Toqqa táýeldi júrek: LVAD-pen ómir súrip jatqan jandar

Júrek derti dendep barady: 229 myńnan astam naýqas esepte tur

Júrek – qantamyrlar júıesine úzdiksiz qan aıdap, aǵzany ottegimen qamtamasyz etetin mańyzdy múshe. Judyryqtaı ǵana júrektiń adam aǵzasyndaǵy róli orasan zor ekeni aıtpasa da túsinikti. Alaıda sekýnd saıyn toqtaýsyz soǵatyn bul músheniń de syr beretin sátteri bolady. Júrek ózine júktelgen negizgi qyzmetin tolyq atqara almaı, túrli aýrýlarǵa jol ashady. Asqynǵan júrek-qantamyr dertteriniń eń aýyry – sozylmaly júrek jetkiliksizdigi.

— Júrek jetkiliksizdigi – júrektiń qan aıdaý qyzmeti álsirep, aǵzanyń qajettiligin qamtamasyz ete almaı qalatyn jaǵdaı. Sonyń saldarynan qan men suıyqtyq aǵzada jınalyp, entigý, tez sharshaý jáne aıaq-qol isinýi sııaqty belgiler paıda bolady. Negizgi sebepterine arterııalyq gıpertenzııa, júrek aýrýlary, sondaı-aq sońǵy kezde jıilegen energetıkalyq sýsyndardyń áseri jáne genetıkalyq faktorlar da jatady. Aýrýdyń 4 satysy bar: A – qaýip faktorlary bolady; B jáne C – júrekte ózgerister bolyp, belgiler kórinedi; D – asqynǵan kezeń, munda dári-dármek jetkiliksiz bolyp, hırýrgııalyq em qajet bolýy múmkin, — dedi kardıolog Naıl Fanılovıch.

Búginde elimizde sozylmaly júrek jetkiliksizdigi dıagnozymen dıspanserlik esepte turǵan naýqastar sany 229 myń 525 adamǵa jetti. Al osydan bes jyl buryn bul kórsetkish nebári 117 myń 305 adamdy quraǵan, ıaǵnı ósim 95,7 paıyzǵa artqan.

— Sońǵy bes jylda júrek jetkiliksizdigi dıagnozy qoıylǵan naýqastar sany aıtarlyqtaı artty. Bul aýrýdy erte anyqtaý deńgeıiniń jaqsarǵanyn kórsetedi. Osy baǵytta jumys jalǵasýda: kardıologter mektebi uıymdastyrylyp, UMC mamandary elimizdiń barlyq óńirlerinde dárigerlerdi erte dıagnostıka, ehokardıografııa jáne aýrýdyń údeý belgilerin der kezinde anyqtaýǵa úıretip júr, — delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Sozylmaly júrek jetkiliksizdigi eńbekke qabiletti jastaǵy azamattar arasynda jıi tirkeledi. Naýqastardyń ortasha jasy 40 pen 56 jas aralyǵynda. Dert er adamdar arasynda kóp kezdesedi. Mamandar muny zııandy ádetterdiń keń taralýymen baılanystyrady. Atap aıtqanda, temeki shegý, alkogoldi ishimdik ishý jáne energetıkalyq sýsyndardy paıdalaný.

Júrekke tirek bolǵan tehnologııa – LVAD

Elimizde sozylmaly júrek jetkiliksizdigi bar naýqastardy esepke alyp, elektrondy túrde tirkeý úshin «Amandyq» mobıldi qosymshasy ázirlengen. Qazirgi tańda júıede 51 myń patsıent bar, olardyń shamamen 16 myńy — derttiń aýyr satysyndaǵy naýqastar. Atalǵan patsıentter memleket esebinen zamanaýı em ala alady. Al derttiń aýyr satysy qandaı?

— Júrek jetkiliksizdiginiń eń aýyr túri — termınaldy saty. Bul kezeńde naýqastyń jaǵdaıy kúrt nasharlap, aǵza dárilik emdi tolyq qabyldaı almaıdy. Sol jaq qarynshanyń jıyrylý qyzmeti kúrt álsireıdi. Termınaldy júrek jetkiliksizdigi kezinde joǵary tehnologııalyq hırýrgııalyq ádister qajet. Sonyń biri — júrek transplantatsııasy. Taǵy bir tásil — sol jaq qarynshaǵa kómekshi qanaınalym júıesin (LVAD) ımplantatsııalaý, - dep jazylǵan vedomstvo habarlamasynda.

