Tramptyń Qytaıǵa sapary: Beıjińdegi jyly atmosfera astarynda qandaı geosaıası esep jatyr

Sapar barysynda AQSh pen Qytaı kóshbasshylary saýda, Iran máselesi, Taıvan tóńiregindegi shıelenis jáne eki el arasyndaǵy strategııalyq qarym-qatynastyń jańa formatyn talqylady. Alaıda syrttaı dostyq sıpatta ótken kezdesýlerdiń astarynda álemniń eki iri ekonomıkasy arasyndaǵy kúrdeli básekelestik saqtalyp otyr.

Toǵyz jyldan keıingi tarıhı sapar

Tramp Beıjińge 13 mamyr keshinde keldi. Kelesi kúni Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Tszınpın ony Halyq jınalysy úıinde resmı qarsy alyp, eki el basshylary keńeıtilgen formattaǵy kelissóz ótkizdi.

Bul sapardyń sımvoldyq mańyzyna erekshe kóńil bólindi. Eki lıder Beıjińdegi 600 jyldan astam tarıhy bar Tıantan ǵıbadathanasyna (天坛) baryp, Tsınıandıan （祈年殿） aldynda birge sýretke tústi. Sol kúni keshke Qytaı tarapy amerıkalyq delegatsııa qurmetine saltanatty qabyldaý uıymdastyrdy.

15 mamyr tańerteń Tramp pen Sı Tszınpın Beıjińdegi Chjýnnanhaı rezıdentsııasynda shaǵyn quramda taǵy bir kezdesý ótkizdi. Qytaı memlekettik BAQ-tarynyń málimetinshe, kóshbasshylar baq ishinde serýendep, beıresmı formatta pikir almasty.

BAQ málimetine qaraǵanda, Tramp baqtaǵy raýshan gúlderin maqtap, olardyń erekshe ádemi ekenin aıtqan. Óz kezeginde Sı Tszınpın Aq úıdegi raýshan baǵyna arnap raýshan tuqymdaryn syılaýǵa daıyn ekenin jetkizgen.

Saýda kelisimderi týraly málimdeme jáne naqty detaldardyń bolmaýy

Tramp sapar qorytyndysyn «óte tabysty» dep baǵalady.

- Biz kóptegen oń nátıjege qol jetkizdik. Sı Tszınpınmen óte tamasha saýda kelisimderine keldik. Basqalar sheshe almaǵan kóptegen máseleni sheshtik, - dep keltiredi «Lıanhe Tszaobao» gazeti AQSh prezıdentiniń sózderin.

Alaıda Tramp naqty qandaı kelisimder jasalǵanyn ashyp aıtqan joq.

Fox News arnasyna bergen suhbatynda ol Qytaıdyń amerıkalyq Boeing kompanııasynan 200 ushaq satyp alýǵa kelisim bergenin málimdedi. Biraq bul kórsetkish naryq kútken kólemnen áldeqaıda tómen boldy. Buǵan deıin sarapshylar Qytaı áýe kompanııalary 500-ge deıin Boeing 737 MAX ushaǵyna tapsyrys berýi múmkin degen boljam aıtqan edi.

Qytaı tarapy bul málimetti resmı túrde naqtylaǵan joq.

Iran jáne Ormýz buǵazy máselesi

Kezdesýler barysynda Tramp pen Sı Tszınpın Iran máselesin de talqylady. Tramptyń aıtýynsha, eki tarap ta Irannyń ıadrolyq qarýǵa ıe bolmaǵanyn qalaıdy. Sonymen birge taraptar Ormýz buǵazy arqyly erkin keme qatynasynyń saqtalýyn mańyzdy dep esepteıdi.

Aq úı jarııalaǵan málimdemede Qytaıdyń Ormýz buǵazynyń «áskerı sıpat alýyna» qarsy ekeni jáne teńiz joly arqyly ótýge aqy engizý ıdeıalaryn qoldamaıtyny atap kórsetilgen.

Sonymen qatar Beıjiń AQSh munaıyn kóbirek satyp alý múmkindigin qarastyryp otyrǵanyn bildirgen. Bul Qytaıdyń Taıaý Shyǵystaǵy energetıkalyq táýeldilikti azaıtý strategııasymen baılanysty bolýy múmkin.

Tramptyń sózinshe, Sı Tszınpın Iran máselesinde Vashıngtonǵa kómek kórsetýge daıyn ekenin de jetkizgen.

Taıvan máselesi jáne «qaqtyǵys» týraly eskertý

Sapardyń eń mańyzdy jáne kúrdeli taqyryptarynyń biri Taıvan máselesi boldy.

14 mamyrdaǵy alǵashqy resmı kelissóz kezinde Sı Tszınpın Taıvan máselesinde AQSh-qa osy ýaqytqa deıingi eń qatań eskertýlerdiń birin jasaǵany aıtylyp jatyr.

Qytaı lıderi bul másele durys basqarylmasa, Qytaı men AQSh arasyn «qaqtyǵysqa nemese tipti soǵysqa» alyp kelýi múmkin ekenin eskertken.

Tramp óz kezeginde Qytaıǵa qurmetpen qaraıtynyn aıtyp, Sı Tszınpındi «uly kóshbasshy» dep atady.

Biraq qyzyǵy sol – Aq úıdiń resmı qorytyndy habarlamasynda Taıvan máselesi múlde atalmady. Vashıngton kelissózderdiń negizgi nazaryn saýda men Iran taqyrybyna aýdarǵan.

Al Qytaıdyń «Sınhýa» agenttigi jarııalaǵan resmı aqparatta, kerisinshe, Taıvan men saýda máseleleri keńinen qamtylyp, Iran tóńiregindegi naqty talqylaýlar kórsetilmegen.

Beıjiń usynǵan jańa formýla

Qytaı tarapy bul sapardy «tarıhı ári sımvoldyq mańyzy joǵary oqıǵa» dep baǵalady.

Sı Tszınpın kelissózder barysynda Qytaı men AQSh arasyndaǵy qarym-qatynastyń jańa formatyn usyndy. Ol «Qytaı-AQSh konstrýktıvti strategııalyq turaqtylyq qatynastary» tujyrymdamasyn jarııalap, onyń negizine tórt qaǵıdatty engizdi:

1. yntymaqtastyqqa basymdyq berý
2. básekelestikti baqylaýda ustaý
3. qaıshylyqtardy basqarý
4. beıbit bolashaqqa umtylý.

Qytaı lıderi eki tarap osy qaǵıdattarǵa qatysty ortaq túsinistikke kelgenin aıtty.

Jyly kadrlar artyndaǵy salqyn báseke

Beıjińdegi kezdesýler syrttaı jyly ári dostyq atmosferada ótkenimen, AQSh pen Qytaı arasyndaǵy strategııalyq básekelestik kúrt toqtamaǵany baıqalady.

Taıvan máselesi, tehnologııalyq sanktsııalar, saýda teńgerimi, Taıaý Shyǵys pen Úndi-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy yqpal úshin kúres – osynyń bári eki derjavanyń qarym-qatynasyn kúrdelendirip otyr.

Sondyqtan Tramptyń bul sapary eki el arasyndaǵy shıelenisti tolyq joımasa da, keminde dıalog arnalaryn saqtap qalýǵa baǵyttalǵan dıplomatııalyq qadam retinde baǵalanyp jatyr.