Túlekterge keńes: bolashaqta qandaı mamandarǵa suranys artady

Jahandyq ózgeris: qandaı mamandarǵa suranys artady?

Sarapshylardyń boljamynsha, 2030 jylǵa deıin álemde shamamen 170 mıllıon jańa jumys orny paıda bolyp, 92 mıllıon jumys orny qysqarýy múmkin. Bul eńbek naryǵynyń túbegeıli qurylymdyq transformatsııasyn kórsetedi. ıAǵnı keıbir salalar qysqarǵanymen, jańa baǵyttar qarqyndy damyp, soǵan saı daǵdylarǵa suranys kúsheıedi.

Jahandyq ózgeristerdiń yqpaly Qazaqstan naryǵynda da baıqalyp otyr. Proforıentolog Maralbek Saǵynǵanov eldegi mamandyqtar qurylymy birtindep jańa suranystarǵa beıimdelip kele jatqanyn aıtady.

– Elimizde Enbek.kz veb-saıty jumys isteıdi. Bul platforma eńbek naryǵyndaǵy naqty jaǵdaıdy kórsetip otyrady. Sońǵy derekterge súıensek, Qazaqstanda jasandy ıntellektpen baılanysty mamandarǵa qajettilik aıtarlyqtaı kúsheıip keledi. Sonymen qatar medıtsına salasy turaqty suranysta, – dedi proforıentolog.

Degenmen naryqtaǵy ózgeris tek jańa mamandyqtardyń paıda bolýymen shektelmeı, keıbir dástúrli salalarǵa da áser etip jatyr. Mamandardyń aıtýynsha, zań jáne ekonomıka baǵyttaryna suranys birtindep tómendeýi múmkin. Osyǵan baılanysty bolashaqta tehnıkalyq jáne ınjenerlik mamandyqtarǵa basymdyq berý mańyzdy bola túsedi. Ásirese elektroınjenerııa perspektıvaly baǵyttardyń biri retinde atalyp otyr.

JOO tańdaý jáne grant máselesi: talaptar men tendentsııalar

Mamandyqtardyń ózgerýimen qatar, bilim berý júıesindegi tańdaý máselesi ózekti bolyp otyr. Bıyl elimizde 215 myńnan astam oqýshy mektepti aıaqtap, úlken ómirge qadam basty. Alaıda olardyń barlyǵy bolashaq mamandyǵyn sanaly túrde tańdaı aldy ma degen saýal áli de mańyzdy kúıinde qalyp otyr.

Osy tusta mamandar ýnıversıtet pen mamandyq tańdaýda birneshe negizgi faktor sheshýshi ról atqaratynyn atap ótedi.

– Bıyl 210 myńnan astam oqýshy UBT tapsyrýǵa nıet bildirgen. Olardyń ishinde 33 paıyzy fızıka-matematıka baǵytyn tańdaýǵa beıim. Alaıda bul salaǵa bólingen grant sany talapkerler sanyna tolyq sáıkes kelmeıdi. Sonymen qatar beıindik pánder arasynda bıologııa, hımııa jáne matematıka jıi tańdalyp otyr. Jalpy alǵanda, elimizde grant sany jyl saıyn artyp keledi. Al sheteldik tájirıbege kelsek, onda 1000 talapkerdiń tek shamamen 40-y ǵana grant ıegeri atana alady, – dedi proforıentolog Maralbek Saǵynǵanov.

Mamannyń aıtýynsha, eń jıi jiberiletin qatelikterdiń biri – kásibı baǵytty kesh anyqtaý. Sondyqtan oqýshymen 9-synyptan bastap júıeli jumys júrgizý mańyzdy. Keı jaǵdaıda shetelge oqýǵa túsýge nıettengender úshin bul kezeńniń ózi kesh bolýy múmkin.

Sheteldik joǵary oqý oryndarynyń talaptary birkelki emes. Keıbir ýnıversıtetter SAT (Scholastic Assessment Test) nátıjesin talap etpeı, úmitkerdiń jeke qabileti men áleýetine kóbirek mán beredi. Mundaı jaǵdaıda psıhologııalyq test pen tulǵalyq baǵalaý nátıjeleri mańyzdy ról atqarady.

Máselen, AQSh-tyń bilim berý júıesinde basty maqsat – kóshbasshylyq qabileti qalyptasqan tulǵany damytý. Sondyqtan motıvatsııalyq hat jazý kezinde oqýshynyń úlgerimimen qatar onyń jeke qasıetteri, qabileti basty nazarda bolady.

