Túrki elderi óziniń geografııalyq ornalasýyn geoekonomıkalyq artyqshylyqqa aınaldyryp keledi — sarapshy
TAShKENT. KAZINFORM — Túrki memleketteri uıymyna múshe elder óziniń geografııalyq ornalasýyn geoekonomıkalyq artyqshylyqqa aınaldyryp jatyr. Mundaı pikirdi Kazinform agenttiginiń menshikti tilshisine suhbat bergen belgili ózbekstandyq saıasattanýshy, Álemdik ekonomıka jáne dıplomatııa ýnıversıteti Halyqaralyq qatynastar kafedrasynyń dotsenti Mýrat Bahadırov bildirdi.
Sarapshynyń paıymynsha, búginde Túrki memleketteri uıymy aıasyndaǵy yntymaqtastyq áleýeti joǵary. Áýelde bul format mádenı-gýmanıtarlyq baılanysty nyǵaıtýǵa, ortaq qundylyqtardy ilgeriletýge nazar aýdarsa, qazir keshendi óńirlik úılestirý organyna aınalyp keledi.
— Birinshiden, Ortalyq Azııa memleketteri men Túrkııa ekonomıkalyq seriktesterdi ártaraptandyrýǵa, kólik-logıstıka salasyn damytýǵa jáne óńirlik ózara baılanysty tereńdetýge múddeli. Ekinshiden, álemdik ekonomıkanyń transformatsııasy, saýda dálizderiniń ózgerýi, iri memleketter arasyndaǵy básekeniń kúsheıýi — túrki elderiniń qosymsha yqpaldy úılestirý ınstıtýttaryn izdeýge ıtermeleıdi. Sondyqtan kólik-logıstıka salasyndaǵy ıntegratsııa, Orta dálizdi damytý, tsıfrlandyrý, energetıka, ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq pen jasandy ıntellektini engizýge basymdyq berilip otyr. Bul rette ázirge Eýropa Odaǵynyń úlgisinde joǵary ultústilik qurylym jasaqtaý jaıly áńgime joq ekenin túsiný mańyzdy. Kerisinshe, TMU ulttyq múdde men ujymdyq yntymaqtastyq arasyndaǵy teńgerimdi saqtaýǵa ekpin túsire otyryp, taraptar úshin ıkemdi strategııalyq seriktestik platformasy retinde damý ústinde, — dedi Mýrat Bahadırov.
Saıasattanýshy bıylǵy sammıttiń Túrkistan qalasynda ótýi túrki álemi úshin tereń tarıhı mańyzǵa ıe ekenin atap ótti.
— Túrkistan Qoja Ahmet ıAsaýı murasymen jáne tutas túrki halyqtarynyń ortaq mádenı keńistigi qalyptasqan óńir retinde belgili. Sammıt alańy retinde osy qalanyń tańdalýy tarıhtan tamyr tartqan elderdiń birligin aıshyqtap turǵandaı. Sonymen qatar Qazaqstan osy sheshimi arqyly Túrkistannyń túrki áleminiń mańyzdy sımvoldyq ortalyǵy retindegi rólin nyǵaıtyp otyr. El bıligi shahardy halyqaralyq mádenı jáne týrıstik óńirge aınaldyrý úshin ınvestıtsııa baǵyttap jatyr. Іs-sharanyń osy mekende uıymdastyrylýy Túrkistan qalasynyń bedelin arttyryp qana qoımaı, Qazaqstannyń túrki ıntegratsııasynyń negizgi qozǵaýshy kúshi retindegi ımıdjin de nyǵaıta túsedi, — deıdi sarapshy.
Mýrat Bahadırovtiń sózinshe, qazirgi syn-qaterlerge baılanysty TMU formaty ózgerip, táýekelderge tez beıimdelip kele jatyr. Pandemııadan keıin kólik baılanysy, tsıfrlyq ekonomıka, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq máseleleri aldyńǵy qatarǵa shyqty. Osy sebepti uıym óziniń qyzmet baǵytyn birtindep keńeıte bastady.
— Qosymsha faktordyń biri — Azııa men Eýropany baılanystyratyn Orta dálizdiń belsendi damýy. Osylaısha, túrki memleketteri óziniń geografııalyq ornalasýyn geoekonomıkalyq artyqshylyqqa aınaldyryp jatyr. Tıisinshe, TMU ınfraqurylym, saýda jáne tranzıttik jobalardy úılestirý platformasy retinde rólin nyǵaıta tústi. Óńir elderi búginde iri memelekettermen yntymaqtastyqty tereńdete otyryp, kópvektorly syrtqy saıasat júrgizýde. Sondyqtan belgili bir bloktyq júıege negizdelmegen uıym aımaqtyq ózara is-qımyldy úılestiretin mańyzdy alań bolyp otyr, — dep pikir qosty Mýrat Bahadırov.
Ózbekstandyq saıasattanýshy sammıtte kóterilgen máselelerge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, tehnologııalyq damý memleketterdiń básekege qabilettiligin arttyratyn mańyzdy faktor.
— Kólik-logıstıkalyq ıntegratsııaǵa, eń aldymen Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizi men TMU elderiniń ınfraqurylymdyq jobalaryn ózara úılestirýge basa nazar aýdaryldy. Bul Ortalyq Azııa memleketteri úshin syrtqy naryqtarǵa shyǵý jáne tranzıttik baǵyttardy ártaraptandyrý turǵysynan strategııalyq mańyzǵa ıe. Budan bólek, halyqaralyq qarym-qatynas júıesinde turaqsyzdyq kezeńinde óńirlik qaýipsizdik, turaqty damý jáne mańyzdy máseleler boıynsha ortaq ustanym qalyptastyrýdyń mańyzy artyp keledi. Uıym áskerı-saıası blok bolmasa da, qatysýshy memleketter óńirlik turaqtylyq pen qaýipsizdik máseleleri boıynsha konsýltatıvtik ózara is-qımyldy keńeıtýge múddeli, — dep túıindedi Mýrat Bahadırov.
Eske salaıyq, búgin Túrkistan qalasynda Túrki memleketteri uıymynyń sammıti ótti. Onyń barysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev biraqatar mańyzdy bastama kóterdi. Sammıttiń qorytyndysy boıynsha Túrki memleketteri uıymyna múshe elderdiń basshylary Túrkistan deklaratsııasyna qol qoıdy.
