Transplantatsııany qabyldaýǵa qoǵamdy daıyndaý qajet
ASTANA. QazAqparat - Adam aǵzasyndaǵy múshelerdiń ıesi kóz jumǵannan keıin de ómirin jalǵastyratyny búginde eshkimge tańsyq emes. Jyl ótken saıyn mundaı medıtsınalyq operatsııalardyń kólemi ulǵaıyp keledi. Máselen, 2013 jyly Qazaqstanda 177 naýqastyń ómiri osyndaı jolmen uzarsa, bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten úsh esege artyq eken.
Quzyrly organ málimetine súıensek, qazirgi kúni bizde 7000 patsıent organdaryn almastyrýǵa zárý, onyń ishinde, 3000 adam - búırek, 1200 adam - júrek, 80-niń ústindegi adam baýyr transplantatsııasyn kútýde. Atalǵan donorlyq organdardy aýystyrý boıynsha kúrdeli operatsııa Ulttyq medıtsınalyq holdıng klınıkalarynda júrgiziledi.
Budan bólek, aımaqtarda tikeleı Densaýlyq saqtaý mınıstrligine baǵynatyn Ulttyq ǵylymı medıtsınalyq ortalyq bazasynda qurylǵan transplantologııa úılestirý ortalyǵynyń bólimsheleri ashyldy. Osylaısha, árbir oblystyq aýrýhanaǵa aımaqtyq transplantatsııalyq úılestirýshi qyzmeti engizilgen. Basqa bireýdiń múshesin almastyrý arqyly adam ómirin aman alyp qalýdy kózdeıtin maman qoldan tynystandyrý apparaty arqyly demalyp jatqan, mı jasýshalary jaqyn arada qyzmetin toqtatady dep dıagnoz qoıylǵan dertti jandardyń, durysy, olardyń týǵan-týystarynyń máselege túsinistikpen qaraıtynyna senim artady.
Dúnıede jaqyn kisiniń qazasynan aýyr eshteńe joq. «Ólgenniń artynan ólmek joq» dese de, halqymyz jer qoınyna bergen jaqyn-jýyǵynyń jansyz denesine «pyshaq tıgizýdi» qalamaıdy. Jaı ǵana saraptama júrgizýdiń ózine úrke qaraıtyn jurtshylyq mıy jumysyn toqtatyp, baqıǵa jol tartqaly turǵan týysynyń dene múshelerin berýden kóp jaǵdaıda at-tonyn ala qashady. Al transplantatsııalaý úshin adamnyń ata-anasy, joldasy, balalary sııaqty et jaqyndarynyń ruqsatyn alý mindetti.
Biraq ómir súrýden úmitti ekinshi tarap ta bar emes pe?! Oblystyq aýrýhananyń reanımatsııalyq bóliminiń meńgerýshisi, Atyraý oblysy boıynsha úılestirýshisi Ǵalııa Nurǵalıevanyń aıtýynsha, búginde tek qana júregin aýystyrýdy kútip jatqan alty atyraýlyq bar. Olardyń qyl ústinde turǵan ǵumyry kez kelgen sátte úzilip ketýi múmkin. Jasandy búırekpen kún kórip júrgenderdiń sany qyryqtan asyp jyǵylady. Buǵan deıin jalpy sany týystarynyń donorlyq etýimen 17 oblys turǵyny búıregin aýystyrypty. Olardyń bári aıyǵyp, aman-esen turyp jatqanyna shúkirshilik etemiz.
Oblystyq din isteri jónindegi basqarma basshysy Erkinbek Shohaev ıslam dininiń adamǵa qaıyrymdylyq jasaýdy qashanda hosh kóretinin aıta otyryp, jaratqan ıemiz úshin adamnyń tániniń emes, janynyń mańyzdylyǵyna toqtalady. Din ókiliniń aıtýynsha, bul jerde másele - donorlyq organnyń kimge, qandaı jolmen beriletinin zań júzinde naqtylaý. Sonda jurtshylyq tarapynan «marqumnyń dene múshelerin kóleńkeli bıznespen aınalysyp otyrǵandar paıdalanyp ketpedi me?» degen kúmándi oılar týyndamaıtyn bolady.
Oblystyq jasóspirimder isi jónindegi sottyń sýdıasy Naǵıma Iskakova kóterilgen másele elimizde ýaqyt óte oń sheshimin tabady degen pikirde. Qazirgi tańda oǵan qoǵam daıyn bolmaýy múmkin. Soǵan qosa, mundaı qadamǵa materıaldyq jaǵynan daıyn emestigimiz de anyq. Aıtalyq, zańdyq turǵydan dál búgin retteldi degende de, bizde deneni, múshelerdi saqtaýǵa múmkindik joǵy anyq. Jalpy, bizdiń elde saýalnamaǵa qatysqandardyń keıbiri dene múshelerin ózinen keıin mura etip qaldyrýǵa qarsy emestikterin aıtady. Sol arqyly bireýlerdiń ómirine arasha tússe nesi aıyp?! Biraq onyń naqty mehanızmi qalaı júzege asady? Eki ortaǵa qylmystyq toptar aralasyp ketpeı me? Donorlar bazasynyń qupııalylyǵy saqtala ma? Mine, osy jaılar sheshimin tapqan kezde damyǵan elderde júıege túsken adamnyń dene múshesiniń transplantatsııasy bizde de jat bolmaıdy.
Shınalhanov