Elimizde dıagnozdyń sońǵy satysynda naýqastarǵa Left Ventricular Assist Device (LVAD) apparaty ornatylady. Qurylǵy sol jaq qarynshanyń júktemesin azaıtyp, qan aınalymyn mehanıkalyq túrde qamtamasyz etedi. Qazaqstanda bul júıe alǵash ret 2014 jyly engizildi. Al qurylǵynyń ózi AQSh-ta ázirlenip, 2008 jyldan bastap medıtsınada qoldanylyp keledi.

— Bul qurylǵy kóp jaǵdaıda transplantatsııaǵa deıingi «kópir» retinde qoldanylady. Apparatty alýǵa formaldy kezek joq. Qurylǵy naýqastarǵa jalpy kezek tártibimen emes, tek qatań medıtsınalyq kórsetkishter negizinde ornatylady. 2011 jyldan beri Qazaqstanda 650-den astam LVAD qurylǵysy ımplantatsııalanǵan, - dep málimdeıdi vedomstvo.

Júrek óz betinshe jetkilikti deńgeıde qan aıdaı almaǵan kezde, LVAD qurylǵysy onyń qyzmetin ishinara almastyrady. Mundaı ádis kóbine donorlyq júrek kútip júrgen nemese júrek transplantatsııasyna qarsy kórsetilimi bar naýqastarǵa qoldanylady.

— Qurylǵyny ornatý 3-4 saǵatqa sozylǵan kúrdeli operatsııa arqyly júzege asady. Ota barysynda júrektiń sol jaq qarynshasynyń ushyna pompa ornatylady. Onyń ishindegi arnaıy rotor úzdiksiz aınalý arqyly aǵzada qan aınalymyn turaqtandyrady. Bul sorǵysh elektr qýaty arqyly jumys isteıdi. Sol sebepti operatsııa kezinde qurylǵyny syrtqy qýattaǵyshpen baılanystyratyn arnaıy kabel ornatylady. Kabel keýde qýysynyń ishki bóligimen júrgizilip, deneniń syrtyna kindik tusynan shyǵarylady. Syrtqa shyǵarylǵan bóligi batareıalarǵa qosylady, — dedi kardıolog Naıl Fanılovıch.

Júrekke jalǵanǵan qurylǵy tolyqtaı qýat kózine táýeldi. Sondyqtan naýqastar apparattyń qýattaǵyshyn «13-shi múshesindeı» únemi ózimen birge alyp júredi. Onyń salmaǵy shamamen 3 kelini quraıdy. Al batareıalardyń qýaty shamamen 18–20 saǵatqa jetedi. Kezekpen aýystyryp otyrý úshin qosymsha batareıalar da beriledi eken. Sebebi, júrekke qajetti toq berilmese, sorǵysh qyzmetin toqtatady.

LVAD: Qazaqstanda jyl saıyn 40–50 ota jasalady

Mınıstrlik málimetine sáıkes, elde 650-den astam adamǵa LVAD apparaty ornatylǵan. Onyń ishinde balalar da bar. Mysaly, ımplantatsııa kezinde eń jas naýqas 8-de, eń egde naýqas 76 jasta bolǵan. Al 2025 jyly júrek jetkiliksizdiginiń termınaldyq satysyndaǵy naýqastarǵa 46 ota jasaldy. Jalpy, jyl saıyn bul dıagnozy boıynsha ortasha eseppen 40–50 operatsııa jasalady.

— Bir ımplantatsııanyń jáne keıingi emmen qamtamasyz etýdiń quny orta eseppen 65–70 mıllıon teńgeni quraıdy. Alaıda bul joǵary tehnologııalyq medıtsınalyq kómek memleket esebinen tolyq tegin kórsetiledi. Sońǵy 2 jyl ishinde Qazaqstannyń úsh ortalyǵynda jasandy sol jaq qarynshany ımplantatsııalaý júrgizilýde, sondaı-aq bul operatsııa túri Jambyl oblysynda (Taraz qalasy), Shymkentte jáne Almatyda da qoljetimdi boldy, — delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.

