TÚRKSOI Opera jáne balet teatrlary dırektorlarynyń keńesi túrki jurtynyń ónerin órkendetýge qyzmet etedi - Q. Orazǵalıev

- Qýanysh Ǵabıdollauly, siz de sol jıynda bolyp qaıttyńyz. Sizdiń oıyńyzsha, bul keńesti qurýǵa ne sebep boldy? Keńestiń maqsaty men mindeti týraly tolyǵyraq aıtyp berseńiz?

- Bul keńestiń qurylýy qazaq mádenıetinde ǵana emes, túrki halyqtarynyń mádenı ómirindegi úlken jańalyq boldy. Osydan biraz jyl buryn, 1993 jyly Almaty qalasynda túrkitildes memleketterdiń mádenıet mınıstrleriniń TÚRKSOI halyqaralyq uıymy qurylǵan bolatyn. Uıym qurylǵannan beri túrki halyqtary mádenıetiniń damýyna, yqpaldasý men tanytylý baǵytynda kóptegen kólemdi sharalardy iske asyryp keledi. Sońǵy eki jyldan beri Qazaqstan Respýblıkasy TÚRKSOI-ǵa tóraǵalyq etip keledi. Onyń búgingi basshysy elimizdiń belgili mádenıet qaıratkeri Dúısen Qaseıinov. Sodan beri túrkitildes memleketterdiń mádenıet mınıstrleri jylyna eki-úsh ret jınalyp, kontsertter, kórmeler, ár túrli festıvalder uıymdastyrý jóninde josparlar qurady. Osy jumystardyń nátıjesi retinde, mysalǵa aıtaıyn, Túrkııada alty opera jáne balet teatry ashyldy. Sol elde dúnıejúzilik, halyqaralyq, eýropalyq, reseılik opera jáne balet teatrlardyń qatysýymen ár túrli festıvalder ótkizilip turatyn boldy. Bizdiń teatr 2001 jyly Antalııa qalasynda ótken "Aspandas" dep atalatyn festıvalge qatysyp, túrik jurtyn, sol elge kelgen qonaqtardy ónerimizben tańǵaldyrǵan bolatynbyz. Olar "Bizde osyndaı teatr bar eken, frantsýz kompozıtorynyń "Karmen"operasyn frantsýz tilinde aıtady eken" dep tań qaldy. Sodan beri on jeti jyl ótti. Biz, Qyrǵyzstan eliniń opera jáne balet teatrlarynyń dırektorlary TÚRKSOI basshysy Dúısen Qaseıinovke "túrkitildes memleket teatrlarynyń basyn qosyp, bir keńes ashsańyz" degen usynys bildirdik. Bul biz úshin ǵana emes, barlyq túrkitildes opera jáne balet teatrlarynyń ár túrli sharalardy, kontsertterdi uıymdastyrýyna jeńil bolar edi dedik. Sol usynysymyzdan keıin, osy jyldyń qańtar aıynyń basynda Túrkııa astanasy Ankara qalasynda TÚRKSOI músheligindegi 14 teatrdyń basshylary bas qosty. Bizdi Túrik eliniń Mádenıet mınıstri qabyldady. Biz de mınıstrge pikirlerimizdi aıttyq. Ol kisi de, TÚRKSOI basshylyǵy da usynysymyzdy qoldady, sodan mine, dırektorlar Keńesin ashtyq. Keńestiń maqsaty - túrki tildes elder opera jáne balet teatrlaryndaǵy ortaq máselelerdi sheshe otyryp, ortaq isterdiń bolashaqtaǵy baǵyt-baǵdaryn aıqyndap, jospar qurý, jańa tyń jobalar engizý bolyp tabylady. Kelisimshartqa TÚRKSOI músheligindegi 14 el: Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Túrikmenstan, Ázirbaıjan jáne Túrkııa sekildi alty elmen qatar, Reseı Federatsııasynan Tatarstan, Bashqurtstan, Altaı, Tyba, Hakasııa, Saha-ıAkýtııa, Soltústik Kıpr Túrik Respýblıkasy, sondaı-aq Moldovanyń quramynda jatqan Gagaýyz Ieri elderiniń dırektorlary qol qoıdy. Dırektorlar Keńesiniń tóraǵasy bolyp Túrik elindegi alty opera jáne balet teatrlarynyń Bas dırektory bolyp tabylatyn Rengım Gekmen degen azamat bir jylǵa saılandy. Jylyna bir-eki ret basymyzdy qosatyn boldyq.

