Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa hám Jańǵyrý 3.0

Tipti birin-biri almastyryp jatqan jańalyqtar, ǵylym men tehnıkanyń, tehnologııa men ınnovatsııanyń shapshańdyǵy adamdy tańǵaldyrmaı qoımaıdy. Osynyń ózi - kómirsýtek ekonomıkasy dáýiriniń birte-birte aıaqtalyp kele jatqanyn anyq baıqatady. Aıtqandaı, kómirsýtek ekonomıkasy - úshinshi ındýstrııalyq revolıýtsııa sanalatyn edi. Endeshe adamzat Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa dáýirine qadam basyp keledi. Bıylǵy Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń Joldaýynyń ózegi de osy  - Tórtinshi ındýstrııalyq revolıýtsııaǵa qamdanýdyń qamynan týyndaıdy.

Álemdik órkenıet taǵdyry da, damýy da eń aldymen adamı damýǵa táýeldi. Adamzattyń damý tarıhyna qarasańyz bári de oılaýdyń, jasaýdyń nátıjesimen damyǵan. Oılaý men jasaý, engizý arqyly jańa tehnologııalardy ilgeriletý - búgingi básekelestiktiń de ózegi. Adamnyń muqtajdyǵynan shyǵaratyn, alysty jaqyndatyp, baıaýdy tezdetetin, aýyrdy jeńildetetin de - adam aqyl-oıynyń jemisi. Osyndaı oı jemisiniń nátıjesinde dúnıe damýynda ónerkásiptik revolıýtsııalar biriniń ornyn biri basty.

Máselen, HІH ǵasyrda paıda bolǵan kómir men býdyń qozǵaltqysh kúshi - birinshi ónerkásiptik revolıýtsııanyń tiregine aınaldy. Alǵash otarbalar paıda boldy. Kómir men bý arqyly qozǵalysty údetken mashına adamnyń jazý-syzýynan bastap, úlken ekonomıka salalaryn alǵa súıredi. Jurtshylyqtyń suranysyna oraı qyzmet kórsetý, taýarlar shyǵarý beleń aldy. Saýda sattyqtar, alys-beris, barys-kelis jandandy. Kele kele bý qozǵaltqyshtarynyń ornyn elektrlendirý, energetıkany údetý basty. Bul - HH ǵasyrda ornaǵan ekinshi ónerkásiptik revolıýtsııanyń enýimen parapar. Energetıkanyń alshańdaýy túrli jańalyqtardy týdyrdy. Birtindep baılanys damyp, radıo, telefon, teledıdar dúnıege keldi. Іshten janý qozǵaltqyshyna súıengen bul kezeńde jedel damyǵan elderde býdaq-býdaq tútini bar alyp zaýyttar, fabrıkalar qaptady. Zaýyttarmen qosa óndiris údemeli sıpat alyp, munaı men gaz óndirý barynsha etek aldy. Munaı ónimderin paıdalanatyn avtokólik quraldary, basqa da turmystyq tehnıkalar dúnıege keńinen tarap, búkil adamzatqa qoljetimdi boldy. Tehnıka, tehnologııalar damýy arqasynda baılanys pen aqparat salasy alǵa shyǵyp, tsıfrlyq baılanys quraldary ómirge keldi. Osylaısha, úshinshi ındýstrııalyq revolıýtsııa alǵa basty. 1990 jyldary el-eldi kompıýterler jaýlaı bastady. Alǵashqy robot-tehnıkalar dúnıege keldi. Onyń sońynan avtomattandyrý, kıber-fızıkalyq júıe álemniń aýanyn múldem basqasha órbitti. Sarapshylar úshinshi ındýstrııalyq revolıýtsııanyń sharyqtaý shegin kompıýterlendirýmen qatarlasqan Internetpen baılanystyrady. Rasynda Internet dúnıeni ózgertti. Túıdek-túıdek aqparattar aǵyny elderdi shyr aınaldyrdy. Internettiń barmaıtyn jeri, baspaıtyn taýy qalmaı bara jatyr. Tipti adamzat qajettiligine beriletin energııany da Internet arqyly alatyn dárejege jetti.

Bundaı qarqyn Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııany týdyryp otyr. Buny Elbasy óziniń Joldaýynda: «Álemde kezekti, Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa bastaldy. Ekonomıkany jappaı tsıfrlandyrý tutas salanyń joıylýyna jáne múlde jańa salanyń paıda bolýyna alyp keledi. Bizdiń kóz aldymyzda bolyp jatqan uly ózgerister - ári tarıhı syn-qater, ári Ultqa berilgen múmkindik», - degen bolatyn. Al mundaı múmkindiktiń tetigi «Jańǵyrý.3.0» baǵytymen baılanysty. Bul úshin Elbasy eldiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin qurýdy tapsyrdy.