Samal Ómirjanqyzy - osydan eki jyl buryn júrek jumysyna qoldaý kórsetetin LVAD apparatyn ornatqan. Keıipkerimiz Astana qalasynyń turǵyny. Aıtýynsha, operatsııaǵa deıin onyń densaýlyǵy bir jyl boıy birtindep nasharlaǵan. Aýa jetpeı, únemi entigip, uıqy rejımi buzylǵan.

— 2024 jyly kún saıyn entigý, bas aınalý, júrek aıný, tersheńdik mazalaı berdi. Aýa jetpegen soń qorqyp, otyryp uıyqtaıtyn jaǵdaıǵa jettim. Emhanaǵa bardym, dárigerler biraz ýaqyt naqty dıagnoz qoıa almady. Alǵashynda ókpe mańynda tromb bar degen boljam aıtty. Bir kúni esimnen tanyp, qulap qaldym. Aýrýhanaǵa jetkenimde dárigerler júrekpen másele bar ekenin aıtyp, shuǵyl túrde júrek ortalyǵyna jiberdi. Al UMC júrek ortalyǵynyń mamandary meni birden palataǵa jatqyzdy. Bir saǵattyń ishinde barlyq qajetti analızderdi aldy. Sol kúni keshke dárigerler júregimniń qatty keńeıip ketkenin, qan aıdaý qyzmeti tómendegenin aıtty, - dedi ol.

Árıne, adamnyń ishin tilip, ómir súrýine tikeleı áser etip turǵan júrekke sorǵysh jalǵaý – ońaı is emes. Kúrdeli operatsııa aldynda dáriger de, naýqas ta muqııat daıyndyqtan ótedi.

— Dárigerler bul jaǵdaıda tek LVAD apparatyn ornatýǵa bolatynyn aıtty. Apparatsyz bir apta nemese bir aı ǵana ómir súrýim múmkin ekenin eskertti. Týystarymnan kelisim aldy, ata-anam birden kelisti. «Eń bastysy aman bolsa boldy» dedi. Qazannyń 8-i kúni naqty dıagnoz qoıylyp, otaǵa daıyndyq bastaldy. Eki apta tekseristen óttim. Qazannyń 18-i kúni tańǵy 7:30-da operatsııa bastaldy. Ol 16:30-da aıaqtalyp, esimdi keshki 18:00 shamasynda jıdym, - dedi Samal Ómirjanqyzy.

Kardıolog aıtqandaı, júrek tusyna ornatylǵan sorǵyshtyń kabeli keýde ishinen ótkizilip, kindik tusynan syrtqa shyǵarylady. Kabeldiń uzyndyǵy shamamen 1 metrge jetedi. Mundaı kúrdeli operatsııadan keıin naýqastyń kúndelikti tirlikke beıimdelýi qıyn.

— Operatsııadan keıingi alǵashqy kúnder óte qıyn ótti. Keýde tusym tilinip, tigisterim ashyp, qozǵalýym qıynǵa tústi. Biraq soǵan qaramastan tynys alýym burynǵydan áldeqaıda jeńildedi. Jansaqtaý bóliminde 3–4 kún jatqannan keıin palataǵa aýystyryldym. Janyma kútýshi aldyrtty. Jalpy, aýrýhanada 20 kún em qabyldadym. Osy ýaqyt ishinde maǵan jáne kútýshime apparatty qoldaný, batareıany aýystyrý, jarany kútý jáne ınfektsııadan saqtaný joldaryn tolyq úıretti, - dedi Samal Ómirjanqyzy.

Júrekke jalǵanǵan qurylǵyǵa turaqty kútim qajet

Samal Muqanovanyń sózinshe, otadan keıin kúızeliske túsken sátteri jıi kezdesken. Júregine jaıǵasqan qurylǵy da arnaıy kútimdi qajet etken. Biraq bul rette arnaıy koordınator-mamandar qoldaý kórsetedi eken.

— Júrek pen qan aınalymyna baılanysty kúnine 10–14 túrli dári ishýge týra keledi. Sebebi qan qoıýlanyp ketse, apparatqa artyq júkteme túsedi. Qurylǵyǵa baılanysty arnaıy medbıkeler bolady, olardy koordınatorlar dep ataıdy. Eger apparatta qandaı da bir túsiniksiz aqaý baıqalsa, birden habarlasamyz. Olar telefon arqyly jedel jaýap berip, qajetti kómekti kórsetedi, - dedi ol.

