Topyraq pen tyńaıtqyshtar: zerthanalyq baqylaý nesimen mańyzdy
ASTANA. KAZINFORM - Topyraqtyń sapasy aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligine jáne ónimniń qaýipsizdigine tikeleı áser etedi. Sondyqtan topyraq pen tyńaıtqyshtardyń quramyndaǵy nıtrattar men aýyr metaldardy anyqtaý agrohımııalyq jáne sanıtarııalyq baqylaýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri.
Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyǵynyń (SESO) hımııalyq zertteýler zerthanasynyń meńgerýshisi Álııa Beısembaevanyń aıtýynsha, turaqty zerthanalyq taldaý topyraqtyń jaı-kúıin der kezinde baǵalaýǵa, nıtrattardyń deńgeıin anyqtaýǵa jáne aýyr metaldarmen yqtımal lastaný belgilerin aıqyndaýǵa múmkindik beredi.
– Qazirgi aýyl sharýashylyǵyn tyńaıtqyshsyz elestetý qıyn. Alaıda olardy durys qoldanbaý topyraqta jáne ósimdik ónimderinde nıtrattardyń shamadan tys jınalýyna ákelýi múmkin. Nıtrattardyń joǵary mólsherde jınalýyna kóbine azotty tyńaıtqyshtardy mólsherden artyq engizý, qorektendirý merzimderin saqtamaý jáne agrotehnıkalyq talaptardyń buzylýy sebep bolady.
Nıtrattardyń artyq mólsheri kókónis, jemis-jıdek pen kók ónimderiniń sapasyna keri áser etýi yqtımal. Mundaı ónimderdi turaqty tutyný adam densaýlyǵyna belgili bir qaýip tóndirýi múmkin, - deıdi ol.
Mamandar aýyr metaldardyń quramyna da erekshe nazar aýdarady. Olarǵa qorǵasyn, kadmıı, synap, kúshán, mys, myrysh jáne basqa da elementter jatady. Aýyr metaldar topyraqqa ónerkásiptik shyǵaryndylar, kólik magıstraldary, sapasyz tyńaıtqyshtardy qoldaný, sondaı-aq ósimdikterdi hımııalyq qorǵaý quraldaryn uzaq ýaqyt paıdalaný arqyly túsýi múmkin.
Ruqsat etilgen shekti mólsherden asqan jaǵdaıda aýyr metaldar topyraqta jınalyp, ónim sapasyn tómendetedi jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń lastaný qaýpin arttyrady.
Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq saraptama ortalyǵy bazasynda mundaı zertteýler zamanaýı taldaý ádisterin qoldana otyryp, zerthanalyq jaǵdaıda júrgiziledi. Mamandar nıtrattardyń kontsentratsııasyn jáne aýyr metaldardyń mólsherin anyqtap, topyraq pen tyńaıtqyshtardyń naqty jaǵdaıy týraly senimdi aqparat beredi.
2026 jyldyń basynan beri Ortalyqta 25 synama zerttelip, 288 zertteý júrgizildi, onyń ishinde 60 zertteý aýyr metaldarǵa qatysty. Zerthanalyq baqylaý nátıjesinde hrom boıynsha 12 teris kórsetkish anyqtaldy, sondaı-aq nıtrattarǵa 25 zertteý júrgizildi.
Zertteý nátıjeleri boıynsha tapsyrys berýshige synaq hattamasy usynylady. Bul qujat jer ýchaskesin, tyńaıtqyshtardy nemese ósiriletin ónimdi odan ári paıdalaný boıynsha negizdelgen sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Zerthana mamandarynyń aıtýynsha, topyraq pen tyńaıtqyshtardy turaqty baqylaý tyńaıtqyshtardy utymdy paıdalanýǵa, jerdiń qunarlylyǵyn saqtaýǵa, óndiristik táýekelderdi azaıtýǵa jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge yqpal etedi.
Nıtrattar men aýyr metaldarǵa zerthanalyq taldaý júrgizý - yqtımal qaýipterdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan mańyzdy profılaktıkalyq shara. Ol ónim sapasyn qorǵaýǵa, táýekelderdi der kezinde anyqtaýǵa jáne tutynýshylar úshin qaýipsiz aýyl sharýashylyǵy ónimderin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
