Toqaev: Qazaqstan Eýropalyq Odaqpen yntymaqtastyqty jańa deńgeıge kóterýge daıyn

2015 jyly Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıylǵannan bergi on jyldan soń, Eýropalyq odaq búginde Qazaqstannyń eń iri saýda jáne ınvestıtsııalyq áriptesi.

Myńdaǵan eýropalyq kompanııa bizdiń elimizde tabysty jumys istep, paıda taýyp otyr, Eýropa úshin tıimdi, sonymen qatar ekonomıkamyzdy jańǵyrtýǵa jáne ártaraptandyrýǵa úles qosyp otyr.

Bul úlken jetistik ári solaı bolyp qala beredi. Alaıda qarqyndy ózgerip jatqan álemde bul jetkilikti me? Menińshe, joq.

Men Brıýsselge aıqyn umtylys jáne nyq senimmen qaıta oralyp otyrmyn: Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy áriptestik búginde burynǵydan da zor mańyzǵa ıe. Sondyqtan ony nyǵaıtý qajet.

Qazaqstan men EO yntymaqtastyǵy: eki tarapqa da arnalǵan úsh negizgi strategııalyq maqsat

Atap aıtqanda, Qazaqstan men Eýropalyq odaq yntymaqtastyǵynyń kelesi kezeńi eki tarapqa da arnalǵan úsh negizgi strategııalyq maqsatqa qol jetkizýge baǵyttalýy tıis: 1) ornyqtylyqty nyǵaıtý, 2) barlyq saladaǵy ózara baılanysty keńeıtý 3) azamattar úshin jańa múmkindikter jasaý.

Bul qajet, óıtkeni burynǵy geosaıası alǵysharttar endi jumys istemeıdi. Geografııa men kúsh qaıtadan aldyńǵy qatarǵa shyǵyp otyr.

Qaıta jandanǵan básekelestik saýda, tehnologııalar jáne ınvestıtsııalyq aǵyn baǵyttaryn qarqyndy túrde ózgertip jatyr. Jahandyq jetkizý tizbekteri qaıta osaldana tústi. Saýda-ekonomıkalyq ózara táýeldilik ulttyq qaýipsizdik paıymdarynyń kepiline jıi aınalyp barady.

Eýropaǵa jaqsy málim bolǵandaı, mundaı jaǵdaıda elder ne básekeles bloktarǵa tuıyqtalady, ne ózara qurmet pen ortaq múddelerge negizdelgen jańa áriptestikter qurady.

Qazaqstan da muny jaqsy túsinedi: biz geografııalyq jaǵynan qurlyqtardyń toǵysqan jerinde ornalasqanbyz, al syrtqy saıasatymyz olardy baılanystyrýǵa umtylyp otyr.

Ekonomıkalyq qýat: Qazaqstannyń baılanystyrýshy rólin barǵan saıyn artyp keledi 

Bul baılanystyrýshy ról ekonomıkalyq turǵydan barǵan saıyn nyǵaıa túsýde. 2025 jyly Qazaqstan ekonomıkasy 6,5%-ǵa ósip, JІÓ 306 mlrd AQSh dollaryna jetti.

Halyqaralyq valıýta qorynyń World Economic Outlook boljamyna sáıkes, 2026 jyly JІÓ 360 mlrd. AQSh dollarynan asady dep kútilýde. Іri ári serpindi Qazaqstan Eýropa úshin Eýrazııanyń júregindegi anaǵurlym myqty áriptes degendi bildiredi.

Árbir saıahatshy úshin jol neǵurlym belgisiz bolsa, seriktesiniń senimi soǵurlym mańyzdy bola túsedi. 

Qazaqstan men Eýropa qazirdiń ózinde osyndaı - seriktes. Bizdiń halyqaralyq yntymaqtastyqqa degen teńgerimdi, pragmatıkalyq jáne syndarly kózqarasymyz ózgerissiz qalady.

Biz Birikken Ulttar Uıymynyń Jarǵysyna berik adaldyǵymyzdy saqtaımyz. Biz dıalog pen qaqtyǵystardy beıbit jolmen retteýge basymdyq berýdi jalǵastyramyz. 

