Túrki akademııasy jańa basylymdaryn tanystyrdy

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Túrki órkenıetiniń tekti de tereń tamyrly tarıhy men tóltýma mádenıetin bıik parasat údesinen tereń tarazylaýdyń,ony keıingi urpaqtyń sana-sezimine sińirýdiń, olardyń boıyna eshkimnen kem túspeıtin tarıhynyń baryna, ıaǵnı kemel kelesheginiń baryna degen senimdi darytýdyń, sol arqyly otanshyldyq sezimin tárbıeleýdiń biz úshin mańyzy da, máni de erekshe» degen paıymyn Túrki akademııasy túrkitaný salasyndaǵy óziniń ǵylymı eńbekterin shyǵarýmen iske asyrýda.

Túrki akademııasy óziniń ǵylymı-zertteý jumystaryn birneshe salalar men máseleler boıynsha serııalyq jınaqtar shyǵarýmen qolǵa alyp otyr. Olarǵa antologııa jáne almanah formattary boıynsha shyǵyp jatqan kitaptardy jatqyzýǵa bolady. 2012 jyldan bastap shyqqan bul serııalar boıynsha Akademııa túrkitanýshy ǵalymdar men kópshilik oqyrmandarǵa arnap, «Túrki dúnıesi» atty halyqaralyq almanah jáne túrki álemindegi kesek týyndylardyń «Asyl mura» atty antologııasyn jaryqqa shyǵardy.

Búgin osy serııalardyń jalǵasy retinde «Túrkilik tárbıe» atty antologııalyq jınaq jáne túrki memleketteri men halyqtary arasyndaǵy qazirgi ıntegratsııalyq úderisterge qatysty saıası-ekonomıkalyq, ǵylymı-mádenı qarym-qatynastardyń barysy baıandalǵan «Túrki dúnıesi» almanahynyń kezekti sany tanystyrylyp otyr.

Túrki akademııasynyń bul ǵylymı erekshe eńbekterin tanystyrý sharasyna belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, túrki memleketteriniń elshileri men ǵylymı-mádenı ortalyq basshylary, laýazymdy tulǵalar, astanalyq joǵarǵy oqý oryndary men BAQ basshylary, kórnekti ǵalymdar, magıstranttar men stýdentter shaqyryldy. Atap aıtqanda: QR Parlamenti Senatynyń depýtaty - Svetlana Jalmaǵanbetova, QR Parlamenti Májilisiniń depýtattary - Aldan Smaıyl, K.N. Býrhanov, Túrkııa Respýblıkasynyń elshisi - Ómer Býrhan Túzel, Qazaqstan halqy assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary - Eraly Toǵjanov, ǵylym men bilim, oqý oryndarynyń, BAQ basshylary, ǵalymdar - Erlan Sydyqov, Ýálıhan Qalıjan, Ǵarıfolla Esim, Ssaýytbek Abdrahmanov, Álibek Asqarov, Hamza Ábjanov, Búrkit Aıaǵan, ıÝnýs Emre mádenı ortalyǵynyń basshysy - Ibrahım Iyldyrm jáne basqalary.

Sharany júrgizgen Túrki akademııasynyń prezıdenti Sh.Ybyraev atalmysh antologııany tanystyra kelip, bylaı dedi:

«Túrkilik tárbıe» antologııasynda túrki halyqtarynyń rýhanı, mádenı murasy olardyń qazirgi zamanǵy ómir súrý saltyna negizdelip, tuńǵysh ret bir izge keltirilip otyr. Mol murany júıege keltirý úshin túrki halyqtarynyń tarıhynda jıi kezdesetin ortaq ustanymdar, tujyrymdar, kózqarastar, salt-dástúrler, ádet-ǵuryptar biryńǵaı sıpattalǵany anyqtaldy. Sóıtip, alty tildiń negizinde túrki tárbıesi birizdi júıege túsirildi. Bul júıe, birinshiden, álemdegi basqa etnostardan túrki halyqtarynyń tárbıelik júıesiniń ózindik ereksheligin kórsetse, ekinshiden, olardyń ulan-ǵaıyr murasynyń da ortaq bir arnasyn baıqatty».