Qurylǵy deneden syrtqa shyǵarylǵandyqtan, naýqastardyń búıir tusynda ashyq ótpeli aımaq qalady. Bul degenimiz ınfektsııa qaýpi joǵary. Sondyqtan naýqastar árdaıym saqtyqta júredi. Dáriger tarapynan da arnaıy shekteýler qoıylady.

— Jarany únemi kútip, ýaqytyly tańyp otyrý qajet. Eger ınfektsııa ishke ótse, jaǵdaı kúrdelenedi. Ásirese ystyq kúnderi syrtqa shyqpaýǵa tyrysamyn, óıtkeni terleý kezinde ınfektsııa túsý qaýpi joǵary. Tańǵysh turǵanymen, syrtqy áserden tolyq qorǵaı almaıdy. Sonymen qatar 3–5 kılogramnan artyq salmaq kóterip júrekke kúsh túsirýge bolmaıdy. Munyń bári árqashan esinde bolady. Sebebi júregim arnaıy qurylǵy arqyly jumys istep turǵanyn sezinesiń, - dedi Samal Muqanova.

Úzdiksiz medıtsınalyq qadaǵalaý

LVAD apparatyn ornatqan ár naýqas jiti baqylaýda bolady. Operatsııadan keıin ár úsh aı saıyn tolyq tekseristen ótedi. Keıin jylyna bir ret josparly ambýlatorııalyq tekserý júrgiziledi. Bul kezde naýqastar 3–4 kún aýrýhanada jatady. Sonymen qatar, kardıologtyń aıtýynsha, onlaın baqylaý júıesi de bar.

— Biz naýqasty mobıldi qosymsha arqyly onlaın rejımde turaqty baqylap otyramyz. Olar kún saıyn óz kórsetkishterin: qan qysymy, pýls, sorǵy parametrleri men taldaý nátıjelerin engizedi. Dárigerler bul derekterdi taldap, qadaǵalaıdy. Sonymen qatar naýqaspen jáne onyń týystarymen onlaın baılanys júrgizilip, em men qurylǵynyń jaǵdaıy qaralady. Sondaı-aq 6 mınýttyq jaıaý júrip ótý testi arqyly naýqastyń fızıkalyq qalpyna kelý dınamıkasy baǵalanady. Jalpy, naýqas pen kútýshiniń emotsıonaldyq jaǵdaıy da turaqty túrde baqylaýda bolady, - dedi kardıolog Naıl Fanılovıch.

Samal Ómirjanqyzy LVAD apparatyn qoldanyp ómir súrip kele jatqanyna 1,5 jyl bolǵan. Kúndiz qýaty azaıǵan saıyn batareıalaryn aýystyryp otyrady. Al túnde qurylǵyny tikeleı elektr jelisine qosyp, uıyqtaıdy. Onyń aıtýynsha, bul qurylǵymen ómir súrýdiń oń tustary da bar.

— Qazir júregim elektr qýatymen jumys istep turǵandaı. Qýattaǵyshty aýystyrǵan sáttiń ózinde-aq júrek soǵysy birden sezilip, dúrsildeı bastaıdy. Qyzyq... Operatsııadan keıin aıtarlyqtaı kóp ózgerister boldy: bas aýrýy, júrek aıný, entigý sııaqty belgiler joıyldy. Uıqy qalypqa kelip, kún tártibim retteldi, júıke júıem de tynyshtala bastady. Júrgen kezde de entikpeımin, - dedi ol.

Árıne, tula boıyńdy toqqa jalǵap turǵan apparattyń da óz kedergileri bolady.

— Keı kezderi dıskomfort seziledi. Adam kóp jınalatyn jerlerge, toı-tomalaqtarǵa barýdan tartynamyn. Sebebi keýdemnen syrtqa shyǵyp, batareıaǵa qosylǵan qurylǵyny bireý baıqamaı qaǵyp kete me dep alańdaısyń. Osyndaı jaǵdaılar óz-ózińe belgili bir shekteý qoıasyń. Úıden shyqqanda qosymsha batareıany umytpaý asa mańyzdy. Sol sebepti ár qadamyńdy aldyn ala josparlap júrýge daǵdylanasyń, - dedi Samal Muqanova.

