Tsıfrlandyrý jáne JI jyly: Qazaqstan tehnologııalyq serpiliske daıyn ba
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstan tsıfrlyq ózgeristerde jańa kezeńge aıaq basty. Byltyr jasandy ıntellekt pen tsıfrlandyrý tek synaqtan shyǵyp, memlekettik basqarý men ekonomıkanyń naqty quramdas bóligine aınaldy. Arnaıy mınıstrlik qurylyp, zańdyq baza bekitildi. 2026 jyl «Tsıfrlandyrý jáne JI jyly» dep jarııalandy. Kazinform agenttiginiń analıtıkalyq sholýshysy eldiń tsıfrlyq transformatsııadaǵy múmkindikteri men naqty qadamdaryn taldap kórdi.
Qazaqstannyń tsıfrlyq betburysy
Qazaqstan sońǵy jyldary tsıfrlandyrý men jasandy ıntellektini el damýynyń strategııalyq baǵyty retinde bekitti. Bul úrdis tek tehnologııalyq jańǵyrtýmen shektelmeı, memlekettik basqarý júıesine, ekonomıkanyń qurylymyna jáne azamattarǵa kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyna júıeli ózgeris ákeldi. Tsıfrlyq sheshimder búginde barlyq salaǵa enip, eldiń uzaqmerzimdi damýyna tikeleı yqpal ete bastady.
Atalǵan baǵyttaǵy naqty betburys 2025 jyly júzege asty. Jasandy ıntellekt pen tsıfrlyq damýdy bir ortalyqtan úılestirý úshin arnaıy mınıstrlik qurylyp, bul sala derbes memlekettik saıasat deńgeıine kóterildi. Sonyń nátıjesinde jasandy ıntellektini ekonomıka men basqarý júıesine josparly túrde engizýdiń ınstıtýtsıonaldyq negizi qalyptasty.
Osy kezeńde Qazaqstan Ortalyq Azııada alǵash bolyp «Jasandy ıntellekt týraly» zań qabyldady. Qujatta jasandy ıntellekt adamnyń ornyn almastyrmaıtyny, tek onyń múmkindigin keńeıtetin kómekshi qural ekeni naqty aıqyndaldy. Sonymen qatar tehnologııany qoldanýdaǵy jaýapkershilik pen quqyqtyq retteý tetikteri belgilendi.
Bul qadamdardyń zańdy jalǵasy retinde 2026 jyl «Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly» dep jarııalandy. Prezıdent Joldaýynda tsıfrlyq transformatsııa el damýynyń negizgi tirekteriniń biri retinde atap ótilip, JI ulttyq básekege qabilettilikti arttyratyn strategııalyq qural retinde aıqyndaldy. Osylaısha Qazaqstan tsıfrlyq tehnologııalardy ýaqytsha úrdis emes, el bolashaǵyn aıqyndaıtyn uzaqmerzimdi tańdaý dep qarastyryp otyr.
Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy tsıfrlyq kóshbasshy
Oxford Insights halyqaralyq taldaý ortalyǵynyń Government AI Readiness Index 2025 reıtınginde Qazaqstan 195 memleket arasynan 60-orynǵa kóterilip, bir jyl ishinde 16 satyǵa alǵa shyqty. Buǵan deıin el 76-orynda turǵan edi.
Ortalyq Azııa elderi arasynda Qazaqstan jasandy ıntellektini engizý men basqarý deńgeıi boıynsha kósh bastap, «aımaqtaǵy eń damyǵan tsıfrlyq memleketterdiń biri» mártebesin nyǵaıtty. Elde jasandy ıntellekt memlekettik basqarýda, ekonomıka men qoǵamdyq qyzmetterde belsendi qoldanylady. Sonymen qatar, elektrondyq úkimet arqasynda qyzmet kórsetý sapasy aıtarlyqtaı artty. Public Sector Adoption kórsetkishi boıynsha Qazaqstan 73,59 ball jınap, memlekettik qyzmetterdiń tsıfrlyq sheshimderge ótý deńgeıin kórsetti. Bul azamattar men bızneske qyzmet kórsetýdi jeńildetip, ýaqyt pen shyǵyndy únemdeýge múmkindik beredi.