Antologııany qurastyrýǵa birqatar sheteldik túrkolog-ǵalymdar qatysty, olar: A.Gýlıev /Ázirbaıjan/, A.Akmatalıev, S.Kaıypov,N.Yısaeva /Qyrǵyzstan/, J.Eshonkýlov /Ózbekstan/, H.Mıńnegýlov /Tatarstan/, M.Ekıjı /Túrkııa/ t.b.

Almanahty tanystyrǵan Akademııa basshysy onyń jeti aıdardan turatynyn: «Qazirgi ıntegratsııalyq úderister», «Ǵylym kókjıegi»,«Túrki mıfologııasy», «Mýzeılik mura», «Túrkilerdiń jylqy mádenıeti», «Ǵulama ǵumyr», «Ǵylymı ekspedıtsııalar» atap ótti. Bıylǵy almanahtyń jańalyǵy bolyp sanalatyn «Túrki mıfologııasy» aıdaryna túrki elderiniń ár aımaǵynan kelip túsken birneshe tildegi materıaldar jınaqtaldy.

Túrki akademııasynyń álemdik túrkitanýshylardy jumyldyryp atqarýdaǵy nátıjeleri túrkitaný ǵylymyn aıtarlyqtaı baıytatyny sózsiz - 20 ǵylymı baǵyt aıasynda jumys jalǵasýda. Bul jobalar boıynsha sheteldik 80 ǵalym-zertteýshi eńbek etýde.

Shara almanah pen antologııanyń ázirleý úderisin baıandaıtyn qysqa beınerolık kórsetýden bastaldy. Odan ári týyndylardyń tusaýkeser rásimin jasaýǵa memleket qaıratkeri Ádil Ahmetov men senator Svetlana Jalmaǵanbetova jáne Qazaqstan halyqtary assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary Eraly Toǵjanov qatystyryldy. Túrki keńesi Aqsaqaldar alqasynyń múshesi, túrkolog ǵalym Á.Ahmetov «Túrki akademııasy jáne túrkilik murany zertteý men nasıhattaý máseleleri» taqyryby aıasynda batalyq sózin aıtty.

Tusaýkeserge qatysýshylar Akademııa týyndylarymen tanysyp, onyń mazmuny men paıdasy týrasynda pikir bildirdi.

Qatysýshylarǵa antologııa men almanah kitaptary tartý etildi.

Shara sońynda qatysýshylar Túrki akademııasynyń murajaıyn tamashalady.

«Túrkilik tárbıe» atty bul antologııada túrki halyqtarynyń folklorlyq shyǵarmalarynan, balalar ádebıetinen jáne túrki halyqtarynyń uly tulǵalary men oıshyldarynyń tálimdik-taǵylymdyq muralarynan alynǵan úzindiler jınaqtaldy.

Alty tilde tárbıeniń túrlerine qaraı júıelenip berilgen mátinderdi salystyra otyryp, qazaq jáne aǵylshyn tilinde ǵylymı túsiniktemeler men túıindemeler jazyldy. Kitapqa engen materıaldar álipbı retimen ornalastyryldy.

Antologııa túrkitanýshylarǵa, jas ǵalymdarǵa, túrki halyqtarynyń rýhanı-mádenı murasyna qyzyǵýshylyq tanytqan jalpy oqyrmanǵa,sondaı-aq jastardy tárbıeleý isimen aınalysatyn pedagog mamandarǵa arnalady. Antologııa kólemi - 1004 bet,63 baspa tabaq.

«Túrki dúnıesi» halyqaralyq almanahy

2012 jyldan bastap shyǵaryla bastady. Ótken jylǵy almanah alty tilde daıyndalsa, bıylǵy basylym segiz tilde ázirlendi. Olar: ázirbaıjan,qazaq, qyrǵyz, ózbek, túrik, túrikmen jáne aǵylshyn, orys tilderi. Jınaqqa Ázirbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa, Túrikmenstan, Ózbekstan, AQSh, Vengrııa, Nıderlandy, Reseı (Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Qazan, Ýfa, Mahachkala, Abakan, Kyzyl), Qytaı memleketterinen materıaldar toptastyryldy.

Bıylǵy shyǵarymynyń kólemi - 836 bet, 53 baspa tabaq.