Túrkistandaǵy murajaıda Qabanbaı batyrdyń qarýy saqtaýly
ShYMKENT. QazAqparat - Túrkistandaǵy «Əziret Sultan» memlekettik tarıhı-mədenı qoryq mýzeıinde Qarakereı Qabanbaıdyń qarýy saqtaýly. Sapyny sekseninshi jyldary Qabanbaıdyń urpaǵy, halyq sýretshisi Sahı Romanov ákelip tapsyrǵan bolatyn, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Mýzeı mamandarynyń málimetinshe, jádiger negizgi sapy jáne qynydan turady. Uzyndyǵy 34 sm bolatyn qarý bolattan soǵylǵan, júziniń uzyndyǵy -21,4 sm. Sondaı-aq júziniń joǵarǵy jaǵynda kidirgen eki kertik syzyǵy bar, sabynyń qospasy jartylaı taza kúmispen kómkerilgen. Onda qaralaý ádisimen gúldi oıý bederlengen. Al, qorǵasynmen qaptalǵan tusynda kúmispen jıektelgen kók jáne jasyl tústi jartylaı baǵaly asyl tastar tórtburyshty tizbek áshekeı ulasqan.
Batyr urpaqtarynyń aıtýynsha, sarǵysh tartqan 11 sm-lik saby pildiń tisinen jasalǵan kórinedi.
«Jádigerdiń ekinshi bóligi - onyń bylǵary qyny. Qynnyń uzyndyǵy - 52sm, ol «alaqan», «qyn» jáne «beldemeden» turady. Besburyshty alaqany, tórtburyshty beldemesi qynǵa sán berip qana qoımaı, arnaıy qyzmetter atqarǵan. Qynnyń óne boıy ósimdik tektes qazaqy oıýmen órnektelgen. Sapynyń júzin muqaltpas úshin ári qarý qyndy kesip ketpes úshin aǵashtan jonylǵan «kishi qyn» negizgi qynǵa nyǵyzdala kıgizilip, órme shashaqty beldemege taspamen biriktirilgen. Jádiger murajaı qorynyń qor saqtaý bólmesinde kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýly», - deıdi murajaı qyzmetkerleri.
Qaısar júrek Qabanbaı batyrdyń tabany tıgen ólkede onyń qundy murasy saqtalyp, búginde óskeleń urpaqqa tanystyrylýda. Qanshama shaıqastarda qolynan túspegen qarý sapy «Əziret Sultan» memlekettik tarıhı-mədenı qoryq mýzeıi qorynyń etnografııalyq tobynan oryn alǵan.
Aıta keteıik, bul jádigerdiń kıeli shaharda saqtalýy da tegin emes. Qazaq halqynyń basyna kún týǵan qanshama náýbetter men jankeshti jaýgershilikterdi, jan pıda joryqtardy basynan keshken Túrkistan qalasy qazaq handarynyń bas qosyp, keleli keńester ótkizgen tarıhı meken sanalady. Sondaı-aq el tarıhynda handar men batyrlardyń, bıler men datqalardyń ishinde Túrkistan qalasyna at basyn tiremeı ketkenderi kemde-kem.
Eske salaıyq, Qarakereı Qabanbaı - (1692 j. Alakól óńiri - 1770 j. Barlyq taýy, Qońyrata jaılaýy) Abylaı han tusynda, ıaǵnı HVIII ǵasyrda jońǵarlarǵa qarsy kúreste janqııarlyqpen el qorǵaǵan, Naıman taıpasy, Qarakereı rýynyń Baıjigit tarmaǵynan shyqqan qazaq batyry. Onyń azan shaqyryp qoıǵan aty - Erasyl bolǵan. Qabanbaı - erlikpen dańqy shyqqan kezde halyq qalap qoıǵan laqap aty. 1740 jyly Shyńǵystaý shaıqasynda erlikpen kózge túskeni úshin Abylaı han oǵan «Daraboz» degen ataq bergen. Osydan bastap zamandastary ony «bas sardar» nemese «Daraboz» dep ataǵan. 1723 jylǵy «Aqtaban shubyryndy» kezinde Qabanbaı qarýlas dostary Elshibek, Berdiqoja, Malaısary batyrlarmen birge Túrkistandy qorǵaýǵa qatysty.
