Toqyraýda týǵan ýáde: 69 jastaǵy baǵban Atyraýda 550 túp alma aǵashyn ósirdi
ATYRAÝ.KAZINFORM – Bir kezderi toqyraý jyldary otynǵa kesilip ketken alma baǵynyń orny búginde qaıtadan jaıqalyp tur. Mahambet aýdanynyń Saryózek aýylynda turatyn Murat Kalıkov osydan otyz jyl buryn ózine bergen ýádesin oryndap, búginde 550 túp alma aǵashyn ósirip otyr.
Bul baqtyń tarıhy ótken ǵasyrdan bastalady. 1958 jyly Saryózek aýylynda 5 gektar jerge alma baǵy egilgen. Keıin ol birneshe mekemeniń qaraýyna ótken. Murat Kalıkovtyń ata-anasy osy baqta eńbek etken. Al ózi bala kúninen jemis aǵashtarynyń arasynda ósip, baǵbandyqtyń qyr-syryn boıyna sińirgen.
Alaıda 1990-jyldardaǵy ekonomıkalyq qıyndyq aýyldaǵy alma baǵyn saqtap qalýǵa múmkindik bermedi.
– Ol kezde halyqtyń jaǵatyn otyny bolmady. Aýyl turǵyndary alma aǵashtaryn kesip, otqa jaqty. Sol sátte ózime «Denim saý bolsa, dál osy jerden jer alyp, qaıtadan alma aǵashyn egemin. Ákem men anamnyń árýaǵy rıza bolsyn» dep ýáde berdim, – deıdi baǵban.
Murat Kalıkov ýádesin uzaqqa sozbaı oryndaýǵa kirisken. 2001 jyly 11 gektar jer alyp, aldymen aýmaqty qorshap, kóshet egýge daıyndaıdy. Al 2003 jyldan bastap 5 gektar jerge alma aǵashtaryn otyrǵyzady.
Qazir baqta almanyń jeti, al almurttyń tórt sorty ósip tur. Bir qyzyǵy, baǵban bul isti negizgi mamandyǵymen qatar alyp júrgen. Ol qyryq jyl boıy munaı-gaz salasynda eńbek etip, bos ýaqytyn baǵyn kútip-baptaýǵa arnaǵan.
Baǵbannyń aıtýynsha, mol ónim alýdyń óz syry bar. Sonyń biri – aǵash túbin aınaldyra sýarý oıyǵyn qazbaý.
– Quıǵan sýdyń shamamen 30 paıyzy eki-úsh kúnde býlanyp ketedi. Al jerdi tegis qaldyrsańyz, qysta erigen qar sýy aǵash túbine jınalady. Jerdiń asty toń bolǵandyqtan sý birden sińip ketpeıdi de, aǵashtyń tamyry uzaq ýaqyt ylǵal alady, – deıdi ol.
Taǵy bir mańyzdy qaǵıda – alma aǵashyn gúldep turǵan kezde sýarmaý. Baǵbannyń sózinshe, bul kezde artyq ylǵal gúldiń túsip qalýyna áser etýi múmkin. Sondyqtan negizgi sýarý jemis túıini qalyptasqannan keıin júrgiziledi. Al alma tolysa bastaǵanda aǵash molynan sýarylady. Ár sýarýdan keıin ár aǵashqa 120 gramm ammıak selıtrasy beriledi.
Murat Kalıkov aǵashtardy kútip-baptaýda butaqtardy ýaqytyly sıretýdiń de mańyzy zor ekenin aıtady. Onyń tájirıbesinde aǵashtar úsh-tórt jyl saıyn kesiledi. Butaqtardyń arasy keminde 20 santımetr bolýy kerek. Al qatarlardyń arasy 8–10 metr, aǵashtardyń aralyǵy 5–6 metr bolǵanda kún sáýlesi erkin túsip, jel jaqsy ótedi. Bul jemistiń sapasyn jaqsartyp, zııankesterdiń kóbeıýine jol bermeıdi.
69 jastaǵy baǵban baqqa tamshylatyp sýarý júıesin engizýdi josparlap otyr.
– Birinshi maqsatym – tamshylatyp sýarý júıesin júrgizý. Sonda motordy qosqanda barlyq aǵash birdeı sý ishedi. Ekinshi maqsatym – ónimdi óńdeý. Qazir almany satyp, keptirip júrmiz. Aldaǵy ýaqytta balalarǵa arnalǵan alma djemin shyǵarýdy bastaǵymyz keledi, – deıdi Murat Kalıkov.
Baǵbannyń aıtýynsha, durys kútip-baptalǵan alma aǵashy 60 jylǵa deıin ónim bere alady. Al baqty batystan shyǵysqa qaraı ornalastyryp, jelden qorǵaý úshin qylqanjapyraqty aǵash otyrǵyzǵan jón. Qolmen jınalǵan almany -1 men +3 gradýs aralyǵynda saqtasa, ol aqpan aıyna deıin óziniń dámi men sapasyn joǵaltpaıdy.
Qazir Murat Kalıkov ósirgen ónimderin óńirdegi túrli jármeńkelerde saýdaǵa shyǵaryp keledi.
2027 jylǵa deıin aport alma baǵynyń kólemi 110 gektarǵa jetetinin jazǵan bolatynbyz.
