Túrkistan oblysynda sharýalar jylyjaı qyzanaǵyn ótkize almaı otyr
TÚRKІSTAN. KAZINFORM — Saryaǵash aýdanyndaǵy sharýalar qyzanaq ónimin ótkize almaı otyrǵandaryn aıtyp, dabyl qaqty. Olardyń sózinshe, Qytaı men Túrikmenstannan keletin arzan qyzanaq otandyq ónimniń naryqta ótpeı qalýyna sebep bolyp otyr.
Saryaǵash aýdanynda 2 myńǵa jýyq sharýa qojalyǵy 400-den astam gektar aýmaqta jylyjaı qyzanaǵyn ósiredi. Alaıda dıqandar ónimderin tıimdi baǵada sata almaı, shyǵynǵa batyp jatqanyn aıtady.
Qazirgi tańda qyzanaq ónimderi jylyjaı mańyndaǵy qoımalarda tonnalap jınalyp tur. Sharýalardyń aıtýynsha, taǵy bir apta ishinde ótkizilmegen ónim buzylyp ketýi múmkin. Nesıe alyp, kásip bastaǵan olar qazirgi naryqtaǵy baǵamen shyǵynnyń ózin tolyq óteı almaı otyrǵandaryn jetkizdi.
Jylyjaı ıesi Baýyrjan Ábilqasymovtyń aıtýynsha, búginde sharýalar qyzanaqtyń bir kelisin 300 teńgeden de ótkize almaı otyr. Onyń shyǵyny 25 mln teńgege jetken.
— Bir gektar jylyjaıǵa shamamen 500 tonna kómir ketedi. Onyń ár tonnasy 27-29 myń teńge turady. Bir jumysshynyń aılyǵy 250-300 myń teńge bolsa, bir gektarǵa 30-40 adam jaldaımyz. Budan bólek tyńaıtqysh, dári-dármek, jaryq shyǵyny bar. Kommertsııalyq tarıf boıynsha elektr energııasynyń aqysy 80 myń teńgege deıin jetedi. Kóshettiń bir túbi 150 teńge turady. Sonyń nátıjesinde qazaqstandyq qyzanaqtyń bir kelisiniń ózindik quny 450 teńgeden asady, — deıdi kásipker.
Sonymen qatar sharýalar shetelden keletin kókónister shekarada tıisti deńgeıde tekserilmeıtinin alǵa tartady.
Qazaqstan fermerlik jylyjaılar odaǵynyń tóraǵasy Danııar Qaltaevtyń aıtýynsha, fıtosanıtarlyq baqylaýǵa qatysty másele birneshe ret kóterilgen.
— Shekarada tekserý jumystary álsiz. Máselen, aýrý juqtyrǵan kókónister kelip jatyr dep birneshe ret dabyl qaǵyp, tıisti organdarǵa másele kóterdik. Bizde oǵan qatysty beınematerıaldar men qujattar bar. Biraq zerthanalyq tekserýlerdiń qorytyndysynda bári «taza» bolyp shyǵady, — dedi ol.
Atalǵan máselege qatysty Kazinform tilshisine Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrliginiń resmı ókili Toıgúl Jubanısova túsinik berdi.
Onyń aıtýynsha, otandyq ónim ishki suranysty tolyq qamtamasyz ete almaıtyndyqtan, ımportqa tolyq shekteý qoıý múmkin emes.
— Elimizde halyqtyń qyzanaqty jyldyq tutyný kólemi 800 myń tonnadan asady. Ótken jyly Qazaqstanda 763 myń tonna qyzanaq óndirildi. Alaıda onyń belgili bir bóligi eksportqa jiberiletindikten, ishki naryqtaǵy suranys tolyq qamtamasyz etilmeıdi. Jyl saıyn shamamen 13 myń tonna ónim shetelge eksporttalady. Sonymen qatar maýsymaralyq kezeńderde naryqta qyzanaq tapshylyǵy baıqalady. Osyǵan baılanysty Úkimet «jasyl dáliz» mehanızmin engizgen. Qyzanaq áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń qataryna jatady. Sondyqtan baǵa turaqtylyǵyn saqtaý maqsatynda kórshi elderden ákelinetin ónimderdi shekaradan kedergisiz ótkizýge jaǵdaı jasalǵan. Qazirgi tańda Qazaqstanǵa Qytaı, Ózbekstan jáne Túrikmenstannan qyzanaq ımporttalady, — dedi vedomstvo ókili.
Mınıstrlik saryaǵashtyq sharýalar naqty mindettemeler qabyldaǵan jaǵdaıda olardyń usynystaryn qarastyrýǵa daıyn ekenin málimdedi.
— Buǵan deıin sharýalarǵa qaýymdastyq quryp, mınıstrlikpen memorandým jasaý usynylǵan. Mundaı jaǵdaıda fermerler ishki naryqty jyl boıy ónimmen qamtamasyz etý jáne baǵanyń shekti mólsherin saqtaý boıynsha mindetteme alýy qajet. Alaıda osy másele týyndaǵanǵa deıin fermerler tarapynan naqty usynys túsken joq, — dedi Toıgúl Jubanısova.
Qazirgi tańda sharýalarmen memorandým jasaý boıynsha kelisim jumystary qolǵa alynǵan. Bul baǵytta Saýda komıteti Túrkistan oblysynyń kásipkerlik jáne saýda basqarmasymen birlesip jumys atqaryp jatyr.
Budan buryn Túrkistanda maqta ótkizgen 100-den asa sharýa aqysyn ýaqtyly ala almaǵanyn jazǵan edik.