Jalpy, Qazaqstandaǵy jasandy ıntellekt tek synaqtyq jobalar deńgeıinde qalmaı, memlekettik basqarý men azamattarǵa qyzmet kórsetý júıesine tolyq engizilip otyr. El tsıfrlyq transformatsııany júıeli túrde júzege asyra otyryp, Ortalyq Azııada jetekshi oryn ıelendi.
Sandar sapaǵa aınalyp keledi
Qazaqstanda jasandy ıntellekt tek tájirıbe deńgeıinde qalmaı, naqty ómirde tıimdi qoldanyla bastady. Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń resmı málimetine sáıkes, memlekettik qyzmetterdiń 90%-dan astamy onlaın formatqa kóshti. eGov AI vırtýaldy assıstenti men ıntellektýaldy izdeý júıesi azamattarǵa qyzmet alýdy jeńildetip, operatorlardyń jumysyn azaıtty. 2025 jyly 51,5 mıllıon onlaın-qyzmet kórsetilgeni – halyq pen memleket úshin ýaqyt pen resýrsty únemdeýdiń naqty dáleli.
Áleýmettik salada «Áleýmettik ámııan» jobasy 6,7 myń mektepte 49 mıllıon tamaqty uıymdastyryp, óńirlerdiń shyǵyndaryn 15–30%-ǵa qysqartty. Dárihanalardaǵy elektrondy retseptter júıesi 13 mıllıon retseptti óńdep, ashyqtyqty arttyrdy jáne zańsyzdyqqa jol bermedi. Jer jáne múlik qatynastary salasynda Birtutas memlekettik kadastr qyzmet kórsetý ýaqytyn qysqartyp, daýly jaǵdaılardy azaıtty. Kıberqaýipsizdik pen alaıaqtyqqa qarsy júıeler shabýyldar men shyǵyndardy tómendetýge múmkindik berdi.
Ekonomıkalyq sektorda, ásirese qarjy qyzmetteri, logıstıka, ónerkásip jáne qyzmet kórsetý salalarynda JI protsesterdi avtomattandyrýǵa, ónimdilikti arttyrýǵa jáne klıent derekterin tıimdi taldaýǵa kómektesedi. 2025 jyly Qazaqstannyń IT-qyzmetteriniń eksporty 1 mıllıard dollardan asty, bul jasandy ıntellektiniń ekonomıkalyq áserin naqty kórsetedi.
Mınıstrliktiń resmı málimeti boıynsha, jasandy ıntellekt tek jańa tehnologııa emes, memlekettik qyzmet sapasyn arttyratyn, ekonomıkalyq tıimdilikti kúsheıtetin jáne azamattarǵa naqty paıda ákeletin júıeli quralǵa aınaldy.
Qazaqstan jasandy ıntellekt jylyna daıyn ba?
2026 jyl Qazaqstan úshin «Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly» dep jarııalanǵanyn joǵaryda atap óttik. Bul – JI-ny tek synaq emes, memlekettik basqarý, ekonomıka jáne qyzmet kórsetý júıesinde tolyq engizý jolyndaǵy naqty qadam. El tsıfrlyq transformatsııany ýaqytsha trend emes, strategııalyq tańdaý dep qarastyryp otyr.
El aldynda birneshe mindet tur. Birinshiden, jasandy ıntellekt barlyq memlekettik organdar men ekonomıkalyq salalarda tolyq engizilýi kerek. Ekinshiden, tehnologııa qaýipsiz jáne senimdi bolýy tıis – osy úshin «Jasandy ıntellekt týraly» zań qabyldanyp, derekterdi qorǵaý, algorıtmderdiń ashyqtyǵy jáne adamnyń sheshim qabyldaýdaǵy róli naqty bekitildi. Úshinshiden, tsıfrlyq teńdik saqtalýy mańyzdy, sondyqtan JI qalalarda da, shalǵaı óńirlerde de birdeı qyzmet kórsetýi kerek. Tórtinshiden, kadrlardy daıarlaý – basty basymdyq, osy sebepti memlekettik qyzmetshiler, bıznes jáne azamattar JI múmkindikterin túsinip, ony tıimdi paıdalana bilýi tıis. Sońǵysy – tehnologııalyq táýelsizdik, ıaǵnı óz platformalar men esepteý qýatyn damytý arqyly syrtqy táýeldilikti azaıtý qajet.
