TRK Derekti kıno ortalyǵy — kásibı shyńdalý mektebi: Rejıssermen suhbat

Tarıhty keler urpaqqa amanattaý

Derekti kıno ortalyǵyndaǵy eńbek Almat Jaqsylyq úshin kásibı turǵydan shyńdalatyn úlken mektepke aınaldy. Keıipkerimiz bul shyǵarmashylyq ujymǵa2014 jyly kelgen. Derekti kıno ortalyǵy — Prezıdent teleradıokesheniniń óz óndiristik bazasy. Munda fılm jasaý protsesi tolyǵymen bir ujymnyń ishinde júzege asady: ıdeıany izdeýden, stsenarıı jazýdan bastap, daıyn týyndyny kórermenge usynýǵa deıingi barlyq kezeń bir júıede atqarylady. Mundaı óndiristik tsıkl shyǵarmashylyq tutastyqty saqtap qana qoımaı, ár kezeńdegi jumystyń sapasyn da joǵary deńgeıde qamtamasyz etedi.

Ortalyqtyń bir jobasy qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi qozǵap, kúrdeli taqyryptardy tereń zerdelese, endi biri — Qazaqstandy óńirlerdiń tynys-tirshiligi, shaǵyn qalalardyń ómiri, ǵalymdar men kásipkerlerdiń eńbegi, eriktilerdiń jankeshti qyzmeti arqyly tanytady. Osylaısha, derekti kıno ýaqyttyń tynysyn dál beınelep, adam taǵdyryn arqaý etken el shejiresin qalyptastyrady.

Dál osy ortada, ıdeıa birtindep daıyn fılmge aınalatyn jerde Almat Jaqsylyq óz damýyna múmkindik beretin keńistik taba aldy — kásibı mamandarmen qatar jumys istep, sabaq alyp, fılm túsirýdegi ózindik avtorlyq qoltańbasyn qalyptastyrdy.

Derekti kıno ortalyǵynyń kóptegen fılmderi men arnaıy jobalary halyqaralyq jáne respýblıkalyq festıvalder baǵdarlamasyna enip, BAQ jáne áleýmettik jelilerde keńinen talqylanyp jatady. Munyń bári — Prezıdent Teleradıokeshenine tán shyǵarmashylyq qoltańbanyń nátıjesi.

— Osyndaı shyǵarmashylyq ujymda eńbek etý — úlken jaýapkershilik. Ómir jolymda osyndaı áriptester kezdeskenine rızamyn. Olar — óz isiniń naǵyz sheberleri. Árqaısysyna birge atqarǵan jumysymyz úshin alǵysym sheksiz, — deıdi rejısser.

Almat Jaqsylyqtyń aıtýynsha, ózara qoldaý men kásibı ortadaǵy senim shyǵarmashylyq izdeniske jiger berip, alǵa jeteleıtin basty kúshke aınalǵan.

— Osy jyldar ishinde kóp nárse ózgerdi. Buryn ujymda 250-300 adam eńbek etse, búginde Prezıdent Teleradıokesheni zamanaýı tehnologııalarmen jáne sońǵy úlgidegi tehnıkalarmen jabdyqtalǵan iri medıaholdıngke aınaldy. Bul qazir jaı ǵana teleradıo uıymy emes, kez kelgen deńgeıdegi sapaly medıajoba jasaýǵa múmkindik beretin qýatty óndiristik alań, — deıdi ol.

Degenmen, rejısserdiń sózinshe, ózgermegen bir ǵana qundylyq bar. Ol — tarıh aldyndaǵy jaýapkershilik. Osy jyldar ishinde rejısser memleket ómirindegi talaı mańyzdy oqıǵanyń kýási boldy. Halyqaralyq kelissózder, resmı saparlar, mańyzdy qujattarǵa qol qoıý rásimderi — ýaqyt óte kele munyń bári táýelsiz Qazaqstannyń tarıhyna aınalady.

— Osyndaı túsirilimderde júrgende jaı ǵana beınematerıal emes, bolashaqqa qalatyn tarıhı qujat túsirip júrgenińdi sezinesiń. Jyldar, bálkim ondaǵan jyldar ótken soń bul kadrlardy keler urpaq kóretin shyǵar, — deıdi Almat Jaqsylyq.

