TMU sammıti uıymnyń keleshek ustanymyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam — sarapshy
TAShKENT. KAZINFORM — Túrkistanda ótetin Túrki memleketteri uıymynyń (TMU) beıresmı sammıti uıymnyń keleshek ortaq ustanymyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolmaq. Mundaı pikirdi Ózbekstan prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq jáne óńiraralyq zertteýler ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetker Sarvar Kamolov bildirdi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Tashkenttegi menshikti tilshisi.
Sarapshynyń pikirinshe, Túrki memleketteri uıymy Eýrazııa keńistigindegi óńirlik yntymaqtastyqtyń eń yqpaldy alańyna aınalyp keledi.
— Túrkistan qalasynda ótetin beıresmı sammıt uıymnyńkeleshek ortaq ustanymyn qalyptastyrý, ózara baılanystardy tereńdetý jáne is-qımyldardy úılestirýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolmaq, — dedi sarapshy.
Sarvar Kamolov TMU-ǵa múshe elder barlyq mańyzdy salalar boıynsha ózara tıimdi jumys istep kele jatqanyn aıtty. Memleketter búginde 40-tan astam baǵytta yntymaqtastyq ornatqan.
— Osy oraıda, elder kólik-logıstıka máselelerine erekshe nazar aýdaryp otyr. Bul, eń aldymen, túrki memleketteriniń geografııalyq ornalasýymen baılanysty. Atalǵan óńir Eýropa, Ortalyq Azııa, Qytaı, Taıaý Shyǵys jáne Ońtústik Azııany baılanystyratyn iri halyqaralyq dálizder toǵysqan jerde tur. Jahandyq taýar tasymaly joldary ózgerip jatqan kezeńde elder jeke dara damý ıdeıasynan tranzıttik dálizderdi birlese ilgeriletý ustanymyna oıysa bastady, — deıdi spıker.
Keıingi jyldary uıym aıasynda kólik-logıstıka salasynyń mańyzyn aıqyndaıtyn normatıvtik-quqyqtyq baza qalyptasty. Bul «Túrki áleminiń keleshegi — 2040» jáne «TMU-nyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan strategııasy» sııaqty mańyzdy qujattarda qamtylǵan.
— Bul rette 2022 jyly ótken Samarqand sammıtiniń mańyzy erekshe boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha Halyqaralyq aralas júk tasymaly týraly kelisim men Kólik baılanysyn damytý baǵdarlamasyna qol qoıyldy. Atalǵan qujattar túrki memleketteri arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine jol ashty, — dep toqtaldy sarapshy.
Sondaı-aq, júk tasymaly salasyndaǵy qujat aınalymyn elektrondy formatqa kóshirýge múmkindik beretin «e-CMR» júıesiniń engizilýi mańyzdy qadamdardyń biri sanalady. Nátıjesinde qaǵazbastylyqtan arylyp, shekara beketterinen ótý protsesi jeńildedi.
— Munymen birge Qytaı men Eýropany, Ortalyq Azııa men Ońtústik Kavkaz óńirin jalǵaıtyn Orta dálizdiń mańyzy artyp keledi. Jahandyq geosaıası turaqsyzdyqqa baılanysty qazir saýda baǵyttaryn ártaraptandyrý ózekti. Tıisinshe, Transkaspıı dálizi Eýrazııadaǵy basty kólik arterııasyna aınalady. Eger 2020 jyly onyń áleýeti shekteýli bolsa, 2025 jyly atalǵan marshrýt arqyly 5 mln tonnadan astam júk ótti. ıAǵnı, 6 ese ósim baıqaldy, — dep pikir qosty Sarvar Kamolov.
Sarapshynyń paıymynsha, Orta dálizdiń tranzıttik qaýqaryn arttyrý úshin ınvestıtsııa tartý oryndy. Buǵan qosa, tsıfrlyq tehnologııalardy engize otyryp, zamanaýı ınfroqurylym jasaqtaý mańyzdy.
— Transkaspıı dálizi aldaǵy ýaqytta Eýrazııa keńistigindegi ózara kólik baılanysynyń jańa modelin qalyptastyrýǵa qaýqarly baǵyt bolmaq. Sonymen qatar taǵy bir strategııalyq mańyzdy joba — «Qytaı — Qyrǵyzstan — Ózbekstan» temirjoly. Joba aıasynda jalpy uzyndyǵy shamamen 120 shaqyrym bolatyn 50 kópir men 29 tonnel salý josparlanǵan. Onyń jalpy quny shamamen 4,7 mlrd dollarǵa baǵalanyp otyr. Bul temirjol baǵyty Qytaı men Eýropa arasyndaǵy júk tasymaly merzimin edáýir qysqartyp, Ortalyq Azııanyń tranzıttik áleýetin nyǵaıtyp, TMU kólik-logıstıka júıesiniń ıntegratsııasyn bekemdeı túsedi. Jalpy, túrki memleketteriniń kólik-logıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyǵy — kooperatsııalyq baılanystardy damytady, — deıdi sarapshy.
Sarvar Kamolov pikirin túıindeı kele, túrki memleketteri seriktestik ıdeıasyn talqylaýmen shektelmeı, ortaq jobalardy naqty iske asyra alatyn dáleldep kele jatqanyn aıtty. Taraptardyń ınfraqurylymdyq baǵdarlamalardy ázirleý, halyqaralyq dálizderdi damytý jáne tsıfrlyq tehnologııalardy engizýge múddeli bolýy yntymaqtastyqqa tyń serpin beredi.
Eske salaıyq, 15 mamyrda Túrkistan qalasynda Túrki memleketteri uıymynyń beıresmı sammıti ótedi.
Sondaı-aq, sammıt aldynda uıymnyń Bas hatshysy Kýbanychbek Omýralıev Kazinform tilshisine bergen jazbasha suhbatta alǵashqy besjyldyq qandaı jetistiktermen túıindelip jatqanyn aıtty.