Naýqastarǵa I top múgedektigi taǵaıyndalady

Júregine LVAD qurylǵysy ornatylǵan jandarǵa, jaǵdaıynyń aýyrlyǵyna baılanysty, I top múgedektigi taǵaıyndalady. Bul tusta naýqastar memleket tarapynan birqatar áleýmettik qoldaýǵa ıe bolady.

— Birinshi toptaǵy múgedek mártebesin alý da ózindik erekshe sezim týdyrady. Úıde otyryp, basqalar sııaqty jumys isteı almaý ońaı emes. Biraq, memleket tarapynan da qoldaý bar: jaǵdaıyma baılanysty arnaıy kútýshi jaldaýǵa járdemaqy beriledi. Kútýshi kúndelikti tańý jumystaryn jasap, kómektesedi. Jumysqa jaramsyz bolǵandyqtan, áleýmettik qoldaý qarastyrylǵan. Sonymen qatar apparat ornatylǵannan keıin birinshi toptaǵy múgedek retinde tirkeldim, - dedi Samal Ómirjanqyzy.

Otadan keıin júrek qyzmeti qalpyna kelip, kóptegen naýqas jańa ómirge qadam basady. Olardyń basym bóligi eńbekke aralasyp, otbasylyq jáne áleýmettik ómirge qaıta oralǵan.

Elimizde 198 adam júrek transplantatsııasy kezeginde tur

Resmı derekterge sáıkes, elimizde 350-den astam naýqas sol jaq qarynshany qoldaıtyn LVAD qurylǵysymen ómir súrip jatyr. Otadan keıin bir jyl ótken soń naýqastar júrek transplantatsııasyna arnalǵan donorlyq kezekke qoıylady. Qazirgi tańda kezekte 198 adam tur. Onyń 192-si eresekter bolsa, 6-ýy — balalar. Mamandardyń aıtýynsha, donor tapshylyǵy eldegi ózekti másele.

— Júrek transplantatsııasyn qajet etetin naýqastar sany qoljetimdi donor organdarynan áldeqaıda kóp, bul kútý merzimin uzartady. Kútý ýaqyty naýqastyń jaǵdaıyna, qan tobyna, dene kórsetkishterine, operatsııanyń shuǵyldyǵyna jáne úılesimdi donordyń bolýyna baılanysty birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin sozylýy múmkin. Sondyqtan donorlyq mádenıetti damytý, halyqtyń aqparattanýyn arttyrý jáne transplantatsııa júıesin jetildirý asa mańyzdy, - dep málimdeıdi vedomstvo.

Mamandardyń aıtýynsha, LVAD qurylǵysymen 15 jylǵa deıin ómir súrip júrgen naýqastar bar. Mysaly, 2011 jyly júrek tusyna sorǵysh ornatylǵan patsıentke byltyr júrek transplantatsııasy sátti jasaldy. Al sońǵy bes jylda bul dıagnozdaǵy 68 naýqasqa júrek transplantatsııasy júrgizilgen. Samal Ómirjanqyzy da jarty jyl buryn donorlyq kezekke qoıylǵan.

— Dárigerler barlyq aǵzany tolyq tekseristen ótkizedi. Sodan keıin arnaıy bazaǵa tirkelip, donorlyq kútý tizimine qosady. Meniń qan tobym úshinshi, oń. Qazir jaqsy jańalyq kútip júrmin. Sol ýaqytqa deıin osy apparattyń kómegine súıenemin. Dárigerler keı jaǵdaılarda óz júreginiń qyzmeti qalpyna kelip jatatyn sátter de bolatynyn aıtady. Bálkim, sondaı bir ǵajaıyp bolar. Úmit úzbeımin, - dedi ol.

Qoryta kelgende, kardıolog mamandardyń aıtýynsha, júrek aýrýlarynyń sebepterine beıjaı qaraýǵa bolmaıdy. Sondyqtan zııandy ádetterden bas tartý, salaýatty ómir saltyn ustaný — aýrýdyń aldyn alýdaǵy negizgi talaptardyń biri.