Tumaý men JRVI: alǵashqy belgilerde ne isteý kerek jáne aýrýdan qalaı saqtanýǵa bolady

Osyǵan oraı Kazinform tilshisi Óskemen qalalyq №1 emhananyń jalpy-tájirıbe dárigerleri bólimshesiniń meńgerýshisi Beksultan Palymbetovpen suhbat qurdy.

- Tumaý men JRVI-diń negizgi aıyrmashylyǵy nede?

- Tumaý - jedel respıratorlyq vırýstyq ınfektsııalardyń biri. Biraq kúndelikti tilde «JRVI» dep tumaýdan bólek kóptegen respıratorlyq vırýstardan týyndaıtyn ınfektsııalardy aıtamyz.

Tumaý kóbine kenetten bastalýymen erekshelenedi. Dene qyzýy joǵarylap, qaltyraý, qatty álsizdik, bas aýrýy, bulshyqet pen býyndardyń syrqyraýy baıqalýy múmkin. Al basqa JRVI kezinde murynnan sý aǵý, murynnyń bitelýi, tamaqtyń jybyrlaýy, jótel sııaqty belgiler basym bolýy yqtımal.

Degenmen tek belgilerge qarap naqty qandaı vırýs juqqanyn anyqtaý árdaıym múmkin emes. Qajet bolǵan jaǵdaıda dıagnozdy dáriger qoıady, al keıbir jaǵdaılarda zerthanalyq tekserý júrgiziledi.

- Aýrýdyń taralýyna aýa raıynyń salqyndaýy qanshalyqty áser etedi?

- Sýyq aýa raıynyń ózi tumaý vırýsyn týdyrmaıdy. Aýrýdyń tikeleı sebebi - vırýs. Alaıda kúz-qys mezgilderinde adamdar jabyq ǵımarattarda kóbirek bolady, bólmeler sırek jeldetilýi múmkin, adamdardyń bir-birimen jaqyn qarym-qatynasy artady. Osynyń bári respıratorlyq vırýstardyń taralýyna qolaıly jaǵdaı qalyptastyrady.

- Qaı jastaǵy adamdar vırýstyq ınfektsııalarǵa kóbirek beıim?

- Vırýstyq ınfektsııa kez kelgen jasta kezdesýi múmkin. Biraq asqyný qaýpi joǵary toptarǵa kishkentaı balalar, egde jastaǵy adamdar, júkti áıelder jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdar jatady.

Sondyqtan osy toptaǵy adamdarda tumaýǵa uqsas belgiler paıda bolsa, ózin-ózi emdeýmen uzaq aınalyspaı, dárigermen keńesken durys.

- Murynnan sý aǵý men tamaq aýrýy bolsa, ony tumaýdan qalaı ajyratýǵa bolady?

- Murynnan sý aǵý, murynnyń bitelýi jáne tamaqtyń jybyrlaýy JRVI kezinde jıi kezdesedi. Tumaýda da mundaı belgiler bolýy múmkin, biraq kóbine jalpy ıntoksıkatsııa belgileri - dene qyzýy, qaltyraý, bas aýrýy, bulshyqet aýrýy jáne qatty álsizdik aıqynyraq bolady.

Eń bastysy, adamnyń óz betinshe naqty dıagnoz qoıýǵa tyryspaýy. Sımptomdar uqsas bolǵandyqtan, dárigerdiń qaraýy mańyzdy.

- Adam alǵashqy belgiler paıda bolǵan kezde eń aldymen ne isteýi kerek?

- Birinshiden, múmkindiginshe úıde qalyp, basqa adamdarmen jaqyn baılanysty shekteý kerek. Demalyp, jetkilikti suıyqtyq ishý qajet.
Ekinshiden, óz jaǵdaıyn baqylaý kerek: dene qyzýyn, tynys alýyn, jalpy halin qadaǵalaý mańyzdy.

Eger adam qaýip tobyna jatsa nemese sımptomdary aýyr bolsa, dárigerge erterek habarlasqan jón. Tumaýǵa qarsy keıbir vırýsqa qarsy preparattar tıimdi bolýy úshin aýrýdyń alǵashqy kezeńinde, ásirese alǵashqy 48 saǵatta bastalǵany mańyzdy bolýy múmkin. Biraq mundaı dárilerdi dárigerdiń keńesimen qabyldaǵan durys.

