Totaqanov, Sarıev jáne ózgeler: Qazaqstandaǵy jalǵan qaıyrymdylyqqa qatysty eń shýly ister
ASTANA. KAZINFORM — Jalǵan aqsha jınaý, qoldan jasalǵan qujattar, mıllıondaǵan teńge kólemindegi qaıyrymdylyq qarjysy men atyshýly qylmystyq ister — Jibek Joly telearnasyndaǵy «Pravda v detalıah» baǵdarlamasynda alaıaqtardyń adamdardyń janashyrlyǵyn qalaı tabys kózine aınaldyryp otyrǵany týraly zertteý jarııalandy.
Úsh túrli shema
Osydan 10–15 jyl buryn qaıyrymdylyq atyn jamylǵan alaıaqtarǵa áldeqaıda kóp kúsh jumsaýǵa týra keletin. Olar kóbine oflaın jumys istedi: mekemelerdi aralap, kóshede aqsha jınap, túrli qujat kórsetip, kómek naýqanynyń shynaıy ekenin dáleldeýge tyrysatyn.
Qolyna móldir jáshik ustap, syrtyna naýqas balanyń sýretin japsyrǵan jasóspirimder nemese A4 formatyndaǵy lamınattalǵan qaǵaz ustaǵan áıelder — munyń bári ýaqytty, batyldyqty jáne adamdarmen tikeleı jumys isteýdi talap etetin.
Áleýmettik jeliler keń taralǵaly jaǵdaı túbegeıli ózgerdi. Qazir bóten adamnyń sýretin alyp, áserli mátin jazyp, jınalatyn somany jáne bank kartasynyń nómirin kórsetý jetkilikti. Birneshe saǵat ishinde jazba storıs, chattar men áleýmettik jelidegi bólisýler arqyly tarap, aqsha túse bastaıdy.
Sońǵy jyldary áleýmettik jelilerde jalǵan qaıyrymdylyqtyń birneshe keń taralǵan tásili paıda boldy.
Birinshi ári eń ońaı tásil — shynaıy kómek oqıǵasyn kóshirip alyp, bank rekvızıtterin ózgertip, ózgeniń qaıǵysyn jeke paıdasyna paıdalaný. Quqyq qorǵaý organdarynyń málimetinshe, alaıaqtardyń bir bóligi dál osylaı áreket etedi: olar naqty dıagnozdar men fotolardy paıdalanady, biraq qarajatty óz esepshottaryna baǵyttaıdy.
Zańger Saıda Súleımenovanyń aıtýynsha, mundaı jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattar oǵan jıi júginedi.
Ekinshi tásil — kópshilikke tanymal adamdardyń bedelin paıdalaný. Belgisiz paraqshadaǵy jazbaǵa qaraǵanda, aýdıtorııasy úlken adamnyń paraqshasyndaǵy aqparat kóbirek senim týdyrady. Sondyqtan alaıaqtar blogerlerdi tartýǵa tyrysady: keıde jalǵan qujat kórsetip aldaıdy, keıde olardyń jazbany bólisýin senim belgisi retinde paıdalanady.
Munyń aıqyn mysaly — qazaqstandyq aktrısa ári bloger Darıa Aleksandrovaǵa qatysty oqıǵa. 2022 jyly oǵan eki qyz habarlasyp, naýqas balaǵa kómek jınaý týraly aqparat taratýdy suraǵan. Olar balanyń anasy ekenin kórsetetin qujattar men oqıǵanyń ras ekenine sendiretin vıdeolar jibergen. Darıa aqparatqa senip, ony aýdıtorııasymen bóliskennen keıin oqyrmandary aqsha aýdara bastaǵan. Keıin qujattardyń jalǵan ekeni, al naýqas balalar týraly málimetterdiń basqa paraqshalardan urlanǵany anyqtalǵan.
Saıda Súleımenovanyń sózinshe, bul oqıǵadaǵy eń mańyzdy jaıt — Darıa Aleksandrovanyń birden quqyq qorǵaý organdaryna júginýi.
Úshinshi shema — eń qatygez tásilderdiń biri. Alaıaqtar ómirden ótken balalardyń sýretterin paıdalanady. 2025 jyly Almaty oblysynda polıtsııa qyzmetkerleri 2023 jyly qaıtys bolǵan balanyń emine aqsha jınady degen kúdikpen áıeldi ustaǵan. Tergeý málimetine sáıkes, keltirilgen shyǵyn kólemi 11 mıllıon teńgeni quraǵan. Kóp uzamaı jelide qaıtys bolǵan taǵy bir balanyń sýretteri tarap, onyń atynan qaıtadan aqsha jınalǵany belgili boldy.
