Tramp AQSh-ta klımattyq qaýip týraly negizgi qorytyndyny joıdy
ASTANA. KAZINFORM — Amerıka Qurama Shtattarynyń Qorshaǵan ortany qorǵaý agenttigi (EPA) 2009 jyly qabyldanǵan, parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn retteýdiń quqyqtyq negizi bolǵan ǵylymı qorytyndynyń kúshin joıǵany belgili boldy, dep habarlaıdy Al Jazeera.
Bul sheshim Tramptyń ekinshi prezıdenttik merzimi bastalǵaly bergi ekologııalyq saıasatty qaıta qaraýdaǵy eń iri qadamdardyń biri boldy.
Atalǵan qujat Barak Obama prezıdenttigi kezinde qabyldanǵan. Onda kómirqyshqyl gazy men basqa da parnıktik gazdar halyq densaýlyǵy men eldiń ál-aýqatyna qaýip tóndiredi dep tanylǵan. Osy qorytyndy negizinde «Taza aýa týraly» zań aıasynda avtokólikterge, elektr stantsııalaryna jáne ózge de shyǵaryndylar kózderine arnalǵan klımattyq normalar ázirlengen edi.
Tramp buǵan deıin klımattyń ózgerýin «mıstıfıkatsııa» jáne «alaıaqtyq» dep atap, atalǵan qujatty «tarıhtaǵy eń úlken aferanyń biri» degen. Aq úıde sóılegen sózinde ol qazba otyn ondaǵan jyl boıy jahandyq ekonomıkanyń damýyna yqpal etip, mıllıondaǵan adamnyń ómirin saqtap qalǵanyn aıtty. Qujattyń kúshin joıýdy ol el tarıhyndaǵy eń iri deregýlıatsııalyq shara dep atady.
EPA basshysy Lı Zeldın bul qorytyndyny «federaldyq klımattyq retteýdiń irgetasy» dep sıpattady. Onyń aıtýynsha, dál osy qujat trıllıondaǵan dollar shyǵyn ákelgen jáne avtokólik ónerkásibi sııaqty salalarǵa zııan tıgizgen normalardyń negizi bolǵan.
Qujattyń kúshin joıý jeńil jáne júk kólikterine qatysty parnıktik gazdar shyǵaryndylarynyń federaldyq standarttaryn avtomatty túrde alyp tastaıdy. Sarapshylar bul qadam elektr stantsııalary men munaı-gaz nysandaryna qoıylatyn talaptardyń da álsireýine ákelýi múmkin ekenin aıtady.
Sonymen qatar, EPA bos júris kezinde qozǵaltqyshty avtomatty túrde óshiretin júıelerdi qoldanatyn avtokólik óndirýshilerine beriletin salyqtyq yntalandyrýlardy da toqtatatynyn málimdedi. Zeldınniń sózinshe, bul tehnologııa júrgizýshiler arasynda tanymal emes.
Sheshim sotta daýlanýy múmkin. Ekologııalyq quqyq professory Enn Karlsonnyń pikirinshe, 2009 jylǵy «qaýip týraly qorytyndynyń» kúshin joıý ekologııalyq normalardy qysqartýdaǵy aldyńǵy qadamdardan da úlken quqyqtyq beıbereketsizdikke ákelýi yqtımal.
Ekologııalyq uıymdar bul sheshimdi AQSh tarıhyndaǵy federaldyq klımattyq saıasatqa jasalǵan eń iri soqqy dep baǵalady. Olardyń aıtýynsha, sońǵy 17 jyl ishinde parnıktik gazdardyń klımatqa áserin dáleldeıtin ǵylymı baza tek kúsheıe túsken.
EPA-nyń burynǵy ákimshisi, Djo Baıden ákimshiliginde klımat jónindegi keńesshi bolǵan Djına Makkartı bul áreketti jaýapsyz qadam dep atady. Onyń aıtýynsha, agenttik parnıktik gazdardy retteýge mindetti, sebebi olardyń adam densaýlyǵy men qorshaǵan ortaǵa áseri aıqyn.
Sheshimge deıin Tramp 2009 jylǵy qorytyndynyń «zańdylyǵy men qoldanylýyn» qaıta qaraýdy talap etken jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Konservatıvti saıasatkerler klımattyq normalardy ekonomıkany tejeıdi dep sanap, ony uzaq ýaqyt boıy joıýdy talap etip kelgen.
Senator-demokrat Ed Markı bul qadamdy synǵa alyp, azamattardyń densaýlyǵy men el bolashaǵyna qaýip tónip turǵanyn málimdedi. Onyń sózinshe, ekologııalyq kepildikterden bas tartý – qoǵamdyq ıgilikten góri ónerkásip múddesin joǵary qoıý.
Budan buryn Kongress depýtattary Tramptyń Kanadaǵa salǵan tarıfterin alyp tastaǵanyn jazǵanbyz.