Derekti kınoǵa bastar jol

Almat Jaqsylyqty árdaıym adamdar men taǵdyrlar týraly hıkaıalar qyzyqtyratyn. Jýrnalıstiń otbasynda dúnıege kelgen ol bala kezinen materıaldardyń qalaı dúnıege keletinin baqylap ósti: ákesi suhbat alyp, keıipkerlermen áńgimelesip, úıge oqıǵalar men adamdar jaıly jandy áńgimelermen oralatyn. Dál osy orta onyń derekti kınoǵa qyzyǵýshylyǵy qalyptasqan alǵashqy mektebine aınaldy.

Toǵyzynshy synyptan keıin Almat Qaraǵandy mýzykalyq kolledjine oqýǵa tústi. Mýzyka onyń ómirinde árdaıym mańyzdy oryn alatyn. Alaıda onyń taǵdyryn sheshken sát kınematografpen kezdesýi boldy: «Favn labırınti» fılmi onyń mamandyq týraly túsinigin túbegeıli ózgertip, rejısser bolǵysy keletinin túsingen.

Derekti kıno týraly ol áli oılamaǵan edi, biraq Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasyna túsetinin anyq bildi.
Shyǵarmashylyq emtıhanda Almat Qaraǵandydaǵy zaǵıp mýzykant týraly jazǵan essesi úshin eń joǵary upaı aldy.

— Bul oqıǵa kezdeısoq tanystyqtan týyndaǵan edi. Ol adam maǵan sonshalyqty senim artty, tipti úıine shaqyryp, otbasymen tanystyrdy jáne ózi týraly, qarańǵy túnektegi álemdi qalaı sezinetini men qabyldaıtyny jaıly aıtyp berdi, — dep eske alady rejısser.

Bul kezdesý A. Jaqsylyqtyń óz jolyn durys tańdaǵanyn sezingen mańyzdy kezeń boldy. Sol sátte ol derekti kıno eń aldymen adam taǵdyrynan bastaý alatynyn túsindi. Óıtkeni bir adamnyń tarıhy arqyly belgili bir ýaqyttyń tynysyn, dáýirdiń beınesin ekranda saqtap qalýǵa bolady. Munda asyǵystyqqa, ústirt qaraýǵa nemese salǵyrttyqqa oryn joq.

— Naǵyz derekti fılm jaı ǵana oqıǵany baıandaý emes. Bul tereń zertteý, uzaq baqylaý, detaldar men maǵynalardy izdeý, shynaıylyqty bildiredi. Keıde fılmniń jasalýyna qansha ýaqyt ketetinin aldyn ala boljaý múmkin emes: oıdaǵy nátıjege dál jetkenshe túsire beresiń, — deıdi rejısser.

Sondyqtan Almat Jaqsylyq óziniń kásibı murattarynyń biri retinde derekti kınonyń úzdik dástúrleri qalyptasqan BBC mektebinde taǵylymdamadan ótýdi aıryqsha maqsattarynyń biri dep esepteıdi. Sebebi bul mektep talaı jyldan beri álemdik derekti kıno salasyndaǵy sheberlik pen sapanyń bıik ólshemine aınalyp keledi.

JI kınony ózgertti, biraq shyndyqty ózgerte almaıdy

TRK túsirilimderi men arhıvtik materıaldary negizinde júzdegen derekti jáne qysqametrajdy fılmder, ishki saıasat pen halyqaralyq kún tártibine, óńirler tarıhyna, mádenıet pen áleýmettik bastamalarǵa arnalǵan arnaıy jobalar jaryq kórdi.

Sońǵy jyldardyń ózinde san myńdaǵan saǵattyq tarıhı hronıka túsirilip, óńdeldi. Bul mol mura Prezıdenttiń teleradıoqoryn tolyqtyrdy. Búginde jýrnalıster, zertteýshiler men derekti kıno avtorlary jıi júginetin qundy arhıvke aınalǵan osy qor el tarıhynyń mańyzdy sátterin saqtap keledi. Otyz jyl boıy úzdiksiz júrgizilgen kúndelikti eńbektiń nátıjesinde Qazaqstandaǵy eń myqty derekti kıno mektepteriniń biri qalyptasty. Qazir shyǵarmashylyq top jylyna qyryqqa jýyq fılm usynady.

Kınematografııa tarıhynda tabysty derekti fılm rejısserleriniń kórkem kınoǵa aýysyp, úlken jetistikterge jetken mysaldary az emes. Al kerisinshe jaǵdaılar áldeqaıda sırek kezdesedi. Búginde jasandy ıntellekttiń qarqyndy damýy kórkem kıno jasaý tásilderin túbegeıli ózgertip jatqan kezde, derekti kınonyń mańyzy burynǵydan da arta túsýde. Sebebi tehnologııalyq ózgerister dáýirinde dál osy derekti kıno adam tájirıbesiniń shynaıy kórinisi men ómirdiń boıamasyz aqıqatyn saqtaıtyn keńistik bolyp qala beredi.

