Turǵyn úı sertıfıkaty kimderge beriledi jáne úı alýda neni eskerý kerek

Sertıfıkat bastapqy jarnanyń bir bóligin jabady

Turǵyn úı sertıfıkaty – ıpotekalyq nesıe rásimdeý kezinde bastapqy jarnanyń belgili bir bóligin óteýge arnalǵan áleýmettik kómek. Bul tetik 2021 jyldan beri jumys isteıdi. Alaıda sertıfıkat barlyq azamatqa birdeı berilmeıdi. Onyń sharttaryn ár óńir jergilikti bıýdjet múmkindigine qaraı óz betinshe belgileıdi.

Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń bas sarapshysy Dáýbek Kerimbaevtyń aıtýynsha, sertıfıkatty alýǵa tabysy otbasynyń ár múshesine shaqqanda belgilengen shekten aspaıtyn azamattar úmitker bola alady. Sonymen qatar óńirler belgili bir mamandyq ıelerine nemese áleýmettik sanattarǵa qosymsha qoldaý kórsetýge quqyly.

– Bul memlekettik kómekti ár óńir máslıhaty jyl saıyn óz bıýdjetine qaraı alýshylardyń sanatyn jáne bólinetin qarjy kólemin bekitedi. Keıbir óńirler tabysy tómen otbasylardy qoldasa, endi birinde dárigerler, muǵalimder nemese basqa da mamandar qamtylady. Sondyqtan eń aldymen azamat ózi turatyn óńirde bıyl qandaı sanat bekitilgenin naqtylap alǵany durys. Keıbir oblystarda onyń mólsheri 800 myń teńge bolsa, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda kóbine 1,5 mln teńgege deıin jetedi. Al keıbir ákimdikter naqty soma belgilemeı, turǵyn úı qunynyń belgili bir paıyzyn óteýdi qarastyrady, – dedi Dáýbek Kerimbaev.

Byltyr respýblıka boıynsha 2 myńǵa jýyq otbasy turǵyn úı sertıfıkatyn alǵan. Bul maqsatqa shamamen 2,5 mlrd teńge bólingen. Bıyl alǵashqy jartyjyldyqtyń ózinde 1900-den astam otbasy osy qoldaýdy paıdalanyp úlgergen. Oǵan 2,4 mlrd teńgeden astam qarjy jumsalǵan. Jyl sońyna deıin 3 myńǵa jýyq azamatqa sertıfıkat berý josparlanyp otyr.
Turǵyn úı kezeginde turý mindetti emes

Qazirgi tańda elimizde turǵyn úı kezeginde turǵan azamattar sany mıllıonǵa jýyqtady. Olardyń tórtten biri tabysy tómen sanatqa jatady. Sondyqtan memleket mundaı azamattardy baspanamen qamtýda turǵyn úı sertıfıkatyn mańyzdy qural retinde qarastyrady.

Alaıda sertıfıkat bir ret qana beriledi, ıaǵnı ony alǵan azamat nemese onyń otbasy músheleri keıin qaıtadan osy qoldaý túrine ótinish bere almaıdy.

Sonymen qatar kópshilik arasynda turǵyn úı sertıfıkatyn paıdalaný úshin mindetti túrde úı ózińiz tirkelgen qalada nemese aýdanda ornalasýy kerek degen pikir qalyptasqan. Alaıda mınıstrlik azamattardyń tańdaý quqyǵy bar ekenin atap ótti. 

– Mınıstrlikke osy máselege qatysty suraq jıi túsedi. Mysaly azamat aýdannyń turǵyn úı kezeginde tur, biraq sol aýdanda jańa turǵyn úı salynbaıdy. Mundaı jaǵdaıda ol oblys aýmaǵyndaǵy basqa qalada salynyp jatqan turǵyn úıdi satyp alyp, óziniń turǵylyqty jerindegi ákimdik bólgen turǵyn úı sertıfıkatyn paıdalana alady. Sondyqtan mindetti túrde ózińiz tirkelgen eldi mekennen ǵana úı alý kerek degen talap joq. Eń bastysy, bul múmkindik sol oblys sheginde qoldanylýǵa tıis, – dedi komıtettiń bas sarapshysy.

Sertıfıkatty alý úshin kóp qujat jınaýdyń qajeti joq. Eger azamat bekitilgen sanatqa kirse, qajetti málimetterdiń basym bóligi memlekettik aqparattyq júıeler arqyly tekseriledi.

Ótinishti eGov portaly arqyly joldaýǵa bolady. Al naqty talaptar men qujattar tizimi jyl saıyn ákimdikterdiń resmı saıttarynda jarııalanady.

Alǵashqy jarnany qalaı jınaımyz?

Biraq mamandardyń aıtýynsha, bastapqy jarnanyń bir bóligin memleket ótep bergenimen, úı alý úshin qarjylyq daıyndyq báribir qajet. Sebebi azamat ıpotekany uzaq jyldar boıy tóleıtinin eskerip, óz múmkindigin aldyn ala eseptegen jón.

Turǵyn úı sarapshysy Saparáli Quralovtyń aıtýynsha, qazaqstandyqtardyń basym bóligi úshin eń úlken qıyndyq – ıpotekanyń paıyzy emes, alǵashqy jarnany jınaý.

