Tramptyń qaýipsiz sýperıntellekt bastamasy: Toqaev ony BUU aıasyndaǵy halyqaralyq shart deńgeıine kóterýdi usyndy
ASTANA. KAZINFORM – QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Donald Tramp pen iri tehnologııalyq kompanııalardyń basshylary qol qoıǵan jasandy ıntellekt tehnologııalaryn qaýipsiz ári jaýapty damytý jónindegi kelisimdi qoldap, ony jahandyq deńgeıde engizý úshin model retinde qarastyrýdy usyndy. Osy oraıda QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI jahandyq ekonomıka jáne turaqty damý bóliminiń bas sarapshysy Janna Býlhaırova pikir aıtty.
Prezıdenttiń pikirinshe, «Vashıngton modeli» BUU qamqorlyǵymen jasalatyn halyqaralyq sharttyń negizine aınalýy múmkin. Bul usynys jasandy ıntellektini damytý úshin jaýapkershilikti bólý máselesin kún tártibine shyǵarady.
Bul málimdeme Aqordada ótken Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńestiń úshinshi otyrysynda aıtyldy. Otyrystyń negizgi taqyryby ónerkásip sektoryn tereń tsıfrlyq transformatsııalaý boldy. Memleket basshysy jańa tsıfrlyq dáýirde JI tez arada básekege qabilettiliktiń negizgi faktorlarynyń birine aınalyp kele jatqanyn atap ótti. Bul turǵyda ishki kún tártibi (JI-di ónerkásipke engizý) men syrtqy kún tártibi (qaýipsizdiktiń ortaq erejelerin ázirleý) ózara baılanysty: tehnologııalar naqty sektorda neǵurlym keń qoldanylǵan saıyn, táýekelderdi baǵalaýdyń biryńǵaı tásilderine degen qajettilik te arta túsedi.
- Prezıdent mundaı qadamnyń sharty retinde kelisimdi barlyq múddeli elderdiń sarapshylary muqııat zerdeleýi qajet ekenin atap ótti. Bul tásil oryndy bolyp kórinedi. Táýekelderdi kim baǵalaıtyny, ázirleýshiler qandaı aqparat usynýy tıis ekeni jáne qaýip anyqtalǵan jaǵdaıda qandaı áreket jasalatyny jóninde kelisim qajet, - dedi Janna Býlhaırova.
Sarapshynyń paıymynsha, Tramp bastamasynyń praktıkalyq mańyzy qaýipsizdik qaǵıdattarynyń JI-diń ozyq júıelerin tikeleı ázirleıtin kompanııalarmen kelisilgeninde. Kelisim baqylaýdyń tórt deńgeıin qarastyrady: modelderdi tekserýdiń ishki rásimderi, osy rásimderdi tekseretin jeke komanda, táýelsiz syrtqy baǵalaý jáne dırektorlar keńesi komıtetiniń qadaǵalaýy. Sonymen qatar qaýipsizdik standarttaryn ázirleý úshin qatysýshylardyń turaqty kezdesýleri kózdelgen. Mundaı qurylym jaýapkershilik máselesin kompanııanyń ishki júıesine engizedi: anyqtalǵan másele tehnıkalyq mamannan ony joıý týraly sheshim qabyldaı alatyn basshylyqqa deıin jetkizilýi tıis.
- Qazaqstan úshin bul bastamanyń mańyzy, eń aldymen, erejelerge beıimdelip qana qoımaı, olardy qalyptastyrýǵa qatysý múmkindiginde. Tsıfrlyq damý deńgeıi ortasha el úshin bul mańyzdy: eger JI qaýipsizdigi standarttaryn qatysýshylardyń shaǵyn toby ázirleıtin bolsa, olar ozyq modelderdi jasamaı, negizinen tehnologııalardy paıdalanatyn memleketterdiń múddelerin eskermeýi múmkin. Qazaqstannyń dıalog alańy bolýǵa daıyn ekeni jáne Maıamıda ótetin G20 sammıtinde ortaq paıymdy tanystyrýy osy elder tobynyń ustanymyn talqylaýǵa engizýge múmkindik beredi,- dedi J. Býlhaırova.