— Qazir kórkem kıno úlken ózgeristi bastan ótkerip jatyr. Al derekti kıno, kerisinshe, kúnnen-kúnge suranysqa ıe bolýda. Kórkem týyndylardyń kóbi algorıtmder arqyly jasala bastaǵan zamanda, dál osy derekti fılmder adam ómiriniń shynaıy tájirıbesin kórsetetin erekshe keńistik bolyp qala beredi, — deıdi rejısser.

Sonymen qatar Almat Jaqsylyq jańa tehnologııalardyń damýyn jiti baqylap keledi. Ol zamanaýı kameralardy zerttep, drondarmen jumys isteý tásilderin meńgerip, neırojelilerdiń múmkindikterine úlken qyzyǵýshylyq tanytady.

— Álem óte jyldam ózgerip jatyr, al rejısser osy ózgeristermen birge damýy kerek, — deıdi ol.

Ýaqyttyń tynysyn jetkizý

Adamdar týraly áńgime aıtý da úlken jaýapkershilikti talap etedi. Sebebi ár kadrdyń artynda shynaıy ári uqypty kórsetýdi qajet etetin adam taǵdyry tur. Rejısser úshin osyndaı oqıǵalar onyń kásibı sheberligin synaıtyn mańyzdy kezeńge aınalady. Mundaı sátter keıipkerge muqııat qaraýdy, oǵan qurmetpen qaraýdy jáne onyń jan syryn tyńdaı bilýdi talap etedi. Sonda ǵana adamnyń shyndyǵyn kórermenge bar bolmysymen jetkizýge bolady.

— Shahtaǵa tórt shaqyrym tereńdikke túsip, QarLAG pen ALJIR qasiretin kózimen kórgen kýágerlerdiń estelikterin tyńdaý, ómirin qazaqtyń tazy tuqymyn saqtaýǵa arnaǵan janmen júzdesý nemese Semeı ıadrolyq synaq polıgonynda ondaǵan jyl eńbek etken mamannyń áńgimesine qulaq túrý — osyndaı kezdesýlerdiń árqaısysy adamdy jańa qyrynan tanytatyn, shynaıy jańalyqqa aınalady, — deıdi ol.

Árbir osyndaı epızodta endi esh qaıtalanbaıtyn dáýirdiń tynysy men ózine tán ahýaly bar.

— Bizdiń mindetimiz — sol sátterdi barynsha shynaıy kúıinde saqtap qalý. Bir kúni dál osy kadrlar arqyly keler urpaq bizdiń zamanymyzdyń qandaı bolǵanyn kóre alady, — deıdi rejısser.

Tehnologııa kún sanap damyp keledi. Zamanaýı kameralar jetilip, túsirilim protsesi jeńil bola bastady. Al jasandy ıntellekt kınematografııaǵa jańa múmkindikter ashýda. Alaıda ózgermeıtin qundylyqtar da bar. Shynaıy derekti kıno áli de adamǵa degen senimge, ony tereń túsinýge jáne tarıhqa degen qurmetke negizdeledi.

Almat Jaqsylyq óz mamandyǵynyń da, 30 jyldan beri el tarıhyndaǵy eń mańyzdy sátterdi saqtap kele jatqan TRK-degi eńbeginiń de mánin osydan kóredi.

Aıta keteıik, QR Prezıdentiniń Teleradıokesheni — Qazaqstandaǵy eń iri medıakompanııalardyń biri. Ol kontent jasaý, óńdeý jáne taratý jumystaryn tolyqtaı ózi atqarady jáne ony teledıdar, radıo, ınternet sııaqty barlyq platformalarda usynady. Búginde Teleradıokeshen quramyna: Jibek Joly respýblıkalyq telearnasy men radıosy, Silk Way, Silk Way Cinema, Silk Way Prime halyqaralyq telearnalary, «Kazinform» halyqaralyq aqparat agenttigi jáne Derekti kıno ortalyǵy kiredi.

Buǵan deıin qazaqstandyq telejýrnalıstıka ardageri Keńesbaı Ábenov TRK-nyń tehnıkalyq negizi qalaı qurylǵanyn áńgimelegen edi.

Sondaı-aq, TRK-niń tehnıkalyq dırektsııasynyń basqarýshy dırektory Ernar Ibragımov Teleradıokeshenniń damý kezeńderi men tehnologııalyq jańǵyrýy týraly aıtyp berdi.