Tuqym, tyńaıtqysh, otyn: sharýalar 2027 jylǵy eginge qazirden daıyndala alady

Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi memlekettik qoldaý júıesinde qarjylandyrýdy erterek bastaý tetigine kezeń-kezeńimen kóship keledi. Buǵan deıin nesıe qarajatynyń basym bóligi egis jumystary kezeńinde beriletin. Qazir aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler maýsym bastalǵanǵa deıin birneshe aı buryn qarjylandyrylyp, aldyn ala daıyndyq jumystaryn júrgizýge múmkindik alyp otyr.

Mundaı tásil Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2024 jylǵy 15 qarashada ótken aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń alǵashqy forýmynda bergen tapsyrmasyn oryndaý aıasynda júzege asyrylýda. Tapsyrmada eginshilerdi negizgi maýsymdyq jumystar bastalǵanǵa deıin qajetti qarjy resýrstarymen qamtamasyz etý jáne egis naýqanyna daıyndyq sapasyn arttyrý mindeti qoıylǵan.

Aýyl sharýashylyǵynda ýaqyt óte mańyzy. Tuqym, tyńaıtqysh, ósimdikterdi qorǵaý quraldary, janar-jaǵarmaı jáne qosalqy bólshekter sharýashylyqqa tehnıka alqapqa shyqqan kúni emes, odan áldeqaıda buryn qajet. Erte qarjylandyrý sharýalarǵa qajetti qorlardy aldyn ala qalyptastyryp, tehnıkany daıyndaýǵa jáne qarjylyq júktemeni aýyl sharýashylyǵy tsıkli barysyndaǵy eń qarbalas kezeń bastalǵanǵa deıin bólýge múmkindik beredi.

Erte qarjylandyrý tetigi júıeli sıpatqa ıe boldy

Alǵashqy praktıkalyq qadam 2024 jyldyń sońynda jasaldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda «Agrarlyq nesıe korporatsııasy» 2024 jylǵy 29 qarashada 2025 jylǵy egis naýqanyn erte qarjylandyrýǵa ótinimder qabyldaýdy bastady.

Keıinnen bul tetik jetildirilip, ony iske qosý merzimi birtindep erterek kezeńge aýystyryldy.

2027 jylǵy maýsymnyń kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrýǵa ótinimder qabyldaý 2026 jylǵy 1 qazannan bastalady. Osy maqsattarǵa 200 mlrd teńge baǵyttaý josparlanǵan. Dıqandar úshin syıaqy mólsherlemesi jyldyq 5%-dy quraıdy.

Kelesi maýsymǵa qarjylyq daıyndyq kúzde, kóktemgi dala jumystary bastalǵanǵa deıin bastalady.

AÓK-ti qoldaý kólemi artyp keledi

Erte qarjylandyrý Memleket basshysynyń «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli tsıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Joldaýynda belgilengen aýyl sharýashylyǵy salasyn odan ári damytý mindetteri sheńberinde agrarlyq sektordy jeńildetilgen nesıelendirý kóleminiń jalpy ulǵaıýy aıasynda damyp keledi. Sońǵy úsh jylda kóktemgi dala jáne egin jınaý jumystaryn qarjylandyrý kólemi shamamen 1,8 esege ósip, 750 mlrd teńgege jetti.

• 2024 jyly 421 mlrd teńge, onyń ishinde 100 mlrd teńge 2025 jylǵy egis naýqanyn erte qarjylandyrýǵa jumsaldy;
• 2025 jyly — 649,3 mlrd teńge. Onyń ishinde 2026 jylǵy maýsymdy erte qarjylandyrýǵa 147,8 mlrd teńge.
• 2026 jyly kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna 750 mlrd teńge, 2027 jylǵy maýsymdy erte qarjylandyrýǵa 200 mlrd teńge qarastyrylǵan.

2026 jylǵy 28 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha sharýalarǵa 664,4 mlrd teńge berildi, qarjylandyrýmen 8 mln gektardan astam qamtyldy.

Erte qarjylandyrý sharýashylyqtarǵa maýsymdyq jumystarǵa aldyn ala daıyndalýǵa, tuqym, tyńaıtqysh, ósimdikterdi qorǵaý quraldary, janar-jaǵarmaı, materıaldar men qosalqy bólshekterdi aldyn ala satyp alýǵa, tehnıkany jóndep, daıyndaýǵa, sonymen qatar qajetti sharttardy ýaqtyly jasasýǵa múmkindik beredi.