- Sonda tóraǵa jyl saıyn aýysyp otyrady ma?

- Iá, Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy bir jylǵy ǵana saılanyp, aýysyp otyrady. Jıyn uıym músheligindegi ár elde jyl saıyn kezekpen ótedi. Keńes sharty boıynsha jıyn qaı elde ótse, sol eldiń teatr basshysy tóraǵa bolady. Kelesi Keńes Qazaqstanda ótedi. Bizdiń elde, ózderińiz bilesizder, eki opera teatry bar. Osy teatrlardyń bir basshysy Keńes tóraǵasy bolyp saılanady.

- Jıynda qandaı máseleler talqylandy?

- Osy birinshi Keńes barysynda nege bizdiń qazaq operalary tek bizdiń elde júredi, nege basqa elderge kórsetpeske degen usynystar aıtyldy. Basqa teatr basshylary da bul ıdeıany qoldap, endi kópjaqty mádenı almasý aıasynda bizdiń operalyq qoıylymdardy basqa elde, osy uıym músheligindegi elderdiń qoıylymyn bizdiń elde kórsetý múmkindikteri qaraldy. Biz osy jaǵynan kelgende, Erkeǵalı Rahmadıevtiń "Alpamys" operasyn qaı eldiń repertýaryna qossaq dep oılap jatyrmyz. Ázirge Ázirbaıjan teatrynyń repertýaryna engizý qarastyrylýda. Olar usynysymyzdy qabyl aldy. Qazir ol operany Ázirbaıjanda kim qoıady, qandaı mamandardy jiberemiz, qashan kórsetemiz degendeı máseleler sheshilýde. Alǵashqy qoıylym eki eldiń ártisteriniń oınaýymen kórsetiledi. Al odan keıin ol opera ázirbaıjan repertýarynda júrip turatyn bolady, ıaǵnı sol elde qalady degen sóz. Bizdegi orys, ıtalııa operalary sııaqty. Ondaǵy maqsat - ulttyq mádenıetti nasıhattaý, ekinshiden - ártisterimiz ben bıshilerimiz almasyp otyrýyna, tájirıbe jınaqtaýǵa múmkindik jasaý. Shet elde, Reseıde de mundaı tájirıbe qalyptasqan. Olardyń ánshileri birde Londonda aıtyp jatsa, birde Parıjde sahnada júredi. Bizdiń ánshilerimiz de kem emes olardan. Búginde álemge tanymal bolǵan ánshilerimiz barshylyq. Mysalǵa Maıra Muhamedqyzy, Nurjamal Úsenbaeva syndy ánshilerimiz bar. Qanshama jańadan kelip jatqan talantty jas ánshilerimiz ben ártisterimiz bar, olardyń barlyǵy eshkimnen kem emes. Bizde Eýropa elderindegideı jarnamalaý jumystary joq. Biz bıyl birneshe sharalarǵa qatysamyz. Keńeste osy sharalary ótkizý jaǵy qaraldy. Kópshiligi biletin shyǵar, bıyl Ystambul Eýropanyń mádenıet ortalyǵy boldy. Osy oqıǵanyń qurmetine úlken tusaýkeser rásimi bolyp ótti. Jyl saıyn ol elde dúnıejúziniń, Eýropanyń beldi degen sımfonııalyq orkestrleri, ánshileri men bıshileriniń qatysýymen ár túrli sharalar ótedi. Biz de endi ol sharalarǵa qatysatyn bolamyz. Ótken jyly, ózderińiz bilesizder, Bishkek, Almaty taǵy da basqa qalalarda Ázirbaıjan kompozıtorynyń "Keroǵly" operasy qoıyldy. Bul opera túrkitildes elderge ortaq opera bolyp tabylady. Oǵan da bizdiń ártister qatysty. Bul jobany barlyǵy jaqsy qabyldady. Jyl saıyn Túrik eliniń birneshe qalalarynda túrkitildes memleketterdiń opera kúnderi bolady. Byltyr bizdiń "Qyz Jibek" jyrynyń 500 jyldyǵyna arnap, sol eldiń úsh-tórt qalasynda osy jyrdyń operalyq qoıylymyn kórsettik. Túrkitildes memleketterdiń opera kúnderine bıyl taǵy da qatysamyz. Al maýsym aıynda qudaı qalasa, túrkitildes elderdiń opera kúnderin ótkizemiz. Mine, jıynda osy sharalardy ótkizýdi talqyladyq.

