qarqyndy damýy ekologııalyq jaýapkershilik máselesin qatar kóterdi. Qysqy maýsymda jylyjaılardy kómirmen jylytý tájirıbesi keńinen qoldanylyp, aýaǵa zııandy shyǵaryndylardyń artýyna sebep boldy. Bul óz kezeginde qorshaǵan orta men turǵyndardyń densaýlyǵyna keri áserin tıgizedi.
Túrkistan oblysynyń ákimi Nuralhan Kósherov Saryaǵash aýdanynda jylyjaı sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlermen kezdesýde bul máselege erekshe toqtaldy. Aımaq basshysy kásipkerlerdi ekologııaǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa shaqyryp, salanyń bolashaǵy tek ekonomıkalyq tıimdilikpen emes, ekologııalyq tepe-teńdikpen de baılanysty ekenin naqty aıtty. Oblys basshysy jylyjaı óndirisi tabysty sala bolǵanymen, ekologııalyq jaýapkershiliktiń birinshi orynda turý kerektigin atap ótti.
– Jylyjaı – tek tabys kózi emes, úlken jaýapkershilik. Kómirden shyǵatyn zııandy qaldyqtar qorshaǵan ortaǵa da, halyq densaýlyǵyna da áser etedi. Sol sebepti kásipkerler bul máselege beıjaı qaramaýy tıis. Memleket tarapynan barlyq qajetti qoldaý kórsetilip jatyr. Sýbsıdııa, jeńildetilgen nesıe, energııa shyǵyndaryn óteý múmkindigi bar. Biraq eń bastysy, árbir kásipker óz jaýapkershiligin sezinýi qajet. Ekologııa - barshamyzǵa ortaq másele. Sondyqtan árbir sharýashylyq zamanaýı tehnologııalardy engizip, qorshaǵan ortaǵa janashyrlyq tanytýy tıis. Tútin súzgilerin ornatý jáne gazǵa kezeń-kezeńimen kóshý mańyzdy másele. Biz tek tabys úshin emes, keler urpaq úshin de jaýaptymyz, – dedi Nuralhan Kósherov.
Túrkistan oblysy elimizdegi jylyjaı sharýashylyǵynyń eń qarqyndy damyǵan óńirleriniń biri sanalady. Respýblıkadaǵy jylyjaılardyń 72 paıyzy osy aımaqqa tıesili. Jalpy kólemi 1006,7 gektardy quraıtyn 3366 birlik jylyjaı halyqty jumyspen qamtyp, ishki naryqty kókónispen qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqaryp otyr.
Saryaǵash aýdanynda 2183 jylyjaı jumys isteıdi. Onyń ishinde 551,8 gektary (1223) kómirmen, 7,5 gektary (3) tabıǵı gazben, al 247,9 gektary (957) qarapaıym parnıkter retinde qyzmet etedi. Sarapshylar ekologııalyq júktemeni azaıtýdyń tıimdi joldary retinde jylyjaı qazandyqtaryna tútin súzgilerin ornatý jáne tabıǵı gazǵa kezeń-kezeńimen kóshý qajettigin usynady. Mundaı súzgi júıeleriniń quny shamamen 1 gektarǵa 4–5 mln teńge.
Óńirde bul baǵytta naqty sharalar qolǵa alynyp jatyr. Oblystyq ekologııa departamenti, tabıǵatty qorǵaý prokýratýrasy, «Atameken» UKP, «QazaqGaz» AQ jáne jylyjaı sharýashylyqtarynyń ókilderi birqatar jumys kezdesýleri ótkizip, máselege naqty sheshimder qabyldap jatyr. Sonymen qatar, tájirıbe almasý maqsatynda kórshi elderde ornalasqan jylyjaı keshenderine jumys sapary uıymdastyrylyp, zamanaýı tútin súzgileriniń tıimdiligi zerdelendi.
Memleket tarapynan jylyjaı sharýashylyqtaryn qoldaý sharalary júıeli túrde júzege asyrylyp keledi. Óndiristik jylyjaılarǵa ár gektarǵa 8,1 mln teńge, fermerlik jylyjaılarǵa 4,8 mln teńge kóleminde sýbsıdııa qarastyrylǵan. 2023 jyldan bastap elektr energııasy, gaz jáne kómir shyǵyndaryn ishinara sýbsıdııalaý tetigi engizildi. Budan bólek, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda jylyjaılardy jańǵyrtýǵa jeńildetilgen nesıeler usynylýda. Qazirgi tańda tútin súzgilerin ornatýǵa qatysty 100-den astam ótinim túsken.
Jalpy, Túrkistan oblysynda jylyjaı sharýashylyǵyn damytý men ekologııalyq talaptardy saqtaý qatar júrgizilýde. Bul jumystar óńirdiń turaqty damýyn qamtamasyz etip, halyqtyń ómir sapasyn arttyrýǵa aıtarlyqtaı úles qosady.