Qarjylandyrýǵa qoljetimdilik keńeıip keledi

Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń kredıttik resýrstarǵa qol jetkizý múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan quraldar da jetildirilýde.

Sharýashylyqtardyń bir bóligi úshin negizgi problemalardyń biri kepil bazasynyń jetkiliksizdigi bolyp qala beredi. Ony sheshý úshin kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryna qaryz somasynyń 85%-na deıin jabýdy kózdeıtin kepildik berý tetigi qoldanylady.

• 2024 jyly 94,2 mlrd teńge kredıt berý somasyna 401 kepildik berildi;
• 2025 jyly – 283 mlrd teńge kredıt berý somasyna 1 633 kepildik. Onyń ishinde 51,4 mlrd teńgege 300 kepildik – erte qarjylandyrý sheńberinde;
• 2026 jyly qaryzdardyń jalpy somasy 274,2 mlrd teńgege 1 735 kepildik berildi.

Qarjy quraldary ekinshi deńgeıdegi bankter, kredıttik seriktestikter, áleýmettik-kásipkerlik korporatsııalar jáne «Agrarlyq kredıttik korporatsııa» AQ fılıaldyq jelisi arqyly usynylady.

2026 jylǵy egis naýqany belgilengen merzimde júrgizildi

Bıylǵy kórsetkishter júıeniń jumysyn is júzinde baǵalaýǵa múmkindik beredi. 2026 jylǵy egis naýqany elimizdiń barlyq óńirlerinde belgilengen agrotehnıkalyq merzimde ótti. Jalpy aýdany 24,2 mln gektardy qurady, bul ótken jylǵy kórsetkishten 597 myń gektarǵa artyq. Sharýashylyqtardy egis naýqanyna qajetti resýrstarmen qamtamasyz etý úshin lıtrine 281 teńge baǵamen 402,3 myń tonna jeńildikti dızel otyny bólindi. Tuqym qory 2,3 mln tonna kóleminde qalyptastyryldy.

Egin jınaý naýqany joǵary qarqynmen jalǵasyp jatyr

Qazirgi jaǵdaı boıynsha Qazaqstanda dándi daqyldardyń 13,5 mln gektary, ıaǵnı jalpy 15,6 mln gektar alqaptyń 83%-y jınaldy. Byltyrǵy sáıkes kezeńinde 16,1 mln gektardyń 11 mln gektary, nemese 68,6%-y jınalǵan bolatyn.

Ortasha ónimdilik gektaryna 14,7 tsentnerdi qurap, 19,9 mln tonna astyq bastyryldy. Maıly daqyldardyń 2,4 mln gektary jınaldy. Ónimdilik gektaryna 10 tsentner bolǵan kezde 2,4 mln tonna maıly daqyl tuqymy bastyryldy. Byltyrǵy sáıkes kezeńde ónimdilik gektaryna 9,9 tsentner bolyp, 840,5 myń tonna maıly daqyl tuqymy jınaldy. Lıtsenzııalanǵan astyq qabyldaý kásiporyndaryna jańa ónimniń 4,9 mln tonna astyǵy jetkizildi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 20%-ǵa joǵary. Qoımaǵa qabyldanǵan jumsaq bıdaıdyń 74%-y joǵary sapaly bıdaı, 20%-y tórtinshi synypqa, al 6%-y besinshi synypqa jatqyzyldy.

Bul kórsetkishter egin jınaý naýqanynyń nátıjelerin ǵana emes, sonymen qatar ishki naryqty aldaǵy ýaqytta qamtamasyz etý úshin qalyptasyp jatqan taýar qorlarynyń kólemin de kórsetedi.

Kelesi kezeń – 2027 jylǵy maýsymǵa daıyndyq

Sharýalardy memlekettik qoldaý júıesiniń arhıtektýrasy birtindep ózgerip keledi. Onyń negizi jeńildikti qarjylandyrý kólemin ulǵaıtýmen ǵana shektelmeı, memlekettik qarjylyq qoldaýdyń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshige qaı kezeńde qoljetimdi bolatynyn ózgertýge baǵyttalýda. Aýyl sharýashylyǵy maýsymyna daıyndyqtyń jańa tsıkli aǵymdaǵy jyl aıaqtalmaı turyp bastalady. Bul aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge qajetti resýrstardy aldyn ala qalyptastyrýǵa, tehnıkany daıyndaýǵa jáne kelesi maýsym bastalǵanǵa deıin kóktemgi egis jumystaryn josparlaýǵa múmkindik beredi.

Osydan buryn astyqty óńirler bıyl qansha tonna ónim jınaıtyny týraly jazǵanbyz.