- Bizdiń teatrda búgingi kúni qandaı máseleler bar jáne ol problemalar jıynda qaraldy ma?

- Bizde búgingi kúni opera rejısserleri joq. Múlde joq deı almaımyn, bar, biraq bári jastar. Sheber, kásipqoı rejısserler joq. Biz osyndaı máselelerdi Ankarada ótken jıyn barysynda kóterdik. Baletmeısterlerimizben almasyp otyrsaq degen usynys kóterildi. Ánshilerimizben almasý jaǵy da qaraldy. Bunyń bári bıylǵy jyldan bastap iske asady. Bul máseleler sheshimin tabady dep oılaımyn.

-Repertýar almasý jaǵy qaralady dedińiz, bizdiń opera jáne balet teatrynda qaı eldiń týyndysy qoıylmaq?

- Bizdiń teatrda túrik kompozıtory Ahmed Adnan Saıgýnnyń "Kerem" operasy qoıylatyn bolady.

- Qandaı da bir qujattarǵa qol qoıyldy ma?

- Jıyn barysynda qyzmet qaǵıdasyna baılanysty kelisimshartqa 14 eldiń teatr basshylary qol qoıdy. Onda bıylǵy jyly iske asý kerek josparlar men baǵyt-baǵdarlar aıqyndalǵan. Jaýapkershilik Dırektorlar Keńesi Úılestirýshisiniń TÚRKSOI halyqaralyq uıymynyń Bas hatshylyǵyna júkteldi.

- Otandyq opera jáne balet teatrynyń ártisteri bıyl taǵy qandaı baıqaýlarǵa qatyspaq?

- Bıylǵy jyly bizdiń ártister Halyqaralyq Ystambul balet baıqaýyna qatysady. Ol baıqaý jylyna bir ret ótedi. Bul baıqaýǵa osy ótken Keńeste TÚRKSOI túrik álemindegi balet ónerin qoldaý maqsatynda 3000 eýro kóleminde arnaıy syılyq taǵaıyndady. Ol syılyq Halyqaralyq Ystambul balet baıqaýynyń jeńimpazyna beriletin bolady. Qazir biz solbaıqaýǵa eki bıshimizdi daıyndap jatyrmyz. Budan basqa biz, Izmır qalasynda ótetin "Izmırlik vokalıster baıqaýyna" qatysamyz. Ol baıqaýǵa da ánshilerimizdi daıyndap jatyrmyz. Bul baıqaý "TÚRKSOI Halyqaralyq vokalıster baıqaýy" dep ózgertildi sol jıyn barysynda. Mamyr aıynda qujattar keledi, biz sodan keıin óz usynysymyzdy, qatysýshylarymyzdyń aty-jónin jazyp jiberemiz. Baıqaý kúzge qaraı ótedi.

- Sizdiń pikirińizshe, bul jańa keńes túbi bir túrki jurtynyń rýhanı baılanystarynyń odan ári bekı túsýine yqpal ete me?

- Árıne. Bul keńes túbi bir túrki jurtynyń rýhanı baılanystarynyń odan ári bekı túsýine,sonymen qatar, bizdiń eldiń ǵana emes, barlyq túrkitildes elderdiń opera jáne balet teatrlarynyń odan ári damı túsýine zor yqpal etedi dep oılaımyn. Janymyzdaǵy qyrǵyz eliniń teatrymen sońǵy 10 jylda qarym-qatynas bolǵan joq. Olar ózderimen ózderi, biz ózimizben ózimiz bolǵan edik. Qazir mine, osy Keńestiń arqasynda qarym-qatynasymyz jaqsardy. Ázirbaıjan elimen de jaqsy baılanys ornady. Maýsym aıynda bizdiń elde "Halyqaralyq opera jáne balet baıqaýy" ótedi. Ol eldiń ártisteri men bıshileri keledi dep josparlanýda.

- Áńgimeńizge rahmet! Shyǵarmashylyq tabys tileımiz!