«Túrkistan» entsıklopedııasynyń eki tomdyǵy tanystyryldy
TÚRKІSTAN. KAZINFORM – Túrkistanda qasıetti shahardyń tarıhy men mádenıetin, rýhanı murasy men tarıhı-tanymdyq qundylyqtaryn keńinen tanytatyn eki tomdyq «Túrkistan» entsıklopedııasynyń tusaýkeseri ótti.
Qoja Ahmet ıAsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinde ótken jıynǵa ǵalymdar, zııaly qaýym ókilderi qatysty.
Oblys ákimi Nuralhan Kósherov óz sózinde Túrkistannyń qazaq tarıhyndaǵy aıryqsha ornyna toqtalyp, jańa basylymnyń tarıhı jadymyzdy jańǵyrtýdaǵy mańyzyn atap ótti.
– Túrkistan – qazaq tarıhynda aıryqsha orny bar qasıetti meken. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Túrkistandy «Túbi bir túrki jurtynyń qasıetti shańyraǵy» dep ataǵan bolatyn. Bul – Túrkistannyń tarıhı jáne rýhanı mańyzyn aıqyndaıtyn tereń sóz. Tarıhqa kóz júgirtsek, «Túrkistan» entsıklopedııasy alǵash ret 2000 jyly akademık Ábdimálik Nysanbaevtyń bas redaktorlyǵymen jaryq kórgen bolatyn. Odan beri shırek ǵasyrdaı ýaqyt ótti. Osy kezeńde qala tarıhyna qatysty kóptegen jańa derekter ǵylymı aınalymǵa endi, jańa zertteýler júrgizildi. Tarıhı muraǵa degen kózqaras ta jańardy. Osyǵan baılanysty kıeli ólkeniń tarıhyn jańa derektermen tolyqtyryp, entsıklopedııany qaıta ázirleý qajettiligi týyndady. Aýqymdy izdenisterdiń nátıjesinde taqyryptar tolyqtyrylyp, maqalalar sany eki esege artty. Entsıklopedııa jańa mazmunda eki tom bolyp qaıta daıyndalyp, bıyl Astana qalasyndaǵy «Ǵylym» baspasynan jaryq kórdi. Barshańyzdy osy aıtýly basylymnyń jaryq kórýimen shyn júrekten quttyqtaımyn! – degen Nuralhan Kósherov qundy kitapty shyǵarýǵa atsalysqan avtorlarǵa qurmet kórsetti.
Jıynda tarıh ǵylymdarynyń doktory, akademık Darhan Qydyráli entsıklopedııanyń mańyzyna toqtalyp, onyń túrki áleminiń tarıhy men mádenıetin júıeli túrde qamtıtyn irgeli ǵylymı-anyqtamalyq eńbek ekenin aıtty. Onyń sózinshe, kólemi 800 betten asatyn eki tomdyq basylymǵa tórt myńnan astam maqala engizilgen.
– Qazir Ortalyq Azııada, jalpy túrki áleminde bul basylymǵa balama joq dep aıtýǵa bolady. Bul entsıklopedııa – 2021 jyly bastalyp, bes jylǵa sozylǵan aýqymdy jobanyń nátıjesi. Onda túrki áleminiń antropologııalyq, arheologııalyq materıaldary men derekteri, tarıhı jáne mádenı qabattary, kórnekti tulǵalary, ortaq qundylyqtary, saıasat pen ekonomıkaǵa qatysty málimetter, sondaı-aq Túrkistan óńirine baılanysty derekter qamtyldy, – dedi Darhan Qydyráli.
Sondaı-aq jıynda Túrkistan qalasyndaǵy Túrkııa Respýblıkasynyń Bas konsýly Levent Gúrjan, ádebıettanýshy, ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty jáne mádenıet qaıratkeri Turdyqul Shańbaı, Túrkistan oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Jeńisbek Máýlenqulov sóz sóıledi.
Jańa entsıklopedııada Túrkistannyń tarıhı murasymen qatar, onyń qazirgi qoǵamdyq-mádenı keńistigi men damý úderisteri de qamtylǵan. Eńbekte arheologııa, sáýlet, etnografııa, ádebıet jáne folklor baǵyttary boıynsha ǵylymı-tanymdyq materıaldar usynylǵan. Basylym kartalar, mınıatıýralar, jańǵyrtpa syzbalar jáne fotosýrettermen tolyqtyrylǵan.
Entsıklopedııa eki tom bolyp, jalpy 2 myń dana taralymmen jaryq kórdi. Ár tomy myń danadan basylǵan. Aldymen basylym Túrkistan oblysynyń kitaphanalaryna, keıin Qazaqstannyń ózge óńirlerine taratylady. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta entsıklopedııany aǵylshyn, túrik, orys, ózbek jáne ózge de týystas tilderge aýdarý josparlanyp otyr.
Buǵan deıin Altyn Orda týraly qundy eńbek qazaq tilinde jaryq kórgenin habarlaǵan edik.