- Aýyrǵan adam úı jaǵdaıynda qandaı rejım saqtaý kerek?

- Eń mańyzdysy, aǵzaǵa qalpyna kelýge múmkindik berý. Jetkilikti demalys pen uıqy qajet. Dene qyzýy joǵary bolyp, álsizdik baıqalsa, jumysqa, mektepke nemese balabaqshaǵa barmaǵan durys. Bul adamnyń óz densaýlyǵy úshin ǵana emes, aınalasyndaǵylarǵa ınfektsııa juqtyrmaý úshin de mańyzdy.

Bólmeni júıeli túrde jeldetip, múmkindiginshe naýqastyń jeke súlgisi men ydysyn qoldanǵan jón.

- Suıyqtyqty qanshalyqty kóp ishý qajet?

- Naqty bir ámbebap mólsher joq. Suıyqtyqty adamnyń jasyna, densaýlyǵyna jáne jaǵdaıyna qaraı qabyldaǵan durys. Qyzý kóterilgen kezde aǵza suıyqtyqty kóbirek joǵaltady. Sondyqtan sý, kompot, shaı nemese basqa qolaıly suıyqtyqtardy jetkilikti mólsherde ishken jón.

Biraq júrek nemese búırek aýrýlaryna baılanysty suıyqtyqty shekteý qajet adamdar bul máseleni dárigermen naqtylaýy kerek.

- Dene qyzýy kóterilse ony qaı kezde túsirý kerek?

- Qyzýdyń ózi - aǵzanyń ınfektsııaǵa jaýaby. Degenmen adamnyń jalpy jaǵdaıy nasharlap, qyzý joǵary bolsa, qyzýdy túsiretin dáriler qoldanylýy múmkin.

Munda tek termometrdegi kórsetkishke emes, adamnyń jalpy jaǵdaıyna da nazar aýdarý kerek. Dárini nusqaýlyqqa sáıkes qabyldap, birneshe quramynda birdeı áser etýshi zat bar preparatty baıqamaı qatar qoldanbaý mańyzdy.

Balalarǵa dári berý kezinde erekshe saqtyq qajet.

- Antıbıotıkterdi tumaý nemese JRVI kezinde qabyldaý qajet pe?

- Kóp jaǵdaıda kerek joq. Antıbıotıkter bakterııalarǵa áser etedi, al tumaý men JRVI-diń basym bóligi vırýstardan týyndaıdy. Sondyqtan antıbıotıkti «saqtyq úshin» nemese aýrýdy tezirek jazý maqsatynda óz betinshe qabyldaý durys emes. Ol qajetsiz janama áserlerge jáne antıbıotıkterge tózimdiliktiń qalyptasýyna ákelýi múmkin.

Eger vırýstyq ınfektsııaǵa bakterııalyq asqyný qosylsa, antıbıotıkti dáriger taǵaıyndaı alady.

- «Vırýsqa qarsy dáriler», dárýmender, halyqtyq emdeý tásilderiniń tıimdiligi qandaı?

- Bul jerde barlyq preparatty birdeı baǵalaýǵa bolmaıdy. Keıbir vırýsqa qarsy dárilerdiń naqty vırýstarǵa qatysty tıimdiligi dáleldengen, biraq olardy kez kelgen JRVI kezinde jáne kez kelgen adamǵa óz betinshe qabyldaý qajet emes.

Dárýmender de mańyzdy, ásirese olardyń tapshylyǵy bolǵan jaǵdaıda. Biraq dárýmendi kóp mólsherde qabyldaý tumaýdan qorǵaıdy nemese ony birden emdeıdi degen ǵylymı negiz joq. Jyly suıyqtyq ishý, demalý, bólmeni jeldetý sııaqty qarapaıym sharalar adamnyń jaǵdaıyn jeńildetýge kómektesedi.

- Tumaý qandaı asqynýlarǵa ákelýi múmkin?

- Kóp jaǵdaıda adam birneshe kún ishinde birtindep qalpyna keledi. Biraq tumaý keıde pnevmonııaǵa, sınýsıtke, otıtke jáne basqa asqynýlarǵa ákelýi múmkin. Ásirese balalarda, egde jastaǵy adamdarda, júkti áıelderde jáne sozylmaly aýrýlary bar adamdarda asqyný qaýpi joǵary.

