Turǵyn úı baǵasy men otbasy tabysy salystyrylmaq: Depýtat jańa ádisteme usyndy

— Búginde turǵyn úı saıasatynyń jetistigi negizinen qurylys kólemi, paıdalanýǵa berilgen turǵyn úıdiń sharshy metri jáne berilgen ıpotekalyq qaryzdar sany arqyly baǵalanady. Alaıda, bul kórsetkishterdiń ósýi turǵyn úıdiń qoljetimdiligi artqanyn bildirmeıdi. Máselen, 2026 jylǵy tamyzda turǵyn úıdi jaldaý aqysy jyldyq mánde 17,1%-ǵa qymbattady. Al birinshi toqsanda halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy naqty tabysy nebári 0,1%-ǵa ósken. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha medıanalyq jalaqy 317 myń teńgeni, al eń kóp taralǵan jalaqy mólsheri 116 myń teńgeni qurady. Sondyqtan ortasha jalaqyǵa negizdelgen esepteýler qazaqstandyq ortasha otbasynyń naqty qarjylyq múmkindikteri týraly shynaıy jaǵdaıdan joǵary túsinik qalyptastyrýy múmkin, — dedi ol.

Depýtattyń aıtýynsha, halyqaralyq tájirıbe turǵyn úıdiń qoljetimdiligin baǵalaýdyń neǵurlym naqty tásilderin usynady. Mysaly, Ulybrıtanııada turǵyn úıdiń medıanalyq baǵasy men medıanalyq jalaqynyń araqatynasy salystyrylady. Eýropalyq Odaq elderinde turǵyn úıge jumsalatyn shyǵyndary qolda bar tabysynyń 40%-ynan asatyn azamattardyń úlesi esepteledi. Kanadada turǵyn úı onyń quny, sapasy jáne alańynyń jetkiliktiligi boıynsha keshendi baǵalanady. AQSh-ta tabysynyń 30%-dan jáne 50%-dan astamyn turǵyn úıge jumsaıtyn otbasylar bólek esepke alynady. Sıngapýr men Irlandııada ıpotekalyq jáne boryshtyq júkteme qaryz alýshynyń tabysyna qatysty shekteledi.

Osyǵan oraı Bórihan Nurmuhamedov turǵyn úı qoljetimdiliginiń óńirlik kórsetkishteriniń resmı júıesin engizý oryndy dep sanaıdy.

Esepteýlerdiń negizine úı sharýashylyǵynyń medıanalyq tabysy alynýǵa tıis. Turǵyn úıdiń quny naqty jasalǵan mámilelerge, kredıtteýdiń naryqtyq talaptaryna jáne turýdyń tolyq qunyna qaraı aıqyndalýy qajet. Ádisteme mynadaı kórsetkishterge negizdelýi tıis:

— qoljetimdilik koeffıtsıenti: standartty turǵyn úıdiń naryqtyq qunynyń otbasynyń bir jyldyq medıanalyq tabysyna araqatynasy;
— júkteme kórsetkishi: qolda bar tabystyń ıpotekalyq tólemge, jaldaý aqysyna jáne kommýnaldyq shyǵyndarǵa jumsalatyn úlesi;
— jınaqtaý kezeńi: otbasynyń bastapqy jarnany qalyptastyrýyna qajetti normatıvtik merzim;
— biliktilik kedergisi: bankterdiń talaptary men memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalarynyń ólshemsharttaryna naqty sáıkes keletin otbasylardyń úlesi;
— otbasy bıýdjetine túsetin júkteme: bıýdjetiniń 30%-dan, 40%-dan jáne 50%-dan astamyn turǵyn úıge jumsaıtyn úı sharýashylyqtarynyń úlesi.

— Aqparatty óńirler, eldi mekenderdiń túrleri jáne otbasy sanattary boıynsha egjeı-tegjeıli kórsetý qajet. Bul kórsetkishter jeńildetilgen ıpoteka, satyp alý quqyǵymen jalǵa berý, turǵyn úı sertıfıkattary men óńirlik baǵdarlamalardy ázirleý kezinde qoldanylýǵa tıis. Memlekettik qoldaýdyń nátıjesi berilgen kredıtter sanyn ǵana arttyrý emes, otbasylyq bıýdjetke túsetin naqty júktemeni azaıtý bolýy kerek, — dedi Quryltaı depýtaty.

Osyǵan oraı depýtat azamattardy turǵyn úımen qamtamasyz etýdiń ǵylymı negizdelgen jáne ádil tásilderin engizý maqsatynda Úkimetten usynylyp otyrǵan ádistemeni jan-jaqty zerdelep, tómendegi usynystar boıynsha resmı ustanym bildirýdi surady:

— turǵyn úı qoljetimdiliginiń óńirlik kórsetkishteri júıesiniń biryńǵaı ádistemesin bekitýdiń oryndylyǵyn baǵalap, úsh aı ishinde 2024-2026 jyldar boıynsha barlyq óńirge qatysty pılottyq esepteýlerdi usyný;
— 2027 jyldan bastap kórsetkishterdi toqsan saıyn jarııalaıtyn, sondaı-aq sarapshylar qaýymdastyǵy úshin esepteý algorıtmderin ashatyn ashyq tsıfrlyq paneldi iske qosý múmkindigin qarastyrý;
— jeńildetilgen ıpoteka, satyp alý quqyǵymen jalǵa berý jáne turǵyn úı sertıfıkattaryn berý sharttaryn árbir óńirdegi turǵyn úıdiń naqty qoljetimdilik deńgeıimen mindetti túrde baılanystyrý múmkindigin zerdeleý;
— qoldanystaǵy turǵyn úı baǵdarlamalaryna baǵalaý júrgizip, olardyń otbasylardyń turǵyn úı satyp alýǵa jumsaıtyn naqty shyǵyndaryn azaıtqan-azaıtpaǵanyn kórsetý.

Buǵan deıin depýtat Nurlan Dýlatbekov ýnıversıtetterdiń korporatıvtik basqarý tetikterin kúsheıtip, olardyń jaýapkershiligin arttyrý qajettigin aıtqan edi.