TMD elderinde jasyrynǵan qylmyskerlerdi izdeý jeńildeıdi — Quryltaı zań qabyldady
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Quryltaı otyrysynda «2010 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń adamdardy memleketaralyq izdestirý týraly shartyna ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Zań eki oqylymda talqylanyp, qabyldandy.
Qujat boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Іshki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilovtiń aıtýynsha, hattamamen shartqa TMD memleketteriniń quzyretti organdary arasynda elektrondyq formatta aqparat almasýdy reglamentteıtin ózgerister engizý kózdelgen. Bul rette shartqa qatysýshy elderdiń quqyq qorǵaý organdary adamdardy memleketaralyq izdestirýge qatysty qujattarmen almasý maqsatynda vedomstvolyq elektrondyq poshta serverlerin paıdalanady.
— Adamdardy memleketaralyq izdeý týraly shart bizdiń elimizge shetelde qylmystyq qýdalaýdan nemese sot úkimin oryndaýdan jasyrynyp júrgen adamdardy tıimdi izdeý úshin qajet. Shart aıasynda biz izdeýdegi adamdardyń júrgen jerin anyqtaý jáne olardy belgilengen tártippen berý máseleleri boıynsha aqparatpen almasamyz. Kóptegen jyl boıy osy shart aıasynda júıeli jumys júrgizilip keledi. Onyń nátıjesinde kóptegen oń praktıkalyq nátıjelerge qol jetkizildi. Onyń elimiz úshin paıdasy — osyndaı adamdardy izdestirýdiń tıimdiligin arttyrý jáne olardy jaýapkershilikke tartýdy qamtamasyz etý. Búgingi kúnde bizdiń elden basqa barlyq memlekette hattama ratıfıkatsııalanǵan, — dedi ol.
Osydan keıin Quryltaı depýtattary zań jobasyna qatysty baıandamashyǵa saýaldar qoıdy. Máselen, depýtat Tilektes Adambekov adamdardy izdestirý týraly barlyq aqparat shekteýli derekterge jatatyndyǵyna nazar aýdartty. Onyń aıtýynsha, atalǵan hattama ratıfıkatsııalanǵannan keıin derekter vedomstvolyq baılanys arnalary arqyly beriledi.
— Bul saýaldar elektrondyq túrde jiberiletindikten izdeýdegi adam oǵan aqparattyq júıeler arqyly qol jetkizip, óz derekterin aýystyrýy múmkin be? Keıbir qylmystardyń damýyn eskere otyryp, vedomstvolyq arnalar arqyly aqparat almasý kezinde aqparattyq qaýipsizdik qandaı deńgeıde qorǵalǵan? — dep surady ol.
Saýalǵa jaýap bergen mınıstr orynbasary derekter qyzmettik paıdalaný úshin shıfrlanǵanyn jáne krıptografııalyq júıemen qorǵalǵanyn aıtady.
— Sol sebepti kelisim boıynsha taraptar osy qupııalyq rejımdi saqtaýǵa mindetti. Bógde adamdar eshqandaı aqparat ala almaıdy ári jedel, qyzmettik aqparatty ózgerte almaıdy, — dedi Sanjar Ádilov.
Al Zúlfııa Kýzıeva talqylanyp otyrǵan kelisimge Ýkraına men Moldavanyń qosylmaǵanyna mán berip, osyǵan oraı atalǵan elderde kúdiktilerdi izdestirý qandaı qujattar negizinde júzege asyrylatynyn surady.
Іshki ister mınıstri orynbasarynyń jaýabyna qaraǵanda, Ýkraınamen 2020 jyly jasalǵan ekijaqty yntymaqtastyq týraly quqyqtyq shart bar. Qujatta memleketaralyq jáne halyqaralyq izdeýde júrgen adamdardy izdestirý jáne ustaý boıynsha quqyqtyq ózara is-qımyl tikeleı qarastyrylǵan. Moldovaǵa qatysty da quqyqtyq negizder qalyptastyrylǵan. Bul elmen jasalǵan ekijaqty sharttan bólek 1993 jylǵy Mınsk konventsııasy da quqyqtyq negiz sanalady. Atalǵan konventsııa azamattyq, otbasylyq jáne qylmystyq ister boıynsha halyqaralyq yntymaqtastyqty kózdeıdi.
— Sondyqtan Qazaqstanda izdeýdegi qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdardy Ýkraına men Moldova aýmaǵynda ustaýǵa, sondaı-aq Ýkraına men Moldovada izdeýde júrgen adamdardy Qazaqstan aýmaǵynda ustaýǵa quqyqtyq negiz bar, — dedi ol.
Ekaterına Smolıakova bolsa TMD-ǵa múshe elderden basqa shet memlekettermen suranystar, aqparat almasý qalaı júzege asyrylatyna qyzyǵýshylyq tanytty.
— Rasymen bul kelisimshart tek TMD memleketteri arasynda aqparat almasýdy kózdeıdi. Al basqa sharttarǵa keletin bolsaq, árıne ondaı múmkindik bar. Іzdestirýdi halyqaralyq sharttar, ekijaqty kelisimder jáne Interpol arqyly júzege asyrýǵa bolady, — dedi saýalǵa jaýap bergen Sanjar Ádilov.
Zań jobasyn talqylaý aıaqtalǵannan keıin ol birinshi oqylymda maquldanyp, birden ekinshi oqylymǵa shyǵaryldy.
Osy oraıda Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Berik Berkimbaev qaralyp otyrǵan hattama TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń quzyretti organdary arasynda hat almasýdy elektrondyq format arqyly júrgizý múmkindigin kózdeıtinin atap, qabyldaýdy usyndy.
— Bul Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn izdeý boıynsha ózara is-qımyldardy neǵurlym jedel jáne tıimdi etýge múmkindik beredi. Búgingi kúni hattamany shartqa qatysýshy Armenııa, Belarýs, Reseı, Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Ázerbaıjan jáne Tájikstan memleketteri ratıfıkatsııalady, — dedi ol.
Daýys berý nátıjesinde 141 depýtat zańdy qabyldaýdy qoldady.
Aıta keteıik, otyrysta depýtattar qylmyspen kúres, memleketaralyq izdestirý jáne kıberqylmysqa qarsy is-qımyl salalaryndaǵy yntymaqtastyqqa qatysty zań jobalaryn talqylap jatyr.