Álemdik «Indýstrııa.4.0»

Avtomattandyrý, kıber-fızıkalyq damý arqasynda birshama ozyq elder «Tórtinshi ındýstrııalyq revolıýtsııany» bastap otyr. «Indýstrııa 4.0» dep atalatyn revolıýtsııanyń tórkini Germanııaǵa tıesili deýshiler de bar.  «Indýstrııa 4.0» - jańa zamanǵy nusqany ǵana emes, ındýstrııanyń jańa ǵasyryn da bildiredi. Naqtylaı aıtsaq, «Indýstrııa 4.0» ataýy bıznesmender, saıasatkerler men ǵalymdar basqarǵan 2011 jylǵy bastamadan alǵan eken. Olar buny Germanııanyń óńdeýshi ónerkásibiniń básekege qabilettiligin kıber-fızıkalyq júıelerdi (Cyber-Physical System) zaýyt protsesterine qarqyndy shoǵyrlandyrý arqyly arttyrý quraly retinde anyqtaǵan. Kóptegen elderdiń úkimetteri kıber-fızıkalyq júıelerdi ulttyq múddeni qorǵaý úshin asa mańyzdy dep sanap, ınnovatsııanyń basym tizimine engizdi.

Sonymen, qazirgi tańda álemniń ártúrli elderinde «Indýstrııa 4.0.» tujyrymdamasyn engizýdiń ortasha jáne uzaqmerzimdi bastamalary qabyldanǵan. Bular joǵaryda aıtylǵan Germanııada - «Industrie 4.0»,  Frantsııada - «Industrie du Futur», Ońtústik Koreıada - «Manufacturing innovation 3.0», Úndistanda - «Make in India», Ispanııada - «Industria Conectada 4.0», Japonııada - «The New Robot Strategy», Italııada -  «Manifattura Italia», Reseıde - «Ulttyq tehnologııalyq bastama». Qytaıda -  «China Manufacturing 2025» jáne taǵysyn taǵylar.

Buǵan uqsas Eýrazııalyq Odaqta «Factory of the future», AQSh-ta «Advanced manufacturing partnership», Germanııada «Mittelstand 4.0» baǵdarlamalary da qoldanylady. Osylardyń aıasynda óńdeý ónerkásibi men basqa da ekonomıkanyń salalarynda tehnologııanyń jańa damý perspektıvalary qoldaý taýyp, tanyla bastady.

Qazaqstanda «Indýstrııa 4.0» qalaı júzege aspaq?

Joldaýda kórsetilgendeı, ónerkásip óndirisiniń turaqty ósýin qamtamasyz etý úshin, Úkimet «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa» elementterin jappaı engizýge nazar aýdaratyn bolady. Bul úshin ne isteý kerek?

Investıtsııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń aıtýynsha, osy baǵytta Qazaqstan álemdik jetekshi kompanııalarmen seriktese jumys isteýdi josparlap otyr. «Bul rette 2017 jyly jańa ekonomıkanyń elementterin keshendi qoldanýǵa ázir óńdeý sektory anyqtalatyn bolady. Atalǵan sektorlarda «Indýstrııa 4.0» tehnologııasyn engizý jónindegi pılottyq jobalar júzege asyrylady. Aldaǵy ýaqytta bul tájirıbe basqa da kásiporyndar men ónerkásip sektorlarynda qoldanylatyn bolady», - deıdi mınıstr.