«Energetıkalyq qaýipsizdik - ózara senimimizdiń aıqyn mysaly»

Ózara táýeldilik ornyqtylyqty kúsheıtedi. Senimdilik qysqa merzim ishinde strategııalyq mánge ıe bolǵan energetıka salasyn alaıyq. Búginde Qazaqstan Eýropalyq odaqtyń munaı jáne munaı ónimderi ımportynyń shamamen 13%-yn jáne tabıǵı ýran jetkizilimderiniń 16%-yn qamtamasyz etip otyr.

Energetıkalyq qaýipsizdik - ózara senimimizdiń, ornyqtylyqty nyǵaıtýdyń jáne mindettemelerdi anaǵurlym turaqsyz álem jaǵdaıynda da oryndaý qabiletimizdiń aıqyn mysaly.

Nelikten dál osyndaı tásildi aýyl sharýashylyǵynda qoldanbasqa? Azyq-túlik qaýipsizdigi búkil álemde barǵan saıyn mańyzdy strategııalyq máselege aınalyp keledi. Qazaqstan álemdegi eń iri astyq óndirýshiler men eksporttaýshylardyń biri jáne ártaraptandyrýdy qajet etetin eýropalyq naryq úshin eleýli áleýetke ıe.

Sonymen qatar, Eýropanyń bilimi, tehnologııalary men ınvestıtsııalary elimizde tereń óńdeý óndirisin jáne qosylǵan quny joǵary aýyl sharýashylyǵy óndirisin damytýǵa yqpal ete alady.

Sol sııaqty jahandyq ekonomıkanyń ornyqty ósýge kóshýi buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıdegi ózara is-qımyldy talap etedi. Mańyzdy shıkizat materıaldary, jańartylatyn tehnologııalar, energııa tıimdiligi jáne jańa ónerkásiptik ekojúıeler bolashaqtaǵy básekege qabilettilikti qarqyndy túrde qalyptastyryp otyr.

Eger Eýropa saraptama, tehnologııalar jáne ınvestıtsııalarmen jaýap berse Qazaqstan bul jerde de eleýli resýrstar men ónerkásiptik áleýet usyna alady. Eki eldiń ekonomıkasy da ósedi ári ekeýi de ornyqty bola túsedi.

Qaýipsiz jáne tıimdi kólik baǵyttary - strategııalyq arterııalar

Yntymaqtastyǵymyzdyń alǵashqy onjyldyǵyna súıene otyryp, ekonomıkalyq qatynastarymyzdy dástúrli «shıkizat resýrstarynyń ornyna ınvestıtsııalar» modelinen ár kezeńde qun qalyptastyratyn seriktestikke – tereń óńdeý, tehnologııalar transferi, ǵylymı-zertteý yntymaqtastyǵy jáne birlesken kásiporyndar arqyly jańa deńgeıge kóteretin ýaqyt kelgen joq pa?

Ózara baılanys máselesin qarastyraıyq. Qazaqstanda biz Jibek joly sııaqty qaýipsiz jáne tıimdi kólik baǵyttary árdaıym strategııalyq arterııalar bolǵanyn túsinemiz.

Sondyqtan biz Eýropa men Azııa arasyndaǵy Orta dálizdi damytyp jatyrmyz, ári ol EO-nyń Global Gateway strategııasymen tabıǵı túrde úılesedi.

Alaıda ózara baılanys taýarlardy shekaralar arqyly jyldamyraq ótkizýden áldeqaıda keń uǵymdy bildiredi. Orta dálizdi eýropalyq naryq pen ekonomıkalyq ortalyqtardy Ortalyq Azııanyń resýrstarymen, onyń damyp kele jatqan ónerkásiptik bazasymen jáne logıstıkalyq áleýetimen baılanystyratyn qalyptasyp kele jatqan júıeniń negizi retinde qarastyrǵan jón.

Shynaıy ózara baılanys degenimiz - ejelgi dáýirdegi kanaldar, teńiz joldary men joldardy eske túsireıikshi - árdaıym jańa múmkindikter arqyly qundylyq jasaǵan. Ol naryqtardy ıntegratsııalaıdy, ınvestıtsııalardy yntalandyrady, kásipkerlikti qoldaıdy jáne qoǵamdy jaqyndastyrady. Ol geografııalyq artyqshylyqtardy ekonomıkalyq múmkindikterge aınaldyrady.