Bul bastama ulttyq normatıvtik bazaǵa da sáıkes keledi. Elde 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan jasandy ıntellektini damytý tujyrymdamasy jáne jasandy ıntellekt týraly zań qoldanysta, sondaı-aq osy salaǵa jaýapty ýákiletti organ aıqyndalǵan. Tekserýge bolatyn qaýipsizdik qaǵıdattaryna negizdelgen halyqaralyq model ulttyq normalardy jahandyq tásildermen úılestirýge jáne Qazaqstandaǵy retteý men elde qoldanylatyn sheshimderdi ázirleıtin halyqaralyq kompanııalardyń tájirıbesi arasyndaǵy quqyqtyq alshaqtyq qaýpin azaıtýǵa múmkindik beredi. Bul ınvestıtsııalyq ahýal úshin de mańyzdy: Qazaqstan esepteý ınfraqurylymyn damytyp, tehnologııalyq jobalardy tartýda, al seriktester úshin boljamdy ári salystyrmaly erejeler mańyzdy. Biryńǵaı talaptardy ázirleýge qatysý ınvestorlardyń senimin arttyryp, eldiń qýattardy jáne pılottyq jobalardy ornalastyrý úshin senimdi ıýrısdıktsııa retindegi pozıtsııasyn nyǵaıtady.
Japkershilik
Sarapshynyń sózine qaraǵanda, model Keńestiń úshinshi otyrysynyń taqyryby úshin de erekshe mańyzǵa ıe. Ónerkásiptiń tsıfrlyq transformatsııasy JI-di qatelik tek qarjylyq emes, óndiristik táýekelderge de ákeletin protsesterge engizýdi kózdeıdi. Bul – energetıka, taý-ken metallýrgııa kesheni, kólik jáne logıstıka kásiporyndary. Kópdeńgeıli baqylaý qaǵıdattaryn, ıaǵnı ishki tekserýlerdi, táýelsiz baǵalaýdy jáne basqarýshylyq jaýapkershilikti ónerkásiptik JI júıelerine qoıylatyn salalyq talaptar túrinde beıimdeý oryndy.
Bul múmkindikterdi iske asyrý ishki jumysty talap etedi. Syrtqy baǵalaý modelderdi testileýge jáne kompanııalardyń rásimderin tekserýge qabiletti mamandar bolǵan jaǵdaıda ǵana tıimdi. Sondyqtan kadrlar daıarlaýǵa jáne ýnıversıtetter men zertteý ortalyqtary bazasynda táýelsiz tehnıkalyq saraptamany damytýǵa nazar aýdarý oryndy. Qaýipsizdiktiń jalpy qaǵıdattaryn ónerkásip, qarjy, memlekettik qyzmetter jáne táýekeli joǵary basqa da sektorlarǵa arnalǵan praktıkalyq standarttarmen tolyqtyrý qajet. Júıelerdegi aqaýlar týraly habarlaý tártibin túsinikti etip, ázirleýshi, operator jáne retteýshi arasyndaǵy jaýapkershilikti naqty bólý de paıdaly bolar edi.
- Kelisimniń erikti sıpatta bolýy da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Qol qoıý qaǵıdattar jónindegi ýaǵdalastyqty bekitedi, al nátıje onyń keıingi oryndalýyna baılanysty. Sondyqtan halyqaralyq bastamany ázirleý kezinde verıfıkatsııa, aýdıtorlardyń táýelsizdigi, olardyń qorytyndylaryna qoljetimdilik jáne eleýli zań buzýdyń saldaryna qatysty máselelerin pysyqtaý mańyzdy. Osylaısha, «Vashıngton modelin» qoldaý Qazaqstanǵa ishki tsıfrlyq transformatsııany syrtqy bastamamen ushtastyrýǵa múmkindik beredi: naqty sektorda JI engizýdi jedeldetý jáne sonymen qatar ony qaýipsiz paıdalanýdyń halyqaralyq erejelerin qalyptastyrýǵa qatysý. Sarapshylar qaýymdastyǵynyń aldynda turǵan basty másele – osy tásildiń qandaı elementteri halyqaralyq deńgeıde jumys isteı alatynyn anyqtaý, - dedi Janna Býlhaırova.
Buǵan deıin habarlanǵandaı, Memleket basshysy Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńestiń úshinshi otyrysy barysynda JI tehnologııasyn qaýipsiz ári jaýapkershilikpen damytýdy kózdeıtin «Vashıngton modelin» quptaıtynyn aıtty.