Jalpy Jeńis Qasymbek «Indýstrııa 4.0» elementterin engizý kásiporyndardyń básekege qabilettiliginiń mańyzdy faktory ǵana emes ekenin alǵa tartady. Onyń paıymynsha, bul - Qazaqstanǵa teńizge tikeleı shyǵar jolynyń joqtyǵy, ishki naryqtyń tarlyǵy, bilikti mamandardyń tapshylyǵy sııaqty faktorlardy joıýǵa da múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty Qazaqstanda jańa ındýstrııa qurýdyń basty baǵyttarynyń biri elektromobılder óndirisi men qajetti ınfraqurylymdardy damytý bolyp anyqtalǵan eken. Ol úshin tıisti jol kartasy ázirlenip, ony iske asyrý kózdelgen. Budan bólek, mınıstr Jeńis Qasymbek «Indýstrııa 4.0» boıynsha ónerkásip salalaryn transformatsııalaý úshin aldyńǵy qatarly aqparattyq kommýnıkatsııalyq tehnologııany keńinen qoldanýǵa qajettigin de alǵa tartady.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasy men elimizdegi halyqaralyq tájirıbesine sáıkes, «Indýstrııa 4.0» negizinde birtindep ónerkásipti tehnologııalyq jańǵyrtýdyń keshendi sharasy men tıisti tujyrymdama ázirlenetin bolady. Jalpy, «Indýstrııa 4.0» elementterin engizý Qazaqstan ónerkásibine qoldanystaǵy júıeni jeńildetýge kómektesedi. Jańa tehnologııalar elektrondy formatta derektermen almasýdy uıymdastyrýǵa jáne jergilikti jerde az mólshermen shyǵarýǵa múmkindik beredi. Mysaly, avtomobıl ónerkásibiniń qajet bólshekteri. Óndiristi avtomattandyrý adam eńbegin almastyrýǵa múmkindik beredi. Mysaly, robottalǵan dánekerleý kesheniniń bir operatory, bizde tapshylyǵy udaıy seziletin 5-10 bilikti dánekerleýshini almastyra alady. Bul turǵyda olardy oqytýǵa jumsalatyn shyǵyn azaıady, sonymen qatar, salaǵa jastardy tartýda kásiptiń bedeli artady», - deıdi mınıstr.

Jeńis Qasymbektiń keltirgen deregine súıensek, «BCG» sarapshylarynyń pikiri boıynsha, «Indýstrıı 4.0» engizý Germanııada óńdeý ónerkásibinde ónimdilikti 90 mlrd. eýrodan 150 mlrd. eýroǵa deıin arttyrýǵa septigin tıgizgen. Al, nemis kompanııalarynyń qosymsha tabysy jylyna 30 mlrd. eýrony quraıdy. Sondaı-aq, halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, «Indýstrııa 4.0.» tehnologııasyna kóshýge 20 jylǵa jýyq ýaqyt qajet delinedi. Degenmen, bul úshin qazirdiń ózinde sandyq negizge kóshý úshin tıisti alǵysharttardy jasaý kerek.

Aıta keterligi, Qazaqstannyń  óńdeý sektoryn dıagnostıkalyq bóliminde Germanııa «Fraunhofer» ınstıtýtymen «Indýstrıı 4.0» elementterin engizý daıyndyǵy deńgeıinde aldyn ala kelisimderge qol jetkizilgen eken. Sonymen qatar, atalmysh ınstıtýtpen óńdeý ónerkásibine sol elementterdi jyldam engizýdiń júıelik usynymyn ázirleýge de ýaǵdalastyq jasalǵan.

«Fraunhofer» - 67 ınstıtýtty biriktiretin, ónerkásipti zertteıtin iri eýropalyq ınstıtýt. Onyń quramynda ónerkásipti avtomattandyrý ınstıtýty, jańa materıaldardy zertteý ınstıtýty, ıntellektýaldandyrylǵan júıe ınstıtýty bar. Olarda 24 myń qyzmetker eńbek etedi. Ol - Germanııadaǵy «Indýstrııa 4.0» tehnologııasyn damytý jónindegi negizgi úılestirýshilerdiń biri.

Taǵy bir top sarapshylar Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııanyń burynǵy ǵylymı-tehnıkalyq damýdan bir ereksheligi retinde ǵylym men ekonomıkanyń áleýmettik mindetteriniń artýyn alǵa tartady. ıAǵnı, bul ónerkásip salasynyń qorshaǵan ortaǵa zııanyn azaıta túsýdi, ekonomıkany monopolııadan ajyratýdy, memlekettiń halyq aldyndaǵy keı jaýapkershilikterin iri transulttyq korporatsııalardyń moınyna júkteýdi de kózdeıdi.

Túıindeı aıtsaq, «Jańǵyrý 3.0» baǵytyn betke alǵan Qazaqstan úshin shyn máninde Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa qaǵıdattarynyń mańyzy erekshe. Bul rette tanymal sarapshy Murat Ábenovtiń myna pikirin bildire ketkendi jón sanadyq: «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýtsııa jańǵyrýdan ótpegen elder úshin táýekelder týdyrady. Sondyqtan Qazaqstannyń «Úshinshi jańǵyrýy» - elimizdiń álemdegi Tórtinshi ındýstrııalandyrýdan qalyp qoımaý múmkindigi. Sondyqtan da bizge ahýaldy eńsere alatyn, sandyq tehnologııalardy meńgergen, adamı kapıtaldy qurý úshin jaǵdaı jasaýǵa qaýqarly memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttardyń, ádil bıznestiń tyǵyz ıntegratsııasy qajet».