Tramp Iranmen soǵystyń sebepterin túsindirdi

ASTANA. KAZINFORM – Ormýz buǵazy arqyly munaı alatyn elder munaıdy qorǵaýda jetekshi ról atqarýy kerek, dep atap ótti AQSh prezıdenti halyqqa Irandaǵy qaqtyǵys týraly úndeýinde, dep habarlady The New York Times. 

Donald Tramp AQSh-tyń Iranmen soǵysta jeńiske jetip jatqanyn atap ótti. 

- Búgin keshke AQSh qarýly kúshteri Iranǵa qarsy «Epıkalyq qahar» operatsııasyn bastaǵanyna týra bir aı tolady. Bizdiń qarýly kúshterimiz shaıqas alańynda jyldam, sheshýshi jáne talqandaýshy jeńisterge jetti. Mundaı jeńister buryn-sońdy bolmaǵan, - dep málimdedi AQSh prezıdenti. 

Aq úı basshysynyń atap ótýinshe, endi Irannyń floty nemese áskerı-áýe kúshteri joq. Irannyń kóptegen kóshbasshylary kóz jumdy. Islam revolıýtsııasy saqshylar korpýsyn basqarý jáne baqylaý álsirep keledi. Zymyran jáne ushqyshsyz basqarylatyn apparattar ushyrý múmkindikteri kúrt tómendedi, al qarý-jaraq, zaýyttar jáne zymyran ushyrý qondyrǵylary joıylyp jatyr. 

- AQSh Venesýelamen «munaı men gazdyń úlken kólemin óndirý jáne satý» máseleleri boıynsha yntymaqtastyq ornatty «jáne endi AQSh Taıaý Shyǵystan tolyǵymen táýelsiz. Bizdiń onda bolýymyz mindetti emes. Bizge olardyń munaıy qajet emes», - dedi ol. 

Tramp «Epıkalyq qahar» operatsııasy Amerıka men erkin álemniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin nelikten qajet ekenin túsindirdi.

- 2015 jyly prezıdenttik naýqanymdy jarııalaǵan alǵashqy kúnnen bastap men Irannyń ıadrolyq qarýǵa ıe bolýyna eshqashan jol bermeýge ant berdim. Eń mańyzdysy, men Barak Obamanyń Iranmen apatqa aınalǵan ıadrolyq kelisimin buzdym. Obama olardyń qurmeti men adaldyǵyn satyp alý úshin olarǵa 1,7 mlrd dollar qolma-qol aqsha berdi. Biraq bul nátıje bermedi. Olar bizdiń prezıdentimizdi mazaq etip, ıadrolyq bomba jasaý mıssııasyn jalǵastyrdy, - dep habarlady ol.

Donald Tramp Iranmen soǵystyń sebepteriniń biri retinde kádimgi ballıstıkalyq zymyran qoryn tez jınalýyn atady. Onyń aıtýynsha, sonyń arqasynda Tegeran kóp uzamaı AQSh aýmaǵyna, Eýropaǵa jáne álemniń kez kelgen jerine jete alatyn zymyrandarǵa ıe bola alatyn edi.

- Men «Epıkalyq qahar» operatsııasyn jarııalaǵan kezde aıtqanymdaı, bizdiń maqsattarymyz óte qarapaıym jáne túsinikti. Biz rejımdi Amerıkaǵa qaýip tóndirý nemese óz yqpalyn onyń shekarasynan tys jerlerge taratý múmkindiginen júıeli túrde aıyryp otyrmyz. Bul Irannyń qazirdiń ózinde isten shyǵarylǵan áskerı-teńiz kúshterin joıýdy, onyń áskerı-áýe kúshteri men zymyran baǵdarlamasyna buryn-sońdy bolmaǵan zııan keltirýdi jáne qorǵanys ónerkásibi bazasyn joıýdy bildiredi, - dep atap ótti Tramp soǵys maqsattary týraly sózinde. 

Aq úı basshysy Taıaý Shyǵystaǵy odaqtastary: Izraıl, Saýd Arabııasy, Qatar, BAÁ, Kýveıt jáne Bahreınge alǵys aıtty. Bul rette AQSh prezıdenti «Iran rejımi qaqtyǵysqa esh qatysy joq kommertsııalyq munaı tankerleri men kórshiles elderge aqylǵa syımaıtyn terrorıstik shabýyldar jasap jatqanyn» atap ótti.

Amerıkalyq kóshbasshy atap ótkendeı, Qurama Shtattar Ormýz buǵazy arqyly munaı ımporttamaıdy jáne muny bolashaqta da istemeıdi. 

- Ormýz buǵazy arqyly munaı alatyn elder bul baǵytty qamqorlyqqa alýy kerek. Olar ony saqtaýy kerek. Ony baqylaýǵa alyp, qorǵaýy kerek. Muny isteý ońaı. Biz kómektesetin bolamyz, biraq olar ózderi qatty táýeldi munaıdy qorǵaýda kóshbasshylyqty qolǵa alýy kerek, - dep málimdedi Donald Tramp. 

Tramp bul máseleni qalaı sheshýge bolatyny týraly keńes berdi:

Birinshiden, munaıdy Qurama Shtattardan satyp alyńyz. Bizde ol mol. Bizde ol óte kóp.

Ekinshiden, batyl bolyńyz — muny buryn biz suraǵandaı bizben birge jasaýyńyz kerek edi.

Buǵazǵa baryp, ony alyńyz, qorǵańyz, ózińiz úshin paıdalanyńyz. Iran is júzinde joıyldy. Eń qıyny artta qaldy, sondyqtan qalǵany ońaı bolady, - dep málimdedi ol.

AQSh prezıdenti kelissóz júrip jatqanyn, al rejımdi aýystyrý olardyń maqsaty bolmaǵanyn jáne eshqashan talqylanbaǵanyn, alaıda bul aldyńǵy kóshbasshylardyń ólimine baılanysty bolǵanyn atap ótti. Ol jańa toptyń óte radıkaldy emes jáne áldeqaıda saq ekenin qosty jáne eger jaqyn arada kelisimge qol jetkizilmese, Qurama Shtattar negizgi maqsattarǵa nazar aýdaratynyn qosyp ótti.

Eske sala ketsek, osyǵan deıin AQSh prezıdenti Donald Tramp Iranǵa qarsy júrgizilip jatqan áskerı operatsııanyń aıaqtalý kezeńine ótip jatqanyn málimdedi. https://kaz.inform.kz/news/tramp-irandagi-operatsiyanin-ayaktalui-turali-aytti-e2ff35/

Sondaı-aq Irannyń Syrtqy ister mınıstri AQSh-pen kelissózge qatysty pikir bildirgenin jazdyq.