– Úı alýdy oılaǵan adamnyń eń birinshi máselesi alǵashqy jarna. Kóp adam ıpoteka izdeýge asyǵady, biraq oǵan deıin qarjylyq daıyndyq jasaý kerek ekenin eskere bermeıdi. Eger azamat memlekettik baǵdarlamamen úı alatyn bolsa, keı jaǵdaıda bastapqy jarnanyń 10 paıyzyn turǵyn úı sertıfıkaty arqyly óteýge múmkindik bar. Sondyqtan eń aldymen ózińizge qandaı baǵdarlama sáıkes keletinin anyqtap alǵan jón. Bul keıin aı saıynǵy tólemdi de jeńildetedi, – deıdi turǵyn úı sarapshysy.

Aqshany basqarýdy úırenbeı, baspana alý qıyn

Sarapshynyń aıtýynsha, úı alýǵa kedergi bolyp otyrǵan basty sebepterdiń biri – tabystyń azdyǵy emes, qarjyny durys josparlaı almaý. Onyń sózinshe, kópshilik qolyna aqsha tıgen saıyn toı-tomalaqqa, qajetsiz dúnıelerge nemese emotsııamen jasalǵan satyp alýlarǵa jumsap jiberedi. Sonyń saldarynan alǵashqy jarnaǵa qajetti qarajat jınalmaıdy.

– Biz kóbine aqsha tabýdy bilmeımiz dep aıtamyz. Men onymen kelispeımin. Qazaq aqsha tabady, biraq ony basqarýdy úırenýi kerek. Kóp jaǵdaıda «jurttan qalmaıyq», «toıǵa barmasaq uıat bolady», «myna zatty qazir alý kerek» degen oımen josparsyz shyǵyn shyǵaramyz. Sóıtip, birneshe jyldan keıin de bastapqy jarnaǵa aqsha jınalmaıdy. Eger adamnyń naqty maqsaty bolsa, keıbir shyǵynnan ýaqytsha bas tarta bilý kerek, – dedi Saparáli Quralov.

Onyń pikirinshe, úı alýdy josparlaǵan adam aldymen aqsha jınaýdyń turaqty júıesin qalyptastyrýy kerek. Ol úshin eń tıimdi quraldardyń biri – depozıt.

Sarapshy azamattarǵa qolyndaǵy aqshany kúndelikti kartada nemese qolma-qol ustamaı, arnaıy jınaq shotyna salyp otyrǵan durys deıdi. Sebebi kez kelgen ýaqytta sheship alýǵa bolatyn aqsha tez jumsalyp ketedi.

– Qazir depozıtterdiń túri kóp. Meniń oıymsha, adamǵa aqshany sheship alý qıyndaý bolatyn depozıt tıimdi. Óıtkeni ol emotsııamen qabyldanatyn sheshimderdiń aldyn alady. Aqsha kartada tursa, ony jumsaý ońaı. Al belgili bir merzimi bar depozıtke salynsa, adam taǵy bir oılanady. Sol sebepti jınaq jasaý mádenıetin qalyptastyrý óte mańyzdy. Qazir Otbasy bankiniń de turǵyn úıge arnalǵan tıimdi jınaq júıeleri bar. Jastardyń kóbi ony biledi, biraq kóbine aldyn ala daıyndalmaǵandyqtan nemese talaptardy durys oryndamaǵandyqtan múmkindikke qol jetkize almaı jatady, – deıdi ol.

Ipotekany erterek jabýdyń tıimdi joly qandaı?

Sarapshy ıpoteka rásimdegennen keıin de azamattar jıi jiberetin qatelikterdiń birine toqtaldy. Onyń sózinshe, kópshilik qosymsha aqsha paıda bolsa, aı saıynǵy tólemdi azaıtýǵa tyrysady. Al is júzinde merzimdi qysqartý áldeqaıda tıimdi.

– Ipotekany erterek jabý úshin nesıeniń merzimin qysqartý kerek. Sebebi aı saıynǵy tólem ózgermegenimen, negizgi qaryz tezirek azaıady. Sonyń arqasynda bankke tólenetin syıaqy kólemi de edáýir qysqarady. Eger qosymsha tabys tússe, ony negizgi qaryzdy jabýǵa baǵyttaǵan durys. Osylaısha birneshe mıllıon teńgeni únemdeýge bolady, – dedi ol.

Sarapshynyń pikirinshe, eger azamattyń memlekettik baǵdarlamamen tómen paıyzdyq mólsherlememen úı alý múmkindigi bolsa, eń aldymen sol nusqany qarastyrǵan jón. Óıtkeni kommertsııalyq ıpotekada alǵashqy jyldary aı saıynǵy tólemniń basym bóligi negizgi qaryzdy emes, banktiń syıaqysyn óteýge jumsalady.

Búginde turǵyn úı sertıfıkaty myńdaǵan otbasynyń baspana alýyna múmkindik berip otyrǵan memlekettik qoldaý tetikteriniń biri sanalady. Alaıda mamandar bul kómektiń ózi qarjylyq tártiptiń ornyn almastyra almaıtynyn aıtady. Úı alýdy josparlaǵan azamat eń aldymen óz tabysyn durys josparlap, nesıe tarıhyn rettep, bastapqy jarnany jınaýdyń josparyn jasaýy kerek. Sonda ǵana memlekettik qoldaý baǵdarlamalary men ıpotekalyq ónimderdiń múmkindigin tıimdi paıdalanyp, baspanaǵa qol jetkizý áldeqaıda jeńil bolmaq.

Aıta keteıik, buǵan deıin, ıpotekany tóleı almaı qalǵandarǵa qandaı kómek kórsetiletinin jazǵan edik.