Sonymen qatar mamandar el ishindegi múmkindikter jetkilikti ekenin aıtady.

– Sheteldik ýnıversıtetterdiń óńirlik kampýstary bizde de jetkilikti. El kóremin dep syrtta oqýdy oılaı berý durys emes. Bilim alýdy oılaý kerek. Elimizde tanymal ýnıversıtetterge oqýǵa múmkindik bar. Munaı ınjenerııasy men energomenedjment mamandyqtary bar. Kompıýterlik ınjenerııany oqytý da kún tártibinde, – dedi spıker.

Grant bólý qurylymyna kelsek, bıyl da tehnıkalyq baǵyttar basymdyqqa ıe bolyp otyr.

– Fızıka-matematıkaǵa grant jaqsy bólinedi. Odan keıin hımııa-bıologııa, matematıka-ınformatıka bar. Eń az tańdalatyny – hımııa-fızıka. Ony 400 oqýshy tańdaǵan. Biraq onyń barlyǵy grantqa túse bermeıtini túsinikti. Qýantarlyǵy, 800 oqýshy bıyl aǵylshyn tilinde UBT tapsyrýǵa nıet bildirgen. Bul kórsetkish byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 4 ese kóp, – dedi ol.

TOP-80 ýnıversıtetke shaqyrtý alǵan qazaq qyzy

Jahandyq bilim keńistigine jol ashyp otyrǵan taǵy bir baǵyt – shetelde oqý tájirıbesi. Búginde bul múmkindik qazaq jastary arasynda keń taralyp, jańa bilim traektorııasyn qalyptastyryp otyr.

Osyndaı jetistikke jetkenderdiń biri – TOP-80 ýnıversıtetten shaqyrtý alǵan túlek Medına Nuráli. Ol Túrkistan oblysy, Maqtaaral aýdanyndaǵy orta mektepti aıaqtap, búginde álemniń birneshe elindegi jetekshi ýnıversıtetterden shaqyrtý alǵan.

Medına halyqaralyq ýnıversıtetterge qujat tapsyrý protsesin qazan aıynan bastap júrgizgen.

Onyń aıtýynsha, alǵashqy qadam AQSh ýnıversıtetterine ótinish berýden bastalǵan.

– Qorytyndysynda Ońtústik Koreıadaǵy Inha University tańdadym. Koreıaǵa tapsyrý – eń qıyn baǵyt. Al olarǵa qujattardyń ózin Qazposhtamen saldym, – dedi ol.

Túlek 8-synyptan bastap maqsat qoıyp, eń aldymen aǵylshyn tilin jetildirgen. Keıin mamandyq tańdaý men qujat daıyndaý kezeńine kóshken.

– 8-synyptan bastap qadamdar jasadym. Birinshi, aǵylshyn tilin meńgerdim. Sosyn ári qaraı mamandyq tańdadym. Koreıa menen sońǵy jyldary qoǵamdyq jumystarǵa qatysqan sertıfıkattarymdy suratty. Sol kezde ózge qatarlastaryma onlaın túrde aǵylshyn tilin úıretkenim kómektesti, – dedi ol.

Shetelge oqýǵa túsý jolyndaǵy eń kúrdeli kezeń – emtıhanǵa daıyndyq.

– Tańdaǵan balyń ýnıversıtetke túsýge jetpeı qalýy múmkin. Alaıda berilmeý kerek. Men International Business mamandyǵyn tańdadym. Ol elder arasyndaǵy halyqaralyq seriktestikti damytýdy kózdeıdi. Bolashaqta sapaly bilim beretin mektep ashqym keledi. Al bul mamandyq soǵan kómektesetinine senemin, – dedi Medına.

Medınanyń jetistigi tek shaqyrtý hattarymen shektelmeıdi. Ol halyqaralyq IELTS jáne SAT emtıhandaryn sátti tapsyrǵan. Sonymen qatar ǵylymı jáne qoǵamdyq jobalarǵa belsendi qatysyp, aǵylshyn tili páninen respýblıkalyq ǵylymı-shyǵarmashylyq konferentsııada І oryn alyp, «Oı zerek» respýblıkalyq olımpıadasynyń jeńimpazy atanǵan.

Aıta keteıik, elimizde bilim granttarynyń sany bes jylda 40 paıyzdan astam ósken.