Jasandy ıntellekt, tsıfrlyq basqarý, ınnovatsııalyq ekojúıeler jáne senimdi tehnologııalar

Bizdiń áriptestigimiz endi bolashaqtyń tehnologııalaryn da qamtýy tıis. Jasandy ıntellekt, tsıfrlyq basqarý, ınnovatsııalyq ekojúıeler jáne senimdi tehnologııalar ekonomıkalyq básekege qabilettilik pen ulttyq ornyqtylyqtyń negizgi faktorlary.

Qazaqstan alǵa bıik maqsattar qoıyp, memlekettik qyzmetterdi tsıfrlandyrý, derekterge negizdelgen basqarýdy damytý jáne jasandy ıntellektige ınvestıtsııa salý arqyly tsıfrlyq memleketke aınalyp keledi.

Biz tehnologııalyq progress ınklıýzıvti, qaýipsiz jáne adamǵa baǵdarlanǵan bolyp qala berýi úshin eýropalyq tehnologııalyq kompanııalarmen yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa nıettimiz.

Eń aldymen, shynaıy strategııalyq áriptestik azamattarǵa naqty paıda ákelýi tıis. Vızalyq rejım máselesinde aıtarlyqtaı ilgeriledik. Bul barys-kelisti qoljetimdi ári yńǵaıly etip, barlyq taraptaǵy stýdentterge, zertteýshilerge, kásipkerlerge jáne otbasylarǵa paıdaly bolady.

Bilim, ǵylym jáne ınnovatsııalar salasyndaǵy mejeni kóterý qajet

Biz sondaı-aq bilim, ǵylym jáne ınnovatsııalar salasyndaǵy ambıtsııamyzdy qaıta arttyrýymyz qajet. Qazaqstannyń Erasmus+ jáne Horizon Europe baǵdarlamalaryna qatysýy óz múmkindikteriniń aýqymyn qazirden-aq kórsetip otyr. Bizge akademııalyq utqyrlyq pen yntymaqtastyq, birlesken ınnovatsııalar jáne jastar úshin kóbirek múmkindikter qajet.

Ýaqyt kútpeıdi. Qazaqstan Eýropalyq odaqpen áriptestiginiń kelesi onjyldyǵyn túbegeıli jańǵyrtyp jatyr jáne bul kezeńge ornyqtylyq el ishinen bastalatynyna senimdi memleket retinde qadam basýda.

Bizdiń jańa Konstıtýtsııamyz táýelsizdik alǵannan bergi alǵashqy iri qaıta jańǵyrý boldy. Ol jańa urpaqtyń zań men tártipke, sondaı-aq adamnyń negizgi quqyqtary men bostandyqtaryn buljytpaı qurmetteý men qorǵaýǵa negizdelgen ádiletti elde ómir súrýge degen umtylysyn kórsetedi.

Ol sondaı-aq «Kúshti Prezıdent - Yqpaldy Parlament - Esep beretin Úkimet» formýlasyna sáıkes qoǵamdyq eseptilikti nyǵaıtýǵa jáne ınstıtýttardyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan keshendi saıası jáne ekonomıkalyq reformalardy bekitedi.

Biz áriptesterimiz ben ınvestorlarymyzdyń Qazaqstannan tek jańa naryqtardy ǵana emes, sonymen birge turaqty erejelerdi, sondaı-aq boljamdy, ádil jáne ashyq ekonomıkalyq basqarýdy tabýyn qalaımyz.

Sońǵy on jyldyq kezeń bizge áriptestikti ári qaraı da tabysty damytýǵa qabiletti ekenimizge senim berdi. Kelesi onjyldyqqa kóz júgirte otyryp, men bizdiń áriptestigimiz mańyzdy nátıjeler ákelýi tıis ekenine senimdimin.

Jaqsy jańalyq - Eýropa men Qazaqstanda bul áriptestikti nyǵaıtý úshin qajetti quraldar men resýrstardyń basym bóligi qazirdiń ózinde bar. Qalǵanyn biz birge jasaımyz.

Aıta keteıik, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Eýropalyq odaq basshylyǵymen kelissózder júrgizý úshin 22-23 maýsymda Brıýsselge barady.