Túrkistan oblysynda Qańly dáýiriniń qundy jádigerleri tabyldy
TÚRKІSTAN. KAZINFORM – Túrkistan oblysyndaǵy Úshbastóbe qalashyǵy 24 jyldan beri zerttelip keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda júrgizilgen zertteýler barysynda ǵalymdar alǵash ret antıkalyq dáýirge jatatyn shyny saptyaıaqtyń synyǵyn tapty.
Sonymen qatar Tóle bı aýdanyndaǵy Saıram-Ógem memlekettik ulttyq tabıǵı parkinde júrgizilgen qazba jumystary kezinde turmystyq buıymdar, ǵuryptyq maqsatta paıdalanylǵan keramıkalyq tostaǵan tabylyp, Qańly memleketi dáýirindegi ejelgi qalanyń ortalyq bóligi zertteldi.
Úshbastóbe – Qańly memleketi kezeńiniń mańyzdy arheologııalyq eskertkishteriniń biri. Taýly ańǵarda ornalasqan qalashyq eki bólikten turady, jalpy aýmaǵy 5 gektardy qamtıdy. Eskertkish b.z.d. II ǵasyr men b.z. IV ǵasyry aralyǵyna jatady. Arheologııalyq zertteýlerdi Ózbekáli Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Arheologııa ortalyǵy «Ordabasy» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵymen birlesip, «Spektr» kompanııasynyń qoldaýymen júrgizip keledi.
Bıylǵy dalalyq maýsymda arheologtar qazba jumystaryn keńeıtip, tsıtadeldi ekige bólip turǵan keń dálizdi jáne oǵan jalǵasqan tas qabyrǵaly bólmelerdi zerttedi. Nátıjesinde ejelgi qalanyń josparlanýy, sharýashylyq júıesi men qolóneriniń damýyna qatysty jańa derekter anyqtaldy.
Qazba jumystary barysynda ártúrli maqsatta paıdalanylǵan qysh ydystar, turmystyq zattar, dıirmen tastary, dán úkkishter jáne ǵuryptyq buıymdar tabyldy. Zertteýshilerdiń pikirinshe, bul jádigerler Úshbastóbe turǵyndarynyń mal jáne egin sharýashylyǵymen aınalysqanyn, ken óndirip, temir balqytyp, metall buıymdaryn kórshi óńirlerge jóneltkenin dáleldeıdi.
Ózbekáli Jánibekov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Aleksandr Podýshkınniń aıtýynsha, ekspedıtsııa barysynda asúılik, sharýashylyq-turmystyq, dastarqandyq jáne ǵuryptyq maqsatta paıdalanylǵan kóptegen keramıkalyq buıym anyqtalǵan.
– Astyq saqtaýǵa arnalǵan úlken qumyralardyń, sý tasýǵa jáne dastarqanǵa qoıýǵa arnalǵan qumyralardyń, qysh qutylardyń, saptyaıaqtardyń synyqtary tabyldy. Sonymen qatar qazirgi qazaq etnografııasynda saqtalǵan shúmek arshylyp alyndy. Al sońǵy 20 jyldaǵy eń mańyzdy jańalyq – antıkalyq shyny synyǵynyń tabylýy. Bizdiń boljamymyzsha, ol Ońtústik Qazaqstanǵa sarmattardyń kóshi-qony nátıjesinde kelgen, – dedi ǵalym.
Arheologtardyń nazaryn qysh ydystardaǵy tańbalar men ejelgi dinı rásimderge qatysty bolýy yqtımal zattar da aýdardy.
Arheolog Gúlmıra Stamqulovanyń aıtýynsha, keramıkalyq kishkentaı tostaǵan otqa tabyný rásimderinde qoldanylǵan bolýy múmkin.
Ekspedıtsııa jumysyna ýnıversıtettiń tarıh fakýltetiniń stýdentteri de qatysyp jatyr. Olar mádenı qabattardy taýyp, tazalaýǵa jáne zertteýge atsalysty. Kópshiligi úshin bul – alǵashqy dalalyq tájirıbe ári kóne qonystyń tarıhymen tikeleı tanysýǵa berilgen mańyzdy múmkindik.
– Men tarıhty tek oqýlyqtan emes, dalalyq jaǵdaıda zertteýdi árdaıym armandadym. Qazaqstan tarıhyn, ásirese Qańly memleketin zertteýge óz úlesimdi qosqym keldi. Bizdiń alǵashqy tapqan artefaktimiz – sábılerge kútim jasaýǵa arnalǵan shúmek. Bul jaǵdaıda ol ul balalarǵa arnalǵan jáne qazirgi qazaq etnografııasynda da saqtalǵan. Ekinshi artefakt – urshyqtyń tómengi jaǵyna taǵylatyn urshyqbas. Ol júnnen jip ıirý kezinde qoldanylǵan, – dedi 3-kýrs stýdenti Maksım Ýtrobın.
Ekspedıtsııa múshesi Artýr Syzdyqovtyń sózinshe, qazba barysynda kúndelikti turmysta qoldanylǵan zattar da tabylǵan.
– Biz ishýge arnalǵan ilmek tárizdi saby bar qysh saptyaıaq pen óńdelip, jyltyratylǵan súıekten jasalǵan ıne salǵyshty anyqtadyq. Ol usaq metall ınelerdi saqtaýǵa arnalǵan, – dedi ol.
Aýqymdy tastan qalanǵan sáýlet keshenderi, jetilgen qysh óndirisi jáne molynan tabylǵan turmystyq buıymdar Qańly memleketiniń óz dáýirinde joǵary deńgeıde damyǵan órkenıet bolǵanyn kórsetedi. Professor Aleksandr Podýshkınniń aıtýynsha, jańadan tabylǵan artefaktiler buǵan deıin anyqtalǵan kóne jazba eskertkishterimen birge Ońtústik Qazaqstan aýmaǵynda osydan eki myń jyldan astam ýaqyt buryn joǵary deńgeıdegi qalalyq órkenıet, materıaldyq óndiris pen rýhanı mádenıet qalyptasqanyn aıǵaqtaıdy.
ertteýshilerdiń paıymdaýynsha, Úshbastóbe qalashyǵynyń ǵylymı áleýeti áli tolyq ashylǵan joq. Ejelgi qalanyń edáýir bóligi jer astynda jatqandyqtan, aldaǵy qazba jumystary kezinde jańa ári biregeı artefaktilerdiń tabylýy ábden múmkin.
Buǵan deıin Qostanaı oblysynda tas dáýirine jatatyn sırek qabirler tabylǵany týraly jazǵan edik.