Nátıjesinde JI adamdardyń ornyn almastyra qoımaıdy, kerisinshe kúndelikti jumysty avtomattandyryp, joǵary bilikti mamandarǵa suranysty arttyrady. Tsıfrlandyrý men JI memlekettik basqarýdy tıimdi etip, ekonomıkany damytyp, azamattarǵa qyzmet kórsetý sapasyn aıtarlyqtaı jaqsartady.
Qazaqstan tsıfrlyq transformatsııany strategııalyq damý draıveri retinde qabyldap, 2026 jyldy tıimdi basqarý, qaýipsiz derekter jáne teń qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan kezeń retinde belgilep otyr.
Jasandy ıntellekt týraly zań kúshine endi: ne ózgeredi?
Qazaqstanda 18 qańtarda «Jasandy ıntellekt týraly» zań resmı túrde kúshine endi. Bul zań memlekettiń tehnologııalyq saıasatyna jańa kezeńniń bastamasy bolyp otyr. Osy arqyly Qazaqstan jasandy ıntellekt salasyn zańmen rettegen alǵashqy elderdiń qatarynda boldy.
Zańnyń basty ustanymy aıqyn: jasandy ıntellekt adamdy almastyrmaıdy, oǵan qyzmet etedi. Sondyqtan qujatta adam quqyqtaryn qorǵaý, jeke derekterdiń qaýipsizdigi jáne algorıtmderdiń ashyqtyǵy basty qaǵıdalar retinde bekitilgen. Azamattar óz derekteriniń JI arqyly óńdeletinin bilýge jáne qajet bolǵan jaǵdaıda oǵan qarsylyq tanytýǵa quqyly.
Sonymen qatar, zań adam sanasyna yqpal etýge, kemsitýge jáne osal toptardy paıdalanýǵa qatań tyıym salady. JI kómegimen jasalǵan kontent mindetti túrde tańbalanýy tıis, al ónim tek adamnyń shyǵarmashylyq úlesi bolsa ǵana avtorlyq quqyqpen qorǵalady. Zań JI jumysynyń nátıjesi úshin jaýapkershilikti naqtylap, onyń ıeleri men paıdalanýshylaryn tikeleı jaýapty etedi.
Digital Rights Center Qazaqstan dırektory, Maqsut Nárikbaev atyndaǵy Ýnıversıtettiń professory Dana Ótegen zańnyń jańalyǵyn bylaı túsindiredi:
— Zań táýekelge negizdelgen tásilge súıenedi. Memleket JI-di shektemeıdi, biraq adamnyń quqyqtaryna áser etetin áreketterdi naqty bólip kórsetedi. Bul JI-di tek táýekel kózi emes, strategııalyq resýrs retinde qaraýǵa múmkindik beredi, — deıdi sarapshy.
Onyń pikirinshe, zań tek shekteý qoıyp qana qoımaı, ulttyq JI platformasyn qurý arqyly ınfraqurylymdyq negizin qalyptastyrady, jasandy ıntellekt arqyly jasalǵan kontentti mindetti túrde tańbalaýdy qamtamasyz etedi jáne azamattardyń quqyqtary men derekter qaýipsizdigin qorǵaıdy.
— Azamattar óz quqyqtaryna áser etetin sheshimderde JI qoldanylǵanyn bilýi tıis. Bul, ásirese, memlekettik basqarý, medıtsına, qarjy jáne bilim salasynda mańyzdy, óıtkeni avtomattandyrylǵan sheshimder adamnyń ómirine tikeleı áser etýi múmkin, — deıdi Dana Ótegen.
Qazaqstannyń jańa «Jasandy ıntellekt týraly» zańy azamattar men memleket úshin naqty qaýipsizdik kepilin beredi. Zań tek deklaratsııa emes, táýekelge baǵyttalǵan tásil arqyly JI-di naqty ómirde tıimdi qoldanýǵa múmkindik beredi.
Zańger Álisher Qadyrbekovtiń aıtýynsha, 2026 jyl zańnyń tájirıbede qanshalyqty jumys isteıtinin tekseretin kezeń bolady.