- Qandaı belgiler paıda bolǵan kezde mindetti túrde dáriger shaqyrý kerek?

- Eger adamnyń jaǵdaıy nasharlaı berse, dene qyzýy uzaq ýaqyt joǵary bolyp tursa nemese bastapqy jaqsarýdan keıin qaıtadan nasharlasa, dárigerge qaralý qajet.

Sondaı-aq qatty álsizdik, sý ishe almaý, uzaqqa sozylǵan jótel, tynys alýdyń qıyndaýy sııaqty belgilerge mán bergen jón.

- Tumaýdyń aldyn alýdyń eń tıimdi joldary qandaı?

- Eń mańyzdy sharalardyń biri - tumaýǵa qarsy vaktsınatsııa. Sonymen qatar naýqas adamdarmen jaqyn qarym-qatynasty shekteý, qoldy sabynmen jıi jýý, bólmeni jeldetý, adam kóp jınalatyn jabyq oryndarda saqtyq sharalaryn saqtaý mańyzdy.

Eger adam ózi aýyryp qalsa, úıde qalyp, basqalarǵa juqtyrmaýǵa tyrysýy kerek.

- Tumaýǵa qarsy vaktsına alýdyń mańyzy qandaı?

- Vaktsına - tumaýdyń aldyn alýdyń ǵylymı turǵydan dáleldengen negizgi ádisteriniń biri. Ol tumaýdy juqtyrý qaýpin azaıtyp qana qoımaı, aýrý juqqan jaǵdaıda onyń aýyr ótýi men asqyný qaýpin tómendetýge kómektesedi.

Tumaý vırýstary ózgerip otyratyndyqtan, vaktsına quramy da maýsym saıyn jańartylýy múmkin.

- Vaktsına saldyrǵan adam báribir tumaýmen aýyrýy múmkin be?

- Iá, vaktsına absolıýtti túrde «eshqashan aýyrmaımyn» degen kepildik bermeıdi. Biraq ol tumaýmen aýyrý qaýpin jáne eń bastysy, aýyr túrde ótý qaýpin tómendetedi.

Sonymen qatar adam tumaýǵa qarsy vaktsına alǵannan keıin basqa respıratorlyq vırýsty juqtyryp alýy múmkin. Sondyqtan vaktsına alǵan adamǵa da jalpy profılaktıkalyq sharalardy saqtaý qajet.

- Qoǵamdyq kólikte, mektepte, balabaqshada ınfektsııa juqtyrý qaýpin qalaı azaıtýǵa bolady?

- Qoldy jıi jýý, betke - ásirese kózge, murynǵa, aýyzǵa - jýylmaǵan qolmen tımeý, bólmeni jeldetý mańyzdy.

Balanyń densaýlyǵy nasharlap, qyzýy kóterilse nemese tumaýǵa uqsas belgileri bolsa, ony mektepke nemese balabaqshaǵa jibermeý kerek.
Ata-analardyń jıi jiberetin qateliginiń biri - qyzýyn túsirip alyp, balany balabaqshaǵa jiberý. Bul balanyń tolyq saýyǵýyna kedergi keltirýi jáne ınfektsııany basqa balalarǵa taratýy múmkin.

- Immýnıtetti nyǵaıtý úshin kúndelikti qandaı ádetterge mán bergen jón?

- Immýnıtetti bir kúnde «kóterip jiberetin» ǵajaıyp dári nemese ónim joq. Aǵzanyń qalypty jumys isteýi úshin kúndelikti ómir salty mańyzdy.

Oǵan jetkilikti uıqy, teńgerimdi tamaqtaný, dene belsendiligi, taza aýada serýendeý, jetkilikti suıyqtyq ishý jáne sozylmaly aýrýlardy baqylaýda ustaý jatady.

Al túrli dárýmender men bıologııalyq qospalardy tek «ımmýnıtetti kóterý úshin» baqylaýsyz qabyldaı berý durys emes. Eger dárýmen tapshylyǵyna kúdik bolsa, dárigermen keńesken jón.

Eske salsaq, osyǵan deıin dárigerdiń qateliginen patsıent zardap shekse, ótemaqyny kim tóleıtindigi jaıly jazǵanbyz.