Túrkııa jaǵalaýynan álemdegi eń kóne keme apatynyń izderi tabyldy
ASTANA. KAZINFORM — Arheologter Túrkııa jaǵalaýynan qola dáýirine jatatyn sýǵa batqan kemeniń qaldyqtaryn tapty. Shamamen 4 400–4 700 jyl burynǵy keme Heops pıramıdasy salynǵan kezeńmen tuspa-tus ýaqytta jasalǵan, dep habarlaıdy BBC.
Kemeniń aǵash qańqasy saqtalmaǵan. Alaıda teńiz túbinde onyń ishinde tasymaldanǵan qysh ydystar aman qalǵan. Olardyń keıbirinen kezinde saqtalǵan zattardyń izderi de tabyldy.
Arheologterdiń aıtýynsha, bul — Jerorta teńizi arqyly júk tasymaldaǵan, uzyndyǵy shamamen 10 metrlik saýda kemesi.
— Bul qaldyqtar teńiz túbindegi ýaqyt kapsýlasy ispetti, — deıdi Túrkııadaǵy Aqdenız ýnıversıtetiniń ókili, Jerorta teńizi arheologııasy qaýymdastyǵynyń ekspedıtsııasyn basqarǵan Hakan Ónız.
Keme qaldyqtary Túrkııanyń Antalıa provıntsııasyndaǵy Kekova aralynyń jaǵalaýyna jaqyn jerden tabylǵan. Artefaktiler teńiz túbiniń 30 metr tereńdiktegi eńisine shashyrap jatyr.
Zertteýshiler úsh iri tas zákir men amfora dep atalatyn 30-dan astam qysh ydysty anyqtaǵan. Amforalar ejelgi zamanda suıyqtyqtar men basqa da taýarlardy saqtap, tasymaldaýǵa paıdalanylǵan.
Kemeniń aǵash bólikteri saqtalmaǵandyqtan, onyń jasyn organıkalyq materıaldardaǵy kómirtektiń belgili bir túriniń mólsherin ólsheıtin radıokómirtektik taldaý arqyly anyqtaý múmkin bolmaǵan.
Sondyqtan arheologter amforalardyń pishinin zerttegen. Qysh buıymdardy jasaý tásilderi ýaqyt óte ózgerip otyrǵandyqtan, ydystardyń belgili bir pishini naqty tarıhı kezeńderge tán bolady.
Kekovadan tabylǵan amforalardyń ózindik erekshelikteri bar: eki tutqasy, orta tusyndaǵy shyǵyńqy bóligi jáne jalpaq túbi.
Hakan Ónızdiń aıtýynsha, mundaı qurylymdaǵy amforalar Mysyr men Taıaý Shyǵystan da tabylǵan. Olardyń osydan 4 400–4 700 jyl buryn jasalǵany anyqtalǵan.
— Órnek salý tásilderin salystyra otyryp, kemeniń erte qola dáýirine jatatynyn senimdi túrde aıta alamyz. Buǵan 100 paıyz senimdimiz, — dedi Ónız.
Keme tabylǵannan keıin ekspedıtsııanyń súńgýirleri qysh ydystardy sý betine kótergen. Qazir mamandar olardy muqııat qalpyna keltirip jatyr. Óıtkeni myńdaǵan jyl sý astynda jatqan artefaktiler óte názik kúıge túsken.
Avstralııadaǵy Makkýorı ýnıversıtetiniń arheologi doktor Karın Soýda sý betine shyǵarylǵan amforalardy zerttegen. Keıbir ydystar bútin kúıinde saqtalǵan. Zertteýshi olardyń ishinen áli de jyltyr ári qoıý zattyń qaldyqtaryn tapqan.
Qazir ǵalymdar amforalarda naqty qandaı taýar tasymaldanǵanyn anyqtaýǵa tyrysyp jatyr.
— Bul záıtún maıy, sharap nemese aǵash shaıyry bolýy múmkin, — dep túsindirdi Saýda.
Ejelgi saýda joly týraly ne belgili?
Tabylǵan keme qaldyqtary men onyń júgi ejelgi dúnıedegi saýda baılanystaryn tereńirek túsinýge múmkindik beredi.
Arheologterdiń boljamynsha, keme Jerorta teńiziniń shyǵys jaǵalaýyndaǵy porttardyń birinen jolǵa shyqqan. Ol júkterin qazirgi Túrkııanyń soltústik-batysynda ornalasqan ejelgi Troıaǵa nemese mınoı órkenıetiniń ókilderi ómir súrgen Krıt aralyna jetkizýi múmkin bolǵan.
Ol zamanda teńiz arqyly sapar shegý úlken qaýip-qaterge toly edi. Ásirese Kekova aralynyń mańy qaýipti sanalǵan. Bul óńirdegi kúshti aǵystar men jel kóptegen kemeniń apatqa ushyraýyna sebep bolǵan.
Atalǵan aımaqta sýǵa batqan júzdegen keme bar. Olardy izdeý jáne zertteý jumystarymen Jerorta teńizi arheologııasy qaýymdastyǵy aınalysady.
Túrkııanyń Mádenıet mınıstri Mehmet Nýrı Ersoı tabylǵan jádigerlerdi aldaǵy aılarda ashylady dep josparlanǵan Antalıadaǵy Jerorta teńiziniń sýasty arheologııasy mýzeıine qoıý kózdelip otyrǵanyn málimdedi.
Álemdegi eń kóne keme apaty
Kekova jaǵalaýynan tabylǵan keme qaldyqtary qazir álemdegi jasy eń kóne belgili keme apattarynyń tiziminde birinshi orynǵa shyqty.
Buǵan deıin bul kórsetkish boıynsha rekord Grekııanyń ońtústigindegi Dokos araly mańynda shamamen 4 200 jyl buryn sýǵa batqan kemege tıesili bolǵan.
Aıta keteıik, Chehııada Stoýnhendjden myń jyl buryn salynǵan kóne qurylys tabyldy.