— Qazaqstannyń tájirıbesi tek TMD jáne postkeńestik elderge ǵana emes, basqa halyqaralyq seriktesterge de paıdaly bolady. Qazirgi zamanǵy memleketter jasandy ıntellektini retteýde teńgerimdi tásil izdeıdi. Adam quqyqtaryn shektemeı, memlekettiń jáne ekonomıkanyń múddelerin eskere otyryp, tehnologııalyq damýdan artta qalmaý qajet, — deıdi sarapshy.
JI - aımaq elderin biriktiretin qural
Astanadaǵy Alem.ai halyqaralyq JI ortalyǵy men sýperkompıýterler (Alem.Cloud, Al-Farabium) ulttyq ınfraqurylymdy qoldap, derekterdi shetelge bermeı, ekonomıkalyq sheshimder men memlekettik qyzmetterdi jyldam ári tıimdi júrgizýge múmkindik beredi.
Aımaqtyq rólge kelsek, Qazaqstan EAEO tóraǵalyǵy kezinde jasandy ıntellektini aımaq elderin biriktiretin qural retinde usyndy. QazTech alıansynyń aqparattyq qaýipsizdik komıtetiniń teńtóraǵasy Evgenıı Pıtolınniń aıtýynsha, Qazaqstan ortalyqtandyrylǵan strategııalyq josparlaýdy úlgi etip otyr.
- JI ınfraqurylymmen, zańdarmen jáne keń aýqymdy servıstermen qamtamasyz etilgen. Bul tsıfrlyq sheshimder men standarttardy TMD men Ortalyq Azııa elderine eksporttaýǵa múmkindik beredi, — deıdi sarapshy.
Kórshiles elderdiń tájirıbesi
Qazaqstan: JI mınıstrligi qurylyp, 2029 jylǵa deıin $5 mlrd eksporttyq maqsat qoıylǵan. Astanada sýperkompıýter iske qosylyp, Alem.ai halyqaralyq JI ortalyǵy damyp jatyr. Negizgi mindet – jelini jańǵyrtyp, úlken derekterdi óńdeýdi jeńildetý.
Reseı: Elde tehnologııalyq táýelsizdikke basymdyq berilip otyr. 2030 jylǵa qaraı Reseıdegi JI úlesi 11 trln rýblge jetýi tıis. El óz tildik modelderin strategııalyq aktıv retinde damytýdy josparlap otyr.
Belarýs: «Tsıfrlyq Belarýs» baǵdarlamasy (2026–2030) arqyly tsıfrlyq memleket pen qaýipsizdikti kúsheıtý maqsaty qoıylyp otyr. Elde 60 myń kameramen qoǵamdyq qaýipsizdikti baqylaý júıesi JI algorıtmderi arqyly basqarylady.
Ózbekstan: 2030 jylǵa deıingi strategııasynda el JI-ǵa daıyndyq boıynsha top-50 eldiń ishine kirýge tıis, baǵdarlamalyq qamtamasyz etýge $1,5 mlrd jumsalady. Ózbekstanda 20-dan astam JI jobasy iske asqan: PalmPay, MyID, FaceID, LexAI (quqyqtyq platforma).
Qyrǵyzstan: Ulttyq JI keńesi qurylyp, EAEO aımaǵynda aımaqtyq hab retinde damyp keledi.
Tájikstan: 10 mektepte pılottyq JI sabaqtary ótkizilip jatyr.
Sarapshylar atap ótkendeı, jasandy ıntellekt adamdardy almastyrmaıdy, kerisinshe olardyń rólin ózgertedi. Kúndelikti jumystar avtomattandyrylyp, joǵary bilikti mamandarǵa suranys artady. Qazaqstanda JI salasyndaǵy oqytý 900 myńnan astam adamdy qamtyp, bilim berý men memlekettik qyzmet jańa naryq talaptaryna beıimdelýde.
Qorytyndylaı kele, Qazaqstan jasandy ıntellektini júıeli jáne strategııalyq túrde qoldanýǵa tolyq daıyn deýge negiz bar. Bul tek ınnovatsııa emes, memlekettik basqarýdy tıimdi etip, ekonomıkany damytyp, azamattarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa arnalǵan naqty qural. El tsıfrlyq transformatsııany ýaqytsha úrdis emes, uzaqmerzimdi damýdyń negizgi draıveri retinde qabyldap otyr.