Zańger Saıda Súleımenovanyń aıtýynsha, mundaı áreketter Qylmystyq kodekstiń 190-baby — «Alaıaqtyq» boıynsha saralanady. Al jaza qylmystyń quramyna baılanysty belgilenedi jáne aldyn ala sóz baılasqan adamdar toby qatysqan jaǵdaıda jaýapkershilik kúsheıedi.
Alaıaqtardan qalaı qorǵanýǵa bolady
Sarapshylardyń pikirinshe, qaıyrymdylyqqa aqsha jınaýdy jeke shot arqyly emes, arnaıy esepshot arqyly júrgizgen durys. Bul bir jaǵynan donorlarǵa qarajattyń qaıda jumsalǵanyn baqylaýǵa múmkindik berse, ekinshi jaǵynan quqyq qorǵaý organdary tarapynan týyndaıtyn artyq suraqtardyń aldyn alady.
«Mıloserdıe» qoǵamdyq qorynyń dırektory Arýjan Saınniń aıtýynsha, alaıaqtyqtan qorǵanýdyń eń tıimdi joly — tekserý.
Ol aqsha aýdarmas buryn jaǵdaıdyń ras-ótirigin anyqtap alý qajet ekenin aıtady. «Mıloserdıe» qory 20 jyldan beri ashyq jumys istep keledi: uıym qarajattyń jumsalýy týraly esepterdi saıtynda turaqty jarııalap otyrady.
— Eger qor ashyq ári adal jumys istese, oǵan qoldaý báribir bolady, — deıdi Arýjan Saın.
Totaqanovtar isi: shynaıy qaıǵy tabys kózine aınalǵanda
Sońǵy jyldardaǵy jalǵan qaıyrymdylyqqa qatysty eń shýly isterdiń biri — astanalyq Daýlet pen Tolqyn Totaqanovtarǵa qatysty is.
2020–2024 jyldary erli-zaıypty áleýmettik jeliler arqyly týǵannan aýyr dertke shaldyqqan ulyn emdeýge aqsha jınaǵan. Qarajat Instagram men Facebook jelileri arqyly jınaldy. Jarııalanymdarda balanyń vıdeolary, dıagnozy, emi jáne shuǵyl kómek qajet ekeni aıtylǵan áserli úndeýler jarııalanyp otyrǵan.
Adamdar áleýmettik jelidegi kezekti jazbaǵa emes, naqty otbasynyń qaıǵysyna senip, aqsha aýdarǵan.
Bul is bóten adamnyń sýretin paıdalanyp jasalatyn jalǵan shemalardan ózgeshe boldy. Balanyń bary da, onyń densaýlyǵyndaǵy qıyndyqtar da kúmán týdyrmaǵan. Ata-anasy shynymen óz uly týraly aıtqan. Alaıda tergeý men sot jınalǵan qarajattyń edáýir bóligi maqsatsyz jumsalǵan degen qorytyndyǵa kelgen.
Mán-jaıdy sandardyń ózi ańǵartady
Tergeý málimetinshe, erli-zaıypty 1,3 mıllıard teńgeden astam qaıyrymdylyq qarajatyn jınaǵan. Sotta Tolqyn Totaqanova men onyń anasynyń esepshottaryna jalpy kólemi shamamen 2,2 mıllıard teńge túskeni aıtyldy. Onyń 1,4 mıllıardy — qaıyrymdylyq retinde aýdarylǵan qarajat.
Al sot deregine sáıkes, balanyń emine naqty jumsalǵan soma nebári 6,4 mıllıon teńgeni quraǵan.
Tergeý barysynda qarajattyń qomaqty bóligi basqa maqsattarǵa jumsalǵany anyqtalǵan. Sot málimetinshe, jalpy quny 47 mıllıon teńge bolatyn eki páter, 8 mıllıon teńgege jer telimderi jáne Lexus RX 300, Hyundai Santa Fe, Toyota Camry 75 pen Toyota Land Cruiser Prado 150 kólikteri satyp alynǵan.
Budan bólek:
· 9,7 mln teńge brendtik taýarlar men qumar oıyndarǵa;
· 349,5 mln teńge qaryzdardy óteýge;
· 481 mln teńge Facebook Ads jarnamalyq platformasyna jumsalǵan.
Sońǵy kórsetkish istiń mánin aıqyn kórsetedi. Qaıyrymdylyqqa túsken qarjynyń bir bóligi jańa aýdıtorııa tartýǵa, kóbirek qaralym men aýdarym jınaýǵa arnalǵan jarnamaǵa qaıta salynǵan. Osylaısha qaıyrymdylyq naýqany turaqty jumys isteıtin tsıfrlyq júıege aınalǵan: vıdeolar, jazbalar, storıster jáne nysanaly jarnama úzdiksiz júrgizilgen.
Astana qalasy prokýrorynyń kómekshisi Eldar Rakıshev qylmystyq istiń qozǵalýyna ne sebep bolǵanyn túsindirdi. Onyń aıtýynsha, emge naqty jumsalǵan qarajat kólemi men jınalǵan aqshanyń arasyndaǵy aıyrmashylyq kúmán týdyrǵan. Onyń ústine, em aıaqtalǵanyna qaramastan aqsha jınaý toqtatylmaǵan.
Aıyptaý Qylmystyq kodekstiń eki baby boıynsha taǵylǵan: asa iri kólemdegi alaıaqtyq jáne aldyn ala sóz baılasý arqyly qylmystyq jolmen alynǵan múlikti zańdastyrý.
2026 jylǵy 9 qańtarda Astananyń qylmystyq ister jónindegi aýdanaralyq sotynda úkim jarııalandy.
Tolqyn Totaqanova 7 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp, 10 jyl merzimge qaıyrymdylyqpen aınalysý quqyǵynan aıyryldy. Sondaı-aq onyń múlki tárkilendi. Kámeletke tolmaǵan balasynyń bolýyna baılanysty jaza óteý merzimi eki jylǵa shegerildi.
Daýlet Totaqanov ortasha qaýipsizdik mekemesinde 7 jylǵa sottaldy. Onyń múlki de tárkilenip, 10 jyl boıy qaıyrymdylyqpen aınalysýyna tyıym salyndy.
Qorǵaýshy tarap pen Tolqyn Totaqanova úkimmen kelispeıtinin aıtty. Sońǵy sózinde ol barlyq qarajat aýyr dertke shaldyqqan ulyn emdeýge jınalǵanyn, jeke paıda kózdelmegenin málimdedi. Alaıda sot naqty shyǵyndardy saralaý arqyly bul ýájderdi negizsiz dep tanydy.
— Osyndaı jaǵdaılardan keıin adamdardyń kómektesýge degen senimi azaıady. Janashyrlyq — qoǵam úshin asa mańyzdy qundylyq. Oǵan nuqsan kelse, zardabyn búkil qoǵam tartady, — dedi Eldar Rakıshev.
Іlııas Sarıev: halyq seniminiń kóleńkesindegi alaıaqtyq
Bul oqıǵada jurtty sendirgen nárse naýqas balanyń sýreti de, aıanyshqa qurylǵan bir rettik úndeý de bolǵan joq. Negizgi yqpal — kóp jyl boıy qalyptasqan bedel edi. Ol áleýmettik jelide halyqqa janashyr adam retinde tanyldy. Qınalǵandarǵa kómektesip, qarapaıym jurttyń máselesin kóterip júrdi. Kópshilik ony ádildik izdegen adamdardyń janynan tabylatyn azamat retinde qabyldady.
Іlııas Sarıev qoǵamǵa dál osyndaı beınemen tanyldy. Áleýmettik jelide ony «Qazaq Robın Gýdy» dep atady.
Sarıevtiń Instagram-paraqshasyna shamamen 600 myń adam jazylǵan. Al onyń qyzmetimen baılanysty «Elge kómek» qorynyń paraqshasyn 400 myńǵa jýyq adam qadaǵalap otyrǵan. Qorda aýyr naýqas balalarǵa, qarttarǵa jáne muqtaj otbasylarǵa qarjy jınaý týraly habarlamalar turaqty jarııalanyp turǵan.
Ózin asaba, toı júrgizýshisi ári shoýmen retinde tanystyrǵan Sarıev negizgi tabysyn osy saladan tabatynyn aıtqan. Ol qaıyrymdylyqpen aınalysatyn adamnyń beınesin 2021 jyldan bastap qalyptastyrdy. Keıin 70 otbasyǵa baspana alyp berýge kómekteskenin jáne 203 adamdy tegin qajylyqqa jibergenin málimdegen.
2025 jyldyń sáýirinde buqaralyq aqparat quraldarynda Іlııas Sarıevtiń ustalǵany týraly aqparat tarady. Oǵan birneshe azamat qor basshysynyń áreketinen zardap shekkenderin aıtyp, alaıaqtyq boıynsha shaǵym túsirgen.
Іs materıaldarynda barlyǵy 26 derek qamtylǵan. Olar eki baǵytqa bólingen.
Birinshi baǵyt qaıyrymdylyq qoryna qatysty bolǵan. Tergeý málimetinshe, Sarıev aýyr dertke shaldyqqan adamdardyń týystarynan aqsha alyp, olardyń ótinishin Instagram-paraqshasynda jarııalaýǵa ýáde bergen. Emge qarjy izdegen otbasylar úshin mundaı jarııalanym sońǵy úmittiń biri edi. Óıtkeni áleýmettik jelidegi bir vıdeo kópshiliktiń nazaryn aýdaryp, kómek jınaýǵa jol ashýy múmkin bolatyn. Alaıda ýáde etilgen vıdeolar jarııalanbaǵan. Osy derek boıynsha alty adam jábirlenýshi dep tanyldy.
Ekinshi baǵyt Aqtoty Dúıseevaǵa tıesili týrıstik kompanııaǵa qatysty bolǵan. Kompanııa arqyly adamdarǵa qajylyq pen umra saparlary usynylǵan. Alaıda tergeý málimetinshe, azamattar aqsha tólegenimen, ýáde etilgen sapar tolyq uıymdastyrylmaǵan. Sonyń saldarynan 20 adam zardap shekken.
Jalpy shyǵyn kólemi 35 mıllıon teńgeden asqan. Jábirlenýshiler joǵaltqan qarajat kólemi 500 myń teńgeden shamamen 6 mıllıon teńgege deıin jetken.
Sot jaryssózinde prokýror Sarıevti iri kólemdegi alaıaqtyq boıynsha kináli dep tanyp, alty jylǵa bas bostandyǵynan aıyrýdy surady. Alaıda sottyń sońǵy sheshimi ózgeshe boldy.
2025 jyldyń jeltoqsanynda Almaty soty Іlııas Sarıevti birneshe ret jasalǵan alaıaqtyq boıynsha kináli dep tanydy. Alǵashynda oǵan 4 jyl 8 aı jaza taǵaıyndalǵan. Keıin Qazaqstan Konstıtýtsııasynyń 30 jyldyǵyna baılanysty jarııalanǵan raqymshylyqqa sáıkes, jaza merzimi 3 jyl 8 aıǵa qysqardy.
Aqtoty Dúıseeva 4 jyl 6 aıǵa sottaldy. Raqymshylyqtan keıin onyń jazasy 3 jyl bolyp belgilendi. Alaıda kámeletke tolmaǵan balasy bar bolǵandyqtan, jaza óteý merzimi bala 14 jasqa tolǵanǵa deıin, ıaǵnı 2028 jylǵa shegerildi. Sonymen qatar sot jábirlenýshilerdiń materıaldyq shyǵyndy óndirý týraly talaptaryn qanaǵattandyrdy.
Іlııas Sarıevke qatysty is boıynsha shyǵyn kólemi keıbir ózge jalǵan qaıyrymdylyq oqıǵalarymen salystyrǵanda asa iri bolmaýy múmkin. Biraq bul jaǵdaı máseleniń basqa qyryn kórsetti: keıde qoǵam senetin adamnyń bedeli qoldan jasalǵan sýretter men oıdan shyǵarylǵan dıagnozdardan da ótimdi quralǵa aınalýy múmkin.
Sarıev jyldar boıy ózin «halyqtyń janashyry» retinde tanytty. Oǵan naýqas balalary bar otbasylar, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdar, qajylyq saparyna úmit artqandar júgindi. Alaıda sot anyqtaǵandaı, mundaı ótinishterdiń bir bóligi kómekpen emes, qarjylyq shyǵynmen aıaqtalǵan.
Sondyqtan bul oqıǵadan shyǵatyn negizgi qorytyndy — áleýmettik jelidegi qalyptasqan obrazǵa kózsiz senýge bolmaıdy. Tekserýdi tek qujat pen esepshottan emes, qaıǵy men kópshiliktiń arasynda júrgen adamdardan da bastaý